Λόγοι εις την προσευχήν – «Προσευχή ημών»
Αγίου Γρηγορίου Νύσσης
Εισαγωγή - Μετάφραση - Σχόλια Αρχιμ. Παγκρατίου Μπρούσαλη (†)

Το παρόν έργο συνιστά μία σειρά πέντε ομιλιών του αγίου Γρηγορίου Νύσσης, αφιερωμένων στην ερμηνεία της Κυριακής Προσευχής. Σε αντίθεση με άλλα έργα του αγίου Πατρός, τα οποία χαρακτηρίζονται από την αλληγορική ερμηνεία και το φιλοσοφικό βάθος της σκέψης του, οι πέντε αυτές ομιλίες του προσεγγίζουν την ηθική διάσταση της Κυριακής Προσευχής, λειτουργώντας κατ’ ουσίαν ως κατηχήσεις και παροτρύνσεις προς κάθε πιστό. Η παρούσα δ΄ έκδοση του έργου έγινε με νέα στοιχειοθεσία και σχεδίαση.

Σχ.14Χ21, Σελ. 352, Τιμ. 10€.

Μαρτυρία διακονίας από την χώρα του Αχωρήτου
Μητροπολίτου Φιλαδελφείας Μελίτωνος
Τόμος Α΄& Β΄

Η μνημειώδης δίτομη έκδοση του Μητροπολίτου της Μητρός Εκκλησίας κ. Μελίτωνος, ο οποίος την διακονεί επί πεντηκονταετία με αυταπάρνηση και θυσιαστική προσφορά, απαρτίζεται από Ομιλίες, Εισηγήσεις και Κηρύγματα και αποτελεί έναν φόρο τιμής στην κενωτική προσφορά της Μητρός Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως στην ανά τον κόσμο μαρτυρία της ορθοδόξου πίστεως και της διαχρονικής πολιτιστικής κληρονομίας των ελληνορθοδόξων αξιών. Μέσα από τις σελίδες του έργου ο αναγνώστης συνειδητοποιεί ότι παρά τις αντιξοότητες και τις ιστορικές δοκιμασίες στις οποίες υποβλήθηκε η Μήτηρ Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως συνεχίζει να ποτίζει τα νάματα της ευσεβείας, εκτρέφουσα την αμώμητον ορθόδοξη πίστη των επτά Οικουμενικών συνόδων και της Πατερικής παραδόσεως και διατηρούσα άσβεστη την φλόγα της Ορθοδοξίας στους ανά τον κόσμο ορθοδόξους. Την έκδοση προλογίζει ο μακαριστός Γέρων Βασίλειος ο Ιβηρίτης, ο οποίος εκοιμήθη προ της εκδόσεως του έργου.

Α΄ Τόμος: Σχ. 17Χ24, Σελ. 648, Τιμ. 20€.	Β΄ Τόμος: : Σχ. 17Χ24, Σελ.578, Τιμ. 20€.

Ησυχασμός, ο πολιτισμός της καρδιάς
Ανδρέα Νανάκη, Μητροπολίτου Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάννου

Ο ησυχασμός εκφράζει μία πνευματική θεοφάνεια, η οποία προσλαμβάνεται, αποκαλύπτεται και βιώνεται στις κοινωνίες της Μ. Ασίας, των Ορθοδόξων Βαλκανικών λαών και ευρύτερα στην Ανατολική Ευρώπη. Όμως, ο ησυχασμός προϋπήρχε στην αυτοκρατορία της Κωνσταντινουπόλεως, ήδη από την αρχή της ιδρύσεώς της. Η ησυχαστική παράδοση διαμορφώνεται και αναπτύσσεται κατ’ αρχάς στα Ορθόδοξα κέντρα της Ανατολής, μέσα σε μοναστικές κοινότητες σε ερημίτες και αναχωρητές, και διαχέεται στις χριστιανικές κοινότητες. Την δε μονολόγιστη ευχή των ησυχαστών «Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με», τη συναντάμε ήδη από τον 5ο αι., ίσως και προ αυτού. Οι Ορθόδοξοι λαοί με τον ησυχασμό συστοιχίζονται στο μείζον ενοποιητικό γεγονός της πολιτιστικής τους ταυτότητας, που είναι η πίστη τους στην Ορθόδοξη Εκκλησία και λαξεύουν τις γλωσσικές και τις άλλες εθνοτικές ή εθνικές διαφοροποιητικές τους αντιπαλότητες. Μέσα απ’ αυτήν την ορθόδοξη πνευματική σύγκλιση που διαμόρφωσε ο ησυχασμός δημιουργούνται οι πνευματικές συλλογικότητες, οι οποίες αμύνονται στους εξισλαμισμούς και στους αρνητές της Ορθόδοξης πίστης.

Σχ. 14Χ21, Σελ. 248, Τιμ. 8€.

Ευρετήριο στους ερμηνευτές των Ιερών Κανόνων
ΔρΘ Ιωάννη Θεοδωρίδη

Ένα δίτομο ευρετήριο των ονομάτων, όρων και λέξεων που απορρέουν από τα σχόλια στους Κανόνες των μεγάλων κανονολόγων του Βυζαντίου, Ιωάννη Ζωναρά, Θεόδωρου Βαλσαμώνος και Αλεξίου Αριστηνού. Τα σχόλια των ανωτέρω Βυζαντινών κανονολόγων περιέχουν ένα σύνολο πληροφοριών, δια των οποίων εξάγεται ο τρόπος εφαρμογής των ιερών Κανόνων αλλά και πολλές ιστορικές πληροφορίες για πρόσωπα και γεγονότα της εποχής των προαναφερθέντων κανονολόγων. Ένα απαραίτητο εγχειρίδιο για τους ερευνητές του κανονικού συνειδότος της Ορθοδόξου Εκκλησίας.

Τόμ . Α΄: Σχ. 14Χ21, Σελ. 640, Τιμ. 24€.	Τόμ . Β΄: Σχ. 14Χ21, Σελ. 704, Τιμ. 24€.

Η πύλη του χρόνου και η αποστολή των πέντε- Ένα ταξίδι στο Μεσολόγγι της ελευθερίας
Πηνελόπης Μωραΐτου - εἰκονογράφηση : Πέγκυ Φούρκα

Ένα μοναδικό οδοιπορικό - κατηχητικό βιβλίο για τους μικρούς μας φίλους αφιερωμένο στην ιερά και μαρτυρική πόλη του Μεσολογγίου κατά την διάρκεια της πολύμηνης πολιορκίας της από τα οθωμανικά στρατεύματα και την αυτοθυσία των κατοίκων της, ανδρών γυναικών και παιδιών, οι οποίοι αντλούσαν δύναμη και θάρρος στον υπέρ πάντων αγώνα τους από την πίστη στο Θεό και το όραμα για μία ελεύθερη πατρίδα. Ένα βιβλίο- ύμνος στις αξίες επί των οποίων στηρίχθηκε η θυσιαστική προσφορά όλων των αγωνιστών για την απελευθέρωση της πατρίδος μας από τον οθωμανό δυνάστη στις πιο συγκινητικές στιγμές του αγώνα των «ελεύθερων –πολιορκημένων». Το συνοδευτικό υλικό προς χρήση του κατηχητή για τη διδασκαλία του παρόντος βιβλίου έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα της Αποστολικής Διακονίας στον τομέα Κατηχήσεως και πρόκειται να εκδοθεί σε έντυπη μορφή στο προσεχές διάστημα.

Σχ. 21Χ29, Σελ. 208, Τιμ. 12€.

Η ζωή μετά θάνατον κατά την ορθόδοξη παράδοση
Jean Claude Larchet
Μετάφραση: ΔρΘ Θεοφάνης Λ. Δρακόπουλος

Μία μοναδική και πρωτότυπη μελέτη για την περί θανάτου ορθόδοξη παράδοση, εκπονηθείσα από τον διεθνούς φήμης Πατρολόγο. Το έργο παρουσιάζει με εμβριθή τρόπο τη θεολογική θεώρηση της φύσης του θανάτου, την πνευματική δοκιμασία που συνεπάγεται η έλευσή του για τον μελλοθάνατο και τους οικείους του, τη διδασκαλία περί δοκιμασίας της ψυχής από τα τελώνια από την 3η μέχρι και την 9η ημέρα, την είσοδο της ψυχής στον άλλο κόσμο και την μερική κρίση της κατά την 40η ημέρα, την μέση κατάσταση της ψυχής μέχρι την τελική κρίση, την ορθόδοξη αναίρεση της ρωμαιοκαθολικής διδασκαλίας περί καθαρτηρίου πυρός, τις σχέσεις μεταξύ ζώντων και κεκοιμημένων και την ανάγκη των παρακλήσεων και των προσευχών υπέρ τεθνεώτων, τη διδασκαλία περί τελικής κρίσεως, αναστάσεως των νεκρών και αιώνιας ζωής και τη σύνδεσή της με την χριστιανική θεώρηση της ζωής ως πνευματικής προετοιμασίας για τον θάνατο και την αιώνια ζωή. Ο συγγραφέας παραθέτει πλήθος σχετικών βιβλικών και πατερικών χωρίων, ενώ δίδει μεγάλη σημασία στην εφαρμογή της περί θανάτου ορθοδόξου παραδόσεως και στον λειτουργικό βίο της Εκκλησίας. Μία αξεπέραστη έρευνα που δίδει ορθόδοξες απαντήσεις σε όλα τα περί θανάτου ερωτήματα του αναγνώστη.

Σχ. 15Χ22, Σελ. 408, Τιμ. 15€.

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου
Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς
Μετάφραση: Γεώργιος Αβραμόπουλος

Η Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος προσφέρει στο αναγνωστικό κοινό τη θεολογική, αγιοπνευματική ερμηνεία του κατά Ιωάννην ευαγγελίου υπό του αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς (1894-1979). Όλοι γνωρίζουμε ότι ο Άγιος Ιουστίνος είναι σημείο αναφοράς για τη θεολογική, πνευματική και εκκλησιαστική πορεία της Ορθόδοξης Εκκλησίας στον σύγχρονο κόσμο. Οι ερμηνευτικές του εργασίες δεν είναι απλώς θεολογικά συγγράμματα, αλλά λειτουργούν ως παράθυρα προς την εμπειρία της Εκκλησίας και την εμβάθυνση στην αποκάλυψη του Χριστού δια της Αγίας Γραφής.

Σχ. 17Χ24, Σελ. 576, Τιμ. 17€.

Μεταξύ Θεολογίας και Αρχιτεκτονικής - Πυροβατώντας ανάμεσα σε διακεκαυμένες ζώνες
40+1 κείμενα θεολογικής κριτικής, οικολογίας,
αρχιτεκτονικής, αναστηλώσεων, ναοδομίας και στοχασμού
Ιωσήφ Ροηλίδης

Ο βραβευμένος διεθνώς αρχιτέκτονας και θεολόγος παρουσιάζει μία συλλογή κειμένων, τα οποία κινούνται σε δύο φαινομενικά ασύμβατες θεματολογικές ζώνες, «πυρίκαυστες και διακεκαυμένες», την αρχιτεκτονική και τη θεολογία. Το κοινό σημείο συνάντησής τους είναι προδήλως η ναοδομία, η ανάλυση της αρχιτεκτονικής αισθητικής, πνευματικότητας και κάλλους που πρέπει να διέπουν τα κτήρια που εξυπηρετούν τις ευχαριστιακές συνάξεις μιας εκκλησιαστικής κοινότητας, δηλαδή τους ναούς. Με θεολογικό λόγο καυτηριάζει την πολύμορφη και διαδεδομένη ακαλαισθησία των ναών, τη δικτατορία του τσιμέντου και της ομοιομορφίας που επιβλήθηκε χωρίς έμπνευση, η οποία περιορίζει αναπόφευκτα την αίσθηση του αρρήτου κάλλους και του σεβασμού της κτίσεως του Δημιουργού που διαχρονικά διέκρινε την Ορθοδοξία. Η συλλογή των πολυθεματικών κειμένων προσφέρει στον αναγνώστη ένα γόνιμο και καρποφόρο προβληματισμό σχετικά με το αρχιτεκτονικό κάλλος, την ορθόδοξη πνευματικότητα και την αρμονική συνύπαρξη τους με το περιβάλλον και την κτίση γενικότερα.

Σχ. 17Χ24, Σελ. 376, Τιμ.: 15€

Αγιολόγιον της Ορθοδόξου Εκκλησίας
Σωφρονίου Ευστρατιάδου (†) Μητροπολίτου πρ. Λεοντοπόλεως

Το κλασικό επίτομο Αγιολόγιο της Ορθοδόξου Εκκλησίας αποτελεί μία ευσύνοπτη κατ’ αλφαβητική σειρά παρουσίαση του βίου και των αθλημάτων των Αγίων. Πρόκειται για ένα εύχρηστο εγχειρίδιο και λεξικό, στο οποίο παρατίθενται συγχρόνως σε βραχυγραφίες και οι χρησιμοποιηθείσες πηγές. Η επανέκδοση με νέα ευανάγνωστη στοιχειοθεσία κατακλείεται με Επίμετρο του Πανιερ. Μητροπολίτου Φαναρίου κ. Αγαθαγγέλου.

Σχ. 17Χ24, Σελ. 896, Τιμ. 22€

Μέγας Αντώνιος-Ο κάτοικος της ερήμου
Αθηνάς Ντάσιου -Γιάννου

Ένα βιβλίο για τους μικρούς μας φίλους για τον βίο του Μεγ. Αντωνίου, του θεμελιωτή του αναχωρητισμού και του ασκητικού μοναχισμού. Ο Μ. Αντώνιος υπήρξε πρότυπο της χριστιανικής ταπεινοφροσύνης, ο οποίος χάρη στη βαθειά πίστη του κατανίκησε τους πειρασμούς και αναδείχθηκε πνευματικός πατέρας για σημαίνουσες προσωπικότητες του εκκλησιαστικού βίου. Η εικονογράφηση είναι της Χριστίνας Παπαθέου - Δελιγέρη.

Σελ.:42, Σχ.:17 x 24 Τιμ.: 6€

17 Ιανουαρίου - †Μνήμη του οσίου Πατρός ημών Αντωνίου του Μεγάλου

Αγαθαγγέλου, Μητροπολίτου Φαναρίου, Γεν. Διευθυντού Αποστολικής Διακονίας,
Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας, τομ. Α΄- Ιανουάριος, Αθήνα 2004,
εκδ. Αποστολική Διακονία, σελ. 192-195.

Ο Μέγας Αντώνιος εγεννήθηκε περί το 251 μ. Χ. στην πόλη Κομά της Άνω Αιγύπτου, κοντά στη Μέμφιδα, από γονείς ευλαβείς και εύπορους. Έζησε στα χρόνια των αυτοκρατόρων Διοκλητιανού (284-305 μ. Χ.) και Μαξιμιανού (285-305 μ. Χ.) μέχρι και την εποχή του ευσεβούς αυτοκράτορος Κωνσταντίνου και των παιδιών του.

Από την παιδική του ηλικία ήταν ολιγαρκής και αυτάρκης, « μόνοις   δ΄οἷς  εὕρισκεν  ἠρκεῖτο  καί πλέον οὐδέν  ἐζήτηει». Σε νεαρά ηλικία περίπου 20 ετών, έχασε τους γονείς του. Έξι μήνες μετά τήν κοίμηση των γονέων του άκουσε στην Εκκλησία την ευαγγελική περικοπή του πλουσίου νεανίσκου (Λουκ. 18, 18-27), στην οποία αναφέρεται, ότι ο Χριστός είπε στον πλούσιο νέο « πώλησον   τά ὑπάρχοντά σου καί δός πτωχοῖς». Τόση μεγάλη εντύπωση προξένησε η ευαγγελική αυτή προτροπή στην ψυχή του Αντωνίου, ώστε αμέσως διένειμε τα υπάρχοντά του στους πτωχούς και ενδεείς, αφού εφύλαξε τα απολύτως αναγκαία για τη συντήρηση αυτού και της μικρής του αδελφής, την οποία εφρόντισε να παραδώσει σε Χριστιανές νέες παρθένους που είχαν αφιερωθεί στην χριστιανική αρετή, βέβαιος ότι κοντά τους θα είναι πάντα ασφαλής.

Από τότε ο Άγιος Αντώνιος άρχισε να ζει ασκητικό βίο, εργαζόμενος αδιάκοπα και υποβαλλόμενος σε αυστηρή νηστεία, για να κατανικήσει τους πειρασμούς της σάρκας, αγρυπνώντας ολόκληρη τη νύχτα και τρώγοντας ελάχιστα. Στη συνέχεια απήλθε σε τόπο έρημο και μακρυνό, όπου υπήρχαν μνήματα και, αφού εισήλθε σε ένα από αυτά, έκλεισε τη θύρα. Η τροφή του ήταν ελάχιστη και του την πήγαινε σε καθορισμένες ημέρες ένας συνασκητής του. Εκεί υπερνίκησε, με την Χάρη του Θεού, νέους πειρασμούς. Αργότερα πήγε στα ερείπια ενός φρουρίου και εκατοίκησε σε σπήλαιο χωρίς να τον βλέπει κανένας και χωρίς να δέχεται κανένα παρά μόνο έναν γνωστό του, ο οποίος του έφερνε κάθε έξι μήνες ψωμί για ολόκληρο το εξάμηνο.

Μετά από είκοσι ολόκληρα χρόνια ασκήσεως και αφού έφθασε σε ύψη πνευματικής τελειώσεως εμφανίσθηκε στον κόσμο και τότε άρχισαν να συρρέουν περί αυτόν πολλοί που τον εθαύμαζαν ως ασκητή και θαυματουργό. Μαρτυρείται ότι ενώ ο Άγιος βρισκόταν ακόμη στη ζωή, έβλεπε τις ψυχές των ανθρώπων τη στιγμή που εξέρχονταν από το σώμα τους, καθώς και τους δαίμονες που τις οδηγούσαν. Το γεγονός αυτό είναι πολύ θαυμαστό, αφού μία τέτοια δυνατότητα είναι γνώρισμα μόνο νοεράς και ασώματης φύσεως.

Το έτος 311 μ. Χ., κατά το διωγμό του αυτοκράτορος Μαξιμίνου (307-313 μ. Χ.), κατήλθε στην Αλεξάνδρεια, για να ενθαρρύνει και να βοηθήσει τους πιστούς, τους Ομολογητές και τους Μάρτυρες. Όταν έπαυσε ο διωγμός, ο Όσιος επανήλθε στην έρημο, αλλ' επειδή αισθανόταν ενοχλημένος από την παρουσία πολλών, που πήγαιναν να τον συναντήσουν, έφυγε από εκεί και ήλθε σε τόπο έρημο, ο οποίος βρισκόταν σε όρος υψηλό κοντά στην Ερυθρά θάλασσα. Και εκεί όμως προσέρχονταν πολλοί για να λάβουν την ευλογία του, να διδαχθούν και να θεραπευθούν. Εθεράπευε δε τους ασθενείς « οὐ  προστάζων, ἀλλ' εὐχόμενος καί τόν Χριστόν  ὀνομάζων».

Η φήμη του Οσίου Αντωνίου έφθασε μέχρι τους βασιλείς, τόσο ώστε ο Μέγας Κωνσταντίνος και οι υιοί του, Κωνστάντιος και Κώνστας, ἐγραφαν σ' αυτόν, σαν να ήταν πατέρας τους, και τον παρακαλούσαν να τους απαντήσει.

Κατά τη διάρκεια του ασκητικού του βίου ποτέ δεν άλλαξε ένδυμα και ποτέ δεν ένιψε το σώμα ή τα πόδια του με νερό. Ο Όσιος, αν και αγράμματος στην ανθρώπινη σοφία, ήταν σοφός κατά Θεόν. Είχε λόγο « ἠρτυμένον   τῷ θείῳ  ἅλατι  καιί χαρίεντα». Εδίδασκε τους μαθητές του να μην θεωρούν τίποτε ανώτερο από την αγάπη του Χριστού και να μην νομίζουν ότι, επειδή απέχουν από τα κοσμικά αγαθά, στερούνται κάτι αξιόλογο. Το να αφήνει κανείς τα επίγεια αγαθά είναι σαν να καταφρονεί μία δραχμή από χαλκό, για να κερδίσει εκατό χρυσές. Δεν πρέπει, έλεγε, να λησμονάμε ότι ο ανθρώπινος βίος είναι πρόσκαιρος συγκρινόμενος προς τον μέλλοντα αιώνα. Γι' αυτό δεν πρέπει να κοπιάζουμε για την απόκτηση πρόσκαιρων αγαθών, τα οποία δεν μπορούμε να πάρουμε μαζί μας, αλλά για την απόκτηση αιώνιων αγαθών, δηλαδή της φρονήσεως, της δικαιοσύνης, της σωφροσύνης, της ανδρείας, της συνέσεως, της αγάπης.

Ο Μέγας Αντώνιος, αφού έζησε εκατόν πέντε έτη, εκοιμήθη οσίως το 356 μ. Χ.. Αν και, όπως λέγει ο Μέγας Αθανάσιος (PG 26, 835- 976), μία από τις τελευταίες επιθυμίες του Οσίου Αντωνίου ήταν να μείνει κρυφός ο τόπος ταφής του, οι μοναχοί που εμόναζαν κοντά του έλεγαν ότι κατείχαν το ιερό λείψανό του, το οποίο, επί Ιουστινιανού (561 μ. Χ.), κατατέθηκε στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου στην Αλεξάνδρεια και από εκεί αργότερα, το 635 μ. Χ., μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη.

Η Σύναξή του ετελείτο στην Μεγάλη Εκκλησία.

21 Ιανουαρίου

†Μνήμη του οσίου πατρός ημών Μαξίμου του Ομολογητού

Αγαθαγγέλου, Μητροπολίτου Φαναρίου, Γεν. Διευθυντού Αποστολικής Διακονίας, 
Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας, τομ. Α΄- Ιανουάριος, Αθήνα 2004,
εκδ. Αποστολική Διακονία, σελ. 248- 252

Ο Όσιος Μάξιμος ο Ομολογητής καταγόταν από επιφανή οικογένεια και εγεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το έτος 580 μ.Χ. Έλαβε τη συνήθη εγκυκλοπαιδική μόρφωση και επιδόθηκε ιδιαίτερα στη σπουδή της φιλοσοφίας. Υπό του αυτοκράτορος Ηρακλείου (610-641 μ.Χ.) προσελήφθη ως αρχιγραμματεύς αυτού (1). Παρέμεινε στη θέση αυτή για λίγα μόνο χρόνια, αλλά διετήρησε τις σχέσεις του και αλληλογραφία με πρόσωπα του δημόσιου βίου.

Αφού παραιτήθηκε, το 614 μ.Χ., από το αξίωμα του αρχιγραμματέως, εγκατέλειψε τον κόσμο και ακολούθησε το μοναχικό βίο. Ασκήτευσε σε μονή της Χρυσουπόλεως (2), που βρισκόταν έναντι της Κωνσταντινουπόλεως και διετέλεσε ηγούμενος αυτής. Εκεί απέκτησε ως μαθητή τον Αναστάσιο, ο οποίος τον ακολούθησε σε όλη του τη ζωή.

Σύμφωνα με τη διδασκαλία του Αγίου Μαξίμου η εργασία των εντολών του Θεού και η συμμόρφωση του βίου του ανθρώπου προς τη θεία διδασκαλία αποτελούν βάση στερεά, επί της οποίας θα οικοδομηθεί η πνευματική ανύψωση του νου. Πρώτο βήμα για το σκοπό αυτό αποτελεί η απόδυση από το νου όλων των παθών που τον ενοχλούν (3), τα οποία έχουν τη βάση και την αφορμή τους στο σώμα. Καλείται δηλαδή ο άνθρωπος να μην ακολουθήσει την κίνηση των αισθητών, να μη γίνει δούλος των φυσικών του ορμών και παθών, αλλά να ακολουθήσει τα υπέρ φύσιν. Τα αποτελέσματα παρουσιάζονται ανάλογα προς την εκλογή. Εκείνος που ακολουθεί την κίνηση των αισθητών υφίσταται και τη φυσική φθορά αυτών και συναλλοιώνεται με αυτά, ενώ ο αναστάς «της εμπαθούς περί τα φαινόμενα διαθέσεως, την των φαινομένων έθυσε κίνησιν και την πρακτικήν κατορθώσας έφαγεν αρετήν» (4). Η πράξη της αρετής είναι έργο της ανθρώπινης και της θείας δυνάμεως. Κανένα χάρισμα δεν μπορεί να αποκτήσει ο άνθρωπος μόνο με τη φυσική του δύναμη. Η επιμονή του Αγίου Μαξίμου στο σημείο αυτό είναι φανερή σε όλη του τη διδασκαλία, διότι φοβάται μήπως ο άνθρωπος περιπέσει στο πάθος της υπερηφάνειας. Ο Θεός, παρατηρεί, έδωσε στον άνθρωπο δύναμη, για να πράττει τις αρετές.

Έτσι, λοιπόν, ασκήτευε ο μακάριος Ομολογητής. Αλλά η περσική απειλή, που είχε δημιουργήσει για τη βυζαντινή αυτοκρατορία κρίσιμη κατάσταση, έσπασε την ησυχία του και τον αγώνα του για την κατάκτηση των αρετών από τον τόπο της ασκήσεως του. Για πολλά χρόνια οι Πέρσες εμφανίζονταν στην ακτή απέναντι από την Κωνσταντινούπολη. Φαίνεται δε ότι κατά τη διάρκεια μιας εισβολής τους στη Χρυσούπολη, το 624 μ.Χ., ο ΄Αγιος Μάξιμος αναγκάστηκε να αποσυρθεί με τους μαθητές του νοτιότερα, στην Κύζικο. Εκεί διέμεινε για δύο περίπου χρόνια στη μονή του Αγίου Γεωργίου και συναναστρεφόταν με τον επίσκοπο Ιωάννη μετά του οποίου αντήλλαξε αργότερα επιστολές. Ίσως να είχε αρχίσει νωρίτερα τη συγγραφική του δράση, αλλά ήδη από την εποχή αυτή επιδίδεται εντατικά στο έργο της συγγραφής.

Λόγω συνεχίσεως των περσικών καταδρομών ο Άγιος υποχρεώνεται να φύγει, το 626 μ.Χ., και από την Κύζικο. Έρχεται για λίγο στην Κρήτη (5) και στη συνέχεια μεταβαίνει στην Αφρική. Θεωρείται δε πιθανό να πέρασε και από την Κύπρο. Στην Καρχηδόνα εμφανίζεται την Πεντηκοστή του έτους 632 μ.Χ., αλλά είχε φτάσει εκεί νωρίτερα. Κατά τα χρόνια αυτά συγγράφει δύο από τα σπουδαιότερα έργα του, το Προς Θαλάσσιον και Περί Αποριών.

Εγκαταβίωσε στη μονή Ευκρατά της Καρχηδόνος, όπου ήταν εγκατεστημένος και άλλος φυγάς, από την Παλαιστίνη, ο Σωφρόνιος. Εκεί έμαθε τις ενέργειες του νέου Πατριάρχου Αλεξανδρείας Κύρου, οι οποίες απέληξαν το 633 μ.Χ. στην ενωτική συμφωνία που διαμόρφωσε την αίρεση του Μονοενεργητισμού. Ο Σωφρονιος ετάχθηκε αμέσως κατά της νέας αυτής μορφής της χριστολογικής αιρέσεως. Στη θέση του αυτή τον ακολούθησε και ο ΄Αγιος Μάξιμος. Έτσι συμμετείχε στη Σύνοδο του Λατερανού, η οποία συγκλήθηκε το έτος 649 μ.Χ. επί Πάπα Ρώμης Μαρτίνου Α', όπου καταδικάσθηκε ο Μονοθελητισμός και αναθεματίσθηκαν εκείνοι που ανοήτως εδογμάτιζαν ότι ο Χριστός έχει μόνο μια θέληση, τη θεία, σε αντίθεση προς την Ορθόδοξη διδασκαλία, κατά την οποία ο Χριστός έχει δύο θελήσεις, τη θεία και την ανθρώπινη, ως Θεάνθρωπος. Στην ίδια Σύνοδο αποδοκιμάσθηκε διάταγμα του τότε αυτοκράτορος Κώνσταντος, δια του οποίου δεν επιτρεπόταν η συζήτηση περί Μονοθελητισμού.

Ο αυτοκράτορας Κώνστας (641-668 μ.Χ.) οργίσθηκε γι’ αυτό. Ο ΄Αγιος συνελήφθη από τον έξαρχο και βασιλικό επίτροπο της Ιταλίας Θεοδόσιο και οδηγήθηκε στην Κωνσταντινούπολη μαζί με τους δύο φίλους του Αναστασίους. Ο αυτοκράτορας εξόρισε τον ΄Αγιο Μάξιμο το 655 μ.Χ. στη Βιζύη, μετά στο Ρήγιο και στη συνέχεια στην πόλη Πέρβερα. Μετά από έξι χρόνια ανακλήθηκε και πάλι στην Κωνσταντινούπολη, όπως και οι συμμοναστές του, για μια τρίτη προσπάθεια προσεταιρισμού του. Ο ΄Αγιος αρνήθηκε. Αναθεματίσθηκε, εκακοποιήθηκε και διαπομπεύθηκε. Η κακοποίηση του Αγίου έδωσε αφορμή για τη διαμόρφωση παραδόσεως περί αποκοπής της γλώσσας και της δεξιάς χειρός αυτού. Μετά από αυτά εξορίσθηκε στη Λαζική του Πόντου (6), στο φρούριο Σχίμαρις, όπου και εκοιμήθηκε οσίως στις 13 Αυγούστου του έτους 662 μ.Χ. Το τίμιο λείψανο του ενταφιάστηκε στη μονή του Αγίου Αρσενίου, στη χώρα των Λαζών. Από τον τάφο του έβγαινε φως κάθε νύκτα και εφώτιζε την περιοχή, γεγονός που επιστοποιούσε την αγιότητά του.

(1) P.G. 90, 72.
(2) Η Χρυσούπολη είναι πόλη της Μικρασιατικής παραλίας του Βοσπόρου έναντι της Κωνσταντινουπόλεως.
(3) Μαξίμου Ομολογητού, Κεφάλαια αγάπης I, 94, P.G. 90, 981Β.
(4) Μαξίμου Ομολογητού, Προς Θαλάσσιον 27, P.G. 90, 356Α.
(5) P.G. 91, 49.
(6) Περιοχή επί του Ευξείνου Πόντου και δυτικά της Τραπεζούντος.

Η θεότητα του ενανθρωπήσαντος Θεού Λόγου ( Ιω. 1,1-18)

Ιουστίνου Πόποβιτς,
Ερμηνεία στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον,
εκδ. Αποστολικής Διακονίας, Αθήνα 2025, σελ. 15- 21

1, 1. Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καί ὁ Λόγος ἦν πρός τόν Θεόν, καί Θεός ἦν ὁ Λόγος.

Αν η αρχή των πάντων ήταν άδεια και ερημική, τότε ποιό θα ήταν αυτό, που θα προερχόταν απ' αυτήν, ή προδήλως θα προέκυπτε απ' αυτήν; Αν στην απαρχή πριν ακόμα απ’ όλες τις αρχές δεν υπάρχει οτιδήποτε, τότε από το τίποτα, δεν μπορεί να εξαχθεί το μηδαμινό. ’ Αλλωστε, με τον ίδιο τρόπο, εφόσον δεν υφίσταται κάποια έναρξη για την ανθρώπινη σκέψη μας, τότε δεν μπορεί να αναλογιστεί σωστά ούτε τον κόσμο της, ούτε το είναι της, ούτε την οντότητά της. Γιατί είναι γνωστό ότι η ανθρώπινη επίνοια στοχάζεται με τις κατηγορίες, αρχή, διάρκεια και τέλος. Έτσι λοιπόν η ανθρώπινη διανόηση θα εκκινήσει από το ίδιο το είναι του ανθρώπου, ως την πρώτη και άμεση πραγματικότητα. Όμως, όταν η έγνοια του ανθρώπου μετακινηθεί πέρα και πάνω από την ύπαρξή του, τότε αυτός θα κατευθυνθεί σε κατάβαθη έρευνα. Σ’ αυτήν την τρίσβαθη αναδίφηση ο άνθρωπος θα κατευθυνθεί στην απαρχή της δημιουργίας, καθώς τότε θα οδηγηθεί σε βαθιά απορία, σε σχέση με την φύση της ίδιας του της υπόστασης. Όμως μια τέτοια πηγαία αναζήτηση του ανθρώπου μπορεί να απολήγει στα επακόλουθα ερωτήματα. Ποιά είναι η αρχή όλων των απαρχών, ποιά είναι η έναρξη, πριν από κάθε αρχή; Ακόμη σε ποιό χρονικό σημείο πρωτύτερα υπήρξε, ως προς την ίδια την αρχή της, η ανθρώπινη σκέψη; Γιατί από την στιγμή που ο άνθρωπος αρχίζει να αναλογίζεται, τότε έχει μία βάση ως προς την στάση της ζωής του, που εκδηλώνεται με την στάση του, η οποία απορρέει από την σκέψη του. Έτσι όμως, ο κάθε άνθρωπος έχει μία αιτιώδη αρχή, για την ίδια του την ύπαρξη, από την στιγμή που υφίσταται και υπάρχει. Αλλά, όταν η ανθρώπινη σκέψη περικλείει αυτόν τον ορατό κόσμο, σωστά ρωτά φυσικά και λογικά, ποιά είναι η αρχή του κόσμου μας και ποιός υπήρχε, πριν από την αρχή αυτού του κόσμου; Γιατί είναι προφανές ότι και αυτός ο κόσμος έχει αρχή, όπως και αυτό το είναι μου και η ανθρώπινή μου σκέψη έχουν αρχή. Η Χριστογέννητη και θεόπνευστη σκέψη του Αγίου Ευαγγελιστή Ιωάννη βλέπει αυτή την πρώτη απαρχή, την αρχή των πάντων, την έναρξη όλων των αρχών, να είναι όλη γεμάτη με τον Θεό Λόγο. Επ’ αυτού ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας αναγγέλλει χαρμόσυνα επαινώντας τον Ευαγγελιστή Ιωάννη, ως ακολούθως: «Ὁ γάρ τῆς βροντῆς υἱός, ὁ ἀγαπητός τοῦ Χριστοῦ, ὁ στύλος τῶν κατά τήν οἰκουμένην Ἐκκλησιῶν, ὁ τάς κλεῖς ἔχων τοῦ οὐρανοῦ... τόν γάρ Χριστόν ἐνδεδυμένος ἡμῖν φανεῖται... Ἔστι δέ αὐτῷ προσκήνιον μέν ὁ οὐρανός ἅπας, θέατρον δέ ἡ οἰκουμένη, θεαταί δέ καί ἀκροαταί πάντες ἄγγελοι, καί ἀνθρώπων ὅσοιπερ ἄγγελοι τυγχάνουσιν ὄντες, ἤ καί γενέσθαι ἐπιθυμοῦσιν... Τούτῳ τῷ Ἀποστόλῳ αἱ ἄνωθεν δυνάμεις παρεστήκασιν, ἐκπληττόμενοι τό κάλλος αὐτοῦ τῆς ψυχῆς, καί τήν σύνεσιν, καί τήν ὥραν τῆς ἀρετῆς, δι ’ ἧς καί αὐτόν ἐπεσπάσατο τόν Χριστόν, καί τήν πνευματικήν εἴληφε χάριν καθάπερ γάρ τινά λύραν ἐνάρμοστον καί λιθοκόλλητον, χρυσούς ἔχουσαν φθόγγους, οὕτω τήν αὐτόν παρασκευάσας ψυχήν, ἔδωκε δι' αὐτῆς μέγα τι καί ὑψηλόν ἐνηχῆσαι τῷ Πνεύματι. Ὡς οὖν οὐκέτι τοῦ ἁλιέως, οὐδέ τοῦ υἱόν Ζεβεδαίου, ἀλλά τοῦ τά βάθη τοῦ Θεού εἰδότος, τοῦ Πνεύματος λέγω, ταύτην ἀνακρουομένον τήν λύραν, οὕτως ἀκούωμεν· οὐδέν γάρ ἀνθρώπινον ἡμῖν ἐρεῖ, ἀλλ’ ἀπό τῶν ἀβύσσων τῶν πνευματικῶν, ἅπερ ἄν εἴπῃ, ἀπό τῶν ἀπορρήτων ἐκείνων, ἅ μηδέ ἄγγελοι πρίν ἤ γενέσθαι ἤδεισαν μεθ’ ἡμῶν γάρ δή καί οὗτοι διά τῆς Ἰωάννου φωνῆς, καί δι’ ἡμῶν ἔμαθον, ἅπερ ἔγνωμεν» (1). Αυτός είναι ο Λόγος που υπήρχε απαρχής, ο οποίος γεμίζει όλη την αρχή, γιατί όπως λέγει ο ευαγγελιστής «εν αρχή ην ο Λόγος». Επισημαίνει ως προς αυτό ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας: « οὐκοῦν ἀρχή μέν ἀρχῆς οὐκ ἔσται, κατά τόν ἀκριβῆ τε καί ἀληθῆ λογισμόν, ἀλλ' εἰς ἀμήρυτον μέν τι καί ἀκατάληπτον ὁ περί αὐτῆς ἀποδημήσει λόγος. Τέλος δε οὔκ ἐχούσης τῆς ἀεί πρός τό ἄνοπιν φυγῆς, καί τό τῶν αἰώνων ἀναφοιτώσης μέτρον, οὐκ ἐν χρόνῳ γεγονώς ὁ Υἱός, ἀϊδίως δέ μᾶλλον ὑπάρχων μετά Πατρός εὑρεθήσεται» (2). Επιπλέον και ο άγιος Θεοφύλακτος Αχρίδος επ’ αυτού τονίζει: « Ὅπερ ἐν προοιμίοις εἶπον, πάλιν καί τοῦτο ἐρῶ, ὅτι τῶν ἄλλων εὐαγγελιστῶν τήν κάτω γέννησιν τοῦ Κυρίου, τήν ἀνατροφή, τήν αὔξησιν πλατέως ἀφηγησαμένων, οὗτος μέν ἐκεῖνα παρατρέχει, ὡς αὐτάρκως τοῖς συμμαθηταῖς αὐτού ρηθέντα, περί τῆς θεότητος τοῦ δι ’ ἡμᾶς ἐνανθρωπήσαντος διαλέγεται» (3).

Διαβάστε τη συνέχεια