ΤΟ ΜΗΝΟΛΟΓΙΟΝ ΤΟΥ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Β'
(Vat. gr. 1613)

Συνεκδότες:
ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΒΑΤΙΚΑΝΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ
ΙΣΠΑΝΙΚΟΣ ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ «TESTIMONIO»

Το λεγόμενο «Μηνολόγιον του αυτοκράτορος Βασιλείου Β'», θεωρείται το επιφανέστερο αριστούργημα ανάμεσα στα ελληνικά εικονο-γραφημένα χειρόγραφα, τα οποία έχουν φθάσει ως εμάς, και αποτελεί σημείο αναφοράς απαραίτητο για τη μελέτη της Βυζαντινής Μικρογραφίας μεταξύ 10ου και 11ου αιώνα. Ανήκει στη συλλογή των ελληνικών χειρογράφων της Αποστολικής Βατικανής Βιβλιοθήκης και σημειώνεται στο ευρετήριό της ως Vaticanus Graecus 1613.
Παραγγελία του αυτοκράτορος Βασιλείου του Β' (976-1025), αντιπροσωπεύει το αποκορύφωμα των εμπειριών και τη σύνθεση των τάσεων της αυλικής τέχνης της Κωνσταντινούπολης γύρω στο έτος 1000.
Το χειρόγραφο, το μόνο που διασώθηκε από τους δύο αρχικούς τόμους, περιέχει στην παρούσα του μορφή μόνο το πρώτο εξάμηνο -με τους πρώτους μήνες του βυζαντινού λειτουργικού έτους, από το Σεπτέμβριο ως το Φεβρουάριο- με σύνταξη κειμένου πολύ σύντομη, σκόπιμα πραγματοποιημένη γι' αυτό το χειρόγραφο, το οποίο είναι ένα «Συναξάρι», ένα λειτουργικό βιβλίο της Ορθοδόξου Εκκλησίας που περιέχει σύντομες πληροφορίες για τον Άγιο ή την εορτή της ημέρας, που πρέπει να αναγνωσθούν το πρωί στην Ακολουθία του Όρθρου.
Σ' αυτή την εξαιρετική έκδοση πολυτελείας, που έγινε για τον τελευταίο μεγάλο αυτοκράτορα της Μακεδονικής δυναστείας, κάθε σύντομο κείμενο, που είναι αφιερωμένο στον Άγιο ή στην εορτή της ημέρας, συμπυκνωμένο σε μόλις 16 σειρές, συνοδεύεται, στο μέρος που απομένει σε κάθε σελίδα του χειρογράφου, από μια μικρογραφία που εικονογραφεί την αντίστοιχη εορτή. Κάτω απ' τα μάτια μας εκτυλίσσεται έτσι μια μακρά σειρά ιερών απεικονίσεων, κυρίως εικόνες Αγίων, Μαρτύρων, Ομολογητών, Ιεραρχών, Ασκητών, που απεικονίζονται ιστάμενοι ιεροπρεπώς με φόντο αρχιτεκτονικά μνημεία ή τοπία, ή σε κάποια σημαντική στιγμή του βίου ή του μαρτυρίου τους.
Ο εξαιρετικός αριθμός των εικονογραφημένων σκηνών μεταβάλλει αυτό τον κώδικα σ' έναν ασυνήθιστο εικονογραφικό κατάλογο. Επειδή, πράγματι για κάθε σχεδόν ημέρα του έτους είναι παρούσες στο χειρόγραφο περισσότερες από μία λειτουργικές μνήμες, ο αριθμός των διατηρημένων μικρογραφιών φθάνει τις 430.
Ανάμεσα στους λόγους που καθιστούν αυτό το χειρόγραφο πολύτιμο είναι, επιπλέον, το γεγονός ότι -περίπτωση μοναδική στην ιστορία της Βυζαντινής Μικρογραφίας- δίπλα στην κάθε μικρογραφία είναι αναγνώσιμη η ένδειξη του ονόματος του αγιογράφου που την ζωγράφισε. Η Βυζαντινή Τέχνη στο αποκορύφωμά της βγαίνει έτσι, για μια φορά, από τη γενικευμένη ανωνυμία λόγω ταπεινοφροσύνης και κατορθώνουμε να εντοπίσουμε, πέρα από τη γενική προσχώρηση στις τάσεις της Κωνσταντινουπολίτικης ζωγραφικής της περιόδου, τα ατομικά χαρακτηριστικά και τους στυλιστικούς προσανατολισμούς καθενός από τους 8 καλλιτέχνες που εμπλέκονται στο έργο: των Πανταλέοντα, Γεωργίου, Μιχαήλ του Νέου, Μιχαήλ του Βλαχερνίτη, Συμεών, Συμεών του Βλαχερνίτη, Μηνά και Νέστορα, οι οποίοι καθοδηγούνται από εκείνον που φαίνεται να είναι ο πιο διάσημος εικονογράφος της εποχής του, ο Πανταλέων, του οποίου το όνομα παραδίδεται και από σύγχρονες πηγές.
Ένα σχεδόν αιώνα μετά την έκδοση του μοναδικού ολόκληρου πανομοιότυπου σε ασπρόμαυρο (Il Menologio di Basilio II - cod. Vaticano greco 1613, Torino, Bocca, 1907 [Codices e Vaticanis selecti, 8], μια νέα πανομοιότυπη αναπαραγωγή του Κώδικα, που αποτελεί κειμήλιο του Γένους μας και οικουμενική πολιτιστική κληρονομιά, πραγματοποιημένη με τις πιο σύγχρονες τυπογραφικές τεχνικές, έρχεται να εξυπηρετήσει τις σπουδές της επιστήμης της Αγιολογίας, της Ιστορίας της Τέχνης, και όχι μόνο! Είναι, επιπλέον, η κατάλληλη ευκαιρία να επαναθεωρήσουμε και να εμβαθύνουμε, στον τόμο των σχολίων που συνοδεύει το πανομοιότυπο, ευάριθμα σκοτεινά μέχρι σήμερα σημεία στο εσωτερικό των ερευνών για το χειρόγραφο, του οποίου η παγκόσμια φήμη δεν συνέπεσε πάντα με μια αρμόζουσα κριτική προσοχή.
Την πανομοιότυπη έκδοση του «ΜΗΝΟΛΟΓΙΟΥ» συνοδεύει επιστημονικός τόμος με τις ακόλουθες μελέτες:

Εισαγωγή

1. Η εποχή του Βασιλείου Β': ιστορία (Ευάγγελος Χρυσός).

2. Η εποχή του Βασιλείου Β': πολιτισμός (Βασίλειος Κατσαρός).

3. Τάσεις της βυζαντινής μικρογραφίας κατά το τέλος του 10ου αιώνα και την αρχή του 11ου (Παναγιώτης Βοκοτόπουλος).

Το Μηνολόγιον του Βασιλείου Β'

1. Ένα ειδικό Συναξάρι: περιγραφή εορτολογικού κύκλου και ανάλυση του κειμένου (Andrea Luzzi)

2. Μία εύγλωττη αφιέρωση: το εισαγωγικό ποίημα με τους βυζαντινούς δωδεκασύλλαβους (Augusta Acconcia Longo)

3. Το Μηνολόγιον ως βιβλίο: κωδικολογική και παλαιογραφική ανάλυση (Francesco D ' Aiuto)

4. Οι οκτώ Μικρογράφοι και τα χαρακτηριστικά τους: η ανθρώπινη μορφή, το αρχιτεκτονικό βάθος και το τοπίο (Anna Zakharova)

5. Οι σχέσεις με το «Ψαλτήριον του Βασιλείου Β'» (Marc. gr. Z. 17) και με άλλους εικονογραφημένους κώδικες της εποχής (Antonio Iacobini)

6. Οι σχέσεις με τα εναπομείναντα χειρόγραφα του «Αυτοκρατορικού Μηνολογίου» του Μιχαήλ Δ' του Παφλαγόνος (Nancy Patterson Ševčenko)

7. Από την Κωνσταντινούπολη στη Ρώμη: στοιχεία για την «εξωτερική» ιστορία του Vat. gr. 1613 (Leandro Ventura)

8. Το Μηνολόγιον κατά το 17ο και 18 αιώνα: επιστημονική μελέτη και ιστορία της τέχνης (Simona Moretti)

9. Οι νεώτερες συντηρήσεις των μικρογραφιών (Anna Zakharova)

10. Η παλαιότερη (Legat. Vat. gr. 1613) βιβλιοδεσία του Μηνολογίου και η νεώτερη (Κωνσταντίνος Χούλης).

Περιγραφή των μικρογραφιών

Βιβλιογραφία: Αlessia A. Aletta - Massimo Ceresa

 

ΔΕΛΤΙΟ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΑΣ

ΠΑΡΑΓΓΕΛΛΩΝ: ...............................................................................................................................

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: ....................................................................................................................................

ΤΗΛΕΦΩΝΟ: ............................................................... FAX: ............................................................

E-MAIL: ............................................................................................................................................

A.Φ.Μ.: ....................................................................... Δ.Ο.Υ.: .........................................................



Δείτε το video κατασκευής της πανομοιότυπης έκδοσης
του Μηνολογίου του αυτοκράτορος Βασιλείου Β'

"Κατεβάστε" το αρχείο στον υπολογιστή σας (12,3 ΜΒ)


THE MENOLOGION (BOOK OF SAINTS) OF THE EMPEROR VASILIOS II
(Vat. gr. 1613)

Joint Publishers:
APOSTOLIKI DIAKONIA OF THE CHURCH OF GREECE
APOSTOLIC VATICAN LIBRARY
SPANISH PUBLISHING HOUSE «TESTIMONIO»

The so-called «Menologion of the emperor Vasilios II», which is considered the most prominent masterpiece of illustrated Greek manuscripts that has ever reached us, comprises an imperative point of reference for the study of Byzantine miniature paintings of the 10th to 11th centuries. It belongs to the collection of Greek manuscripts in the Apostolic Vatican Library and is listed in their register as Vaticanus Graecus 1613.
Commissioned by the emperor Vasilios II (976-1025), it represents a culmination of experience and a composition of the artistic trends of the Constantinople court circa year 1000.
This manuscript -the only one to be rescued of the two original volumes- contains in its present form the first six months that are the first months of the Byzantine liturgical year, from September through to February, with a very abbreviated text syntax, purposely designed for this manuscript, which is essentially a "Book of Saints", a liturgical book of the Orthodox Church containing abridged information on the Saint or the feast-day commemorated, that is normally read in the morning during the Matins Service.
In this exquisite, luxurious edition that was made for the last great emperor of the Macedon dynasty, every short text that is dedicated to the Saint or the feast of that day and condensed into a mere 16 rows, is accompanied by a miniature illustration that portrays the respective commemoration, in the space remaining at the end of every page of the manuscript. We thus see unfolding before our very eyes a long series of holy images, mainly icons of Saints, Martyrs, Confessors, Hierarchs and Ascetics, all portrayed standing in dignified solemnity, with backgrounds depicting architectural monuments, landscapes, or a certain significant moment of their life or their martyrdom.
The exceptional number of illustrated scenes transforms this Codex into an unusual, illustrated catalogue. Given that for almost every day of the year the manuscript portrays more than one liturgical commemoration, the overall preserved miniature illustrations thus amounts to 430.
Among the reasons that make this valuable manuscript interesting -unique to the history of Byzantine Miniature painting- is that one can discern next to every illustration the name of the hagiographer that painted it. This once, Byzantine Art has come out of the broader anonymity that is attributed to its natural humility, thus allowing us to identify, beyond the general accession to the Constantinopolitan artistic trends of that era, the personal characteristics of each of the eight artists that are involved in this work: Pantoleon, Georgios, Michael the Younger, Michael of Vlachernae, Simeon, Simeon of Vlachernae, Menas and Nestor, who are guided by the one that appears to be the most prominent iconographer of his time, Pantoleon, a name that has also been acknowledged by contemporary sources.
Almost one century after the publishing of the unique, full, black-and-white version, Il Menologio di Basilio II - cod. Vaticano Greco 1613, Torino, Bocca 1907 [Codices e Vaticanis selecti, 8], a new, identical replica of the Codex that comprises an heirloom of our Nation and an ecumenical cultural inheritance, now produced by state-of-the-art typographical techniques, has come to assist in the scientific studies of Hagiology, the History of Art, and not only! It also provides an ideal opportunity to revise and to study in depth- in the volume with the commentaries accompanying the replica- the numerous and to this day grey areas that shadowed all research on the manuscript, whose worldwide fame did not always find the appropriate, critical attention.
The identical replica of the "Book of Saints" is accompanied by a scientific volume containing the following studies:

Introduction

1. The era of Vasilios II: history (Evangelos Chrysos).

2. The era of Vasilios II: civilization (Vasilios Katsaros).

3. Trends of Byzantine Miniature painting towards the end of the 10th century and the beginning of the 11th (Panayiotis Vokotopoulos).

The Menologion of Vasilios II

1. A specialized Book of Saints: description of the feast-day cycles and analysis of texts (Andrea Luzzi)

2. An eloquent dedication: the introductory poem with its Byzantine 12-syllable rimes (Augusta Acconcia Longo)

3. The Menologion as a book: a codical and paleographic analysis (Francesco D' Aiuto)

4. The eight Miniaturist painters and their characteristics: the human form, the architectural depth and the landscape (Anna Zakharova)

5. The relation of the «Book of Psalms of Vasilios II» (Marc. gr. Z. 17) to other illustrated codices of the era (Antonio Jacobini)

6. The relation to the remaining manuscripts of the «Imperial Menologion» of Michael IV the Paflagonian (Nancy Patterson Ševčenko)

7. From Constantinople to Rome: elements of the «external» history of the Vat. gr. 1613 (Leandro Ventura)

8. The Menologion during the 17th and 18th century: a scientific study and the history of art (Simona Moretti)

9. The latter-day restorations of miniature paintings (Anna Zakharova)

10. The oldest (Legat. Vat. gr. 1613) bookbinding of the Menologion and the most recent (Constantine Houlis).

Descriptions of the miniature illustrations

Bibliography: Αlessia A. Aletta -Massimo Ceresa

 

ORDER FORM

ORDERED BY: ........................................................................................................................

ADDRESS: ..............................................................................................................................

TELEPHONE No: .................................................... FAX No: ..................................................

E-MAIL: ...................................................................................................................................

V.A.T. No: ............................................................ TAX.DEPT: ................................................



Watch the video of production of identical replica of the
Menologion of the Emperor Vasilios II

Download the video (12,3 ΜΒ)