Συγκίνηση από τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο στην τελετή ίδρυσης Έδρας «Μητροπολίτης Παύλος-Ιστορία του Ελληνισμού της Ανατολής από τον 11ο μέχρι και τον 20ό αιώνα» στο Α.Π.Θ.

Βαθιά συγκινημένος ήταν το πρωί της Πέμπτης 29 ης Ιανουαρίου 2026 ο Παναγιώτατος Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος, κατά την τελετή ίδρυσης της Επώνυμης Έδρας, με τίτλο: «Μητροπολίτης Δράμας Παύλος - Εκκλησιαστική Ιστορία και Πολιτισμός του Ελληνισμού της Ανατολής (11ος–20ός αιώνας)», στο Β΄ Αμφιθέατρο της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου.

Με τρεμάμενη φωνή, ο Οικουμενικός Πατριάρχης περιέγραψε όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που διέθετε η προσωπικότητα του Μητροπολίτη Δράμας κυρού Παύλου, τα οποία διατήρησε σε όλη τη διάρκεια της ζωής του και αυτό φάνηκε μέσα από το έργο του στη Μητρόπολη Δράμας και όχι μόνον.

« Ως γνήσιος Ρωμιός γνώριζε ότι η λατρεία της Ρωμιοσύνης δεν συνεπάγεται έχθρα κατά κανενός, ακριβώς επειδή η Ρωμιοσύνη είναι εμποτισμένη στο DNA ως παιδεία και νοοτροπία. Γνωρίζει καλώς μόνο να αγαπά και να συνυπάρχει αρμονικώς και με το ορθόδοξο ήθος. ανέφερε ο Παναγιώτατος για τον Μητροπολίτη Δράμας κυρό Παύλο.

Η νέα Επώνυμη Έδρα που ιδρύθηκε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, τιμώντας τη μνήμη και το έργο του μακαριστού Μητροπολίτη Δράμας κυρού Παύλου, διακεκριμένου ιεράρχη και μελετητή της εκκλησιαστικής ιστορίας του Πόντου και της Ανατολής, είναι αποτέλεσμα συνεργασίας του Α.Π.Θ., της Γενικής Γραμματείας Θρησκευμάτων, της Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος και των Ιερών Μητροπόλεων Θεσσαλονίκης, Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως, Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς.

Κατά τον χαιρετισμό του, ο  Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης κ. Φιλόθεος επισήμανε για τον Μητροπολίτη Δράμας κυρό Παύλο, ότι «το έργο και η μαρτυρία του αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη για την εκκλησία και επιστήμη. Η πορεία και το έργο του να καταστεί φάρος γνώσης και μνήμης».

Από την πλευρά του, ο  Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως κ. Βαρνάβας επεσήμανε πως «στεκόμαστε ενώπιον μνήμης που πονά, αλλά και μνήμης που ανασταίνεται».

Ο  Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Νέας Κρήνης και Καλαμαριάς κ. Ιουστίνος χαρακτήρισε την ημέρα ως ημέρα χαράς και πανηγυριού και ότι μέσα από αυτήν την πρωτοβουλία, «αποδεικνύουμε συν τοις άλλοις ότι μπορούμε να συνεργαστούμε, να αγκαλιαζόμαστε, να δημιουργούμε θαύματα. Και σήμερα αυτό αποτελεί τέτοιο θαύμα, το οποίο γίνεται πιο άγιο, ιερό και όμορφο διότι σφραγίζεται με τη δική σας παρουσία, Παναγιώτατε», είπε απευθυνόμενος στον Οικουμενικό Πατριάρχη.

Ο  Πανιερώτατος Μητροπολίτης Φαναρίου, κ. Αγαθάγγελος τόνισε στην τοποθέτησή του ότι  «η συλλογική ευθύνη, το χρέος και η μνήμη επέβαλαν τη δημιουργία αυτής της Έδρας που μας γεμίζει δέος,  συγκίνηση, χαρά, ενθουσιασμό, ελπίδα, ευγνωμοσύνη, όραμα και ενθουσιασμό. Η Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος είναι έτοιμη με την Ελληνική Πολιτεία, τη Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων, το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την ακαδημαϊκή Κοινότητα του Α.Π.Θ., να προχωρήσουμε σε παροιμίες εκπαιδευτικές δράσεις σε άλλες χώρες της Ευρώπης και σε όλη την οικουμένη, για την ανάδειξη της ποντιακής και μικρασιατικής κληρονομιάς».

Το παρόν στην τελετή έδωσε και ο Πρύτανης του ΑΠΘ Κυριάκος Αναστασιάδης, ο οποίος έκανε λόγο για ένα ουσιαστικό και συμβολικά σημαντικό βήμα, με την ίδρυση της Έδρας «Μητροπολίτης Δράμας Παύλος - Εκκλησιαστική Ιστορία και Πολιτισμός του Ελληνισμού της Ανατολής (11ος–20ός αιώνας)».

«Πρόκειται για μία ακαδημαϊκή πρωτοβουλία, με την οποία ανοίγει νέος δρόμος στη μελέτη της ιστορικής μας διαδρομής. Το παρελθόν συναντά το μέλλον. Φωτίζονται οι ρίζες και η συνέχεια του Ελληνισμού της Ανατολής. Το Πανεπιστήμιό μας επιβεβαιώνει έμπρακτα τον ρόλο ως θεματοφύλακα της ιστορικής μνήμης. Τιμά το πολυσχιδές έργο του μακαριστού Μητροπολίτη. Η μνήμη όταν γίνεται αντικείμενο επιστημονικής μελέτης μετατρέπεται σε δύναμη δημιουργίας», σημείωσε.

 Ο Υφυπουργός Παιδείας, αρμόδιος για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, Νίκος Παπαϊωάννου, υπογράμμισε πως «η στήριξη της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου αναδεικνύουν τον κοινωνικό και εθνικό χαρακτήρα των Α.Ε.Ι. Η Θεολογική Σχολή αποτελεί κόσμημα των Θεολογικών και Κοινωνικών Σπουδών. Το Α.Π.Θ. και η Θεολογική Σχολή καταδεικνύουν ότι το μέλλον προμηνύεται λαμπρό».

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ
στήν παρουσίαση τῶν βιβλίων
τῶν Πηνελόπης Μωραΐτου καί Ἠλία Λιαμῆ

Η ΠΥΛΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΚΑΙ Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΩΝ ΠΕΝΤΕ

Ἕνα ταξίδι στό Μεσολόγγι τῆς πίστης καί τῆς ἐλευθερίας -
ἐπετειακή ἔκδοση γιά τά 200 χρόνια ἀπό τήν ἡρωϊκή Ἔξοδο
(Κατηχητικό βοήθημα γιά παιδιά καί νέους),
καθώς καί Βοήθημα γιά τόν Κατηχητή

ὑπό τοῦ Πανιερ. Μητροπολίτου Φαναρίου κ. Ἀγαθαγγέλου, Γενικοῦ Διευθυντοῦ Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος (Κυριακή 1η Φεβρουαρίου 2026, Μεσολόγγι)

Σεβασμιώτατε, Ἐντιμώτατοι, Ἐλλογιμώτατοι, ἐκλεκτή καί ἀγαπητή ὁμήγυρη,

Συγκίνηση καί πνευματική χαρά αἰσθάνθηκα ἀπό τήν πρώτη στιγμή ὅταν συναντήθηκα μέ τόν ἀγαπητό ἀδελφό καί ἐκλεκτό συνιεράρχη κ. Δαμασκηνό, ὁ ὁποῖος μοῦ ἐξέφρασε τήν πρότασή του γιά τό σήμερα παρουσιαζόμενο βιβλίο. Ἀπό τότε ἦρθε στή σκέψη μου ἡ αἱματοβαμμένη πορεία τοῦ Γένους μας μέ τίς ἡρωικές ἀντιστάσεις τοῦ λαοῦ, τούς μάρτυρες τῆς λευτεριᾶς ὡς ζύμη. Μαρτύριο γιά τή λευτεριά, ὡς ἄνθος εὐῶδες, νῦν καί ἀεί μυρωμένο! Ἔγιναν οἱ ἴδιοι ἡ ζύμη! Ἡ μικρά ζύμη πού ὅλον τό φύραμα ζυμοῖ! Κι ἀκαρτέρει κι ἀκαρτέρει φιλελεύθερη λαλιά, γράφει ὁ σολωμικός κάλαμος, σηκώθηκε τό λάβαρο τῆς Ἐπανάστασης γιά τήν πολυπόθητη Λευτεριά! (1)

«Πύλη τοῦ Χρόνου καί ἡ Ἀποστολή τῶν Πέντε: Ἕνα ταξίδι στό Μεσολόγγι τῆς πίστης καί τῆς ἐλευθερίας», τιτλοφορεῖται τό νέο Κατηχητικό βοήθημα, σχεδιασμένο ἀπό τήν Ἀποστολική Διακονία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος γιά νά καθοδηγεῖ τούς κατηχητές στό εὐθυνοφόρο ἔργο τους. Εἰδικότερα, τό παρόν βοήθημα ἀποτελεῖ ἕναν συνδυασμό θρησκευτικῆς ἀγωγῆς καί τοπικῆς ἱστορίας, μέ σκοπό νά βοηθήσει τά παιδιά νά γνωρίσουν τίς βασικές ἀξίες τῆς Ὀρθόδοξης πίστης καί ταυτόχρονα νά ἐμβαθύνουν στήν τοπική πολιτιστική κληρονομία τοῦ Μεσολογγίου, μέσα ἀπό μιά ἀφηγηματική, παιδαγωγική καί βιωματική προσέγγιση.

Ξεφυλλίζοντας τίς σελίδες τῶν δύο βιβλίων, τό Κατηχητικό βοήθημα γιά παιδιά καί νέους, καθώς καί τό Βοήθημα γιά τόν Κατηχητή, διαπιστώνουμε τά βασικά χαρακτηριστικά του: Συνδέεται ἄρρηκτα καί ἀριστοτεχνικά ἡ πίστη μέ τήν τοπική ἱστορία τῆς Ἐξόδου τοῦ Μεσολογγίου, παρουσιάζονται ἥρωες καί ἅγιοι ὡς παραδείγματα θυσίας, πίστης καί ἐλευθερίας μέσα ἀπό ἀφηγήσεις, δραστηριότητες, ἐπισκέψεις σέ χώρους, ἐρωτήσεις καί σύζητησεις, τά παιδιά συμμετέχουν ἐνεργά. Κι ὅλα αὐτά μέ βασικούς διδακτικούς ἄξονες τήν Ἁγία Γραφή, τήν Ὀρθόδοξη Δογματική, τήν Ἁγιολογία, τή Λατρεία καί τήν Ἱστορία.

Παραλείπουμε πολλά σημαντικά σημεῖα τῶν βιβλίων προκειμένου νά τονίσουμε τήν παιδαγωγική φιλοσοφία του: Τό Κατηχητικό βοήθημα προωθεῖ τήν καλλιέργεια πνευματικῆς ταυτότητας τῶν παιδιῶν, μέ ἔμφαση στήν ἐνσυναίσθηση, συμμετοχή, αὐτενέργεια καί βιωματική μάθηση. Βασικός στόχος εἶναι νά νιώσουν τά παιδιά μέλη μιᾶς κοινότητας πίστης καί ἱστορικῆς συνέχειας, καί νά ἀναπτύξουν ἠθική συνείδηση βασισμένη σέ πρότυπα ἁγίων καί ἡρώων. Τά παιδιά ὁδηγοῦνται στήν ἀνακάλυψη τοῦ μεγαλείου τῶν Ἁγίων: Οἱ ἥρωες, μέσα ἀπό τήν ἐπαφή τους μέ μορφές ὅπως ὁ Ἅγιος Δημήτριος καί ὁ Ἅγιος Σπυρίδων, ἔρχονται σέ ἐπαφή μέ τό «μεγαλεῖο τῶν Ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας μας». Αὐτή ἡ γνωριμία τούς ἐπιτρέπει νά κατανοήσουν τή δύναμη τῆς πίστης καί τήν ἐλπίδα πού προσφέρει ὁ Τίμιος Σταυρός.

Ἐπίσης, δίνεται ἔμφαση στήν κατανόηση τοῦ πνευματικοῦ νοήματος: Ἡ ἀποστολή τῶν μικρῶν ταξιδευτῶν περιλαμβάνει τήν ἐμβάθυνση στό πνευματικό περιεχόμενο τῶν μεγάλων ἑορτῶν τῆς Χριστιανοσύνης, ὅπως τά Χριστούγεννα, τά Θεοφάνεια, ἡ Ὑπαπαντή καί ὁ Εὐαγγελισμός τῆς Θεοτόκου. Παράλληλα, οἱ ἥρωες μαθαίνουν γιά τόν ρόλο τῆς πίστης σέ ἱστορικές στιγμές, ἐξερευνώντας θέματα ὅπως «Τό μελάνι τοῦ Ἀγώνα», τήν ἀποστολή τοῦ Μιαούλη καί τή δράση τοῦ «ἥρωα μέ τό ράσο». Ἡ πορεία τῶν ἡρώων καί ἡ ἀποστολή τους ὁλοκληρώνεται μέ τή θεμελιώδη διαπίστωση ὅτι «Ὁ Θεός εἶναι πάντα δίπλα μας».

Συνολικά, ἡ ἀποστολή τῶν ἡρώων δέν εἶναι ἁπλῶς ἕνα ταξίδι στόν χρόνο, ἀλλά μιά πνευματική ἀναζήτηση πού ἀποσκοπεῖ στό νά διδάξει στά παιδιά (τούς ἀναγνῶστες) τή δύναμη τῆς ἀλήθειας ἔναντι τοῦ ψεύδους καί τήν πνευματική ἐλευθερία, ἔναντι τῆς γενικευμένης χειραγώγησης.

Ἡ Ἀποστολική Διακονία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, μέ βαθύ αἴσθημα εὐθύνης γιά τήν πνευματική καλλιέργεια τῆς νέας γενιᾶς, προχώρησε στίς παροῦσες ἔκδοσεις, μέ στόχο ἡ συνάντηση τῶν παιδιῶν-ἡρώων μέ τούς Ἁγίους νά λειτουργήσει ὡς φωτεινός πνευματικός φάρος μέσα στήν «Πύλη τοῦ Χρόνου». Παρά τό γεγονός ὅτι οἱ ἥρωες διαβαίνουν ἐποχές ἄγνωστες καί συχνά δύσβατες, τό ζωντανό παράδειγμα καί τό πνευματικό μεγαλεῖο τῶν Ἁγίων τούς προσφέρουν τόν ἀπαραίτητο προσανατολισμό, ἐνισχύοντας τή βεβαιότητα ὅτι οὐδέποτε πορεύονται μόνοι.

Θά ἦταν σημαντική παράλειψή τό νά μήν ἀπευθύνουμε ἔνθερμους ἔπαινους πρός τούς ἀγαπητούς κα Πηνελόπη Μωραΐτου καί κ. Ἠλία Λιαμῆ, συγγραφεῖς καί βασικούς ἐπιμελητές τῶν παρόντων βοηθημάτων, γιά τήν ἔμπνευση, τήν ἀφοσίωση καί τόν πνευματικό μόχθο τῆς δημιουργίας των.

Κατ’ ἐμέ τό Μεσολόγγι εἶναι μιά «Ποιητική τοῦ Τρόπου» γιά τόν δικό μας λαό, τόν Ἑλληνικό, συνδέεται μέ τήν ἐλευθερία, τήν ὁποία καί ἐξυμνεῖ. Εἶναι ὁ λαός πού τραγουδάει τήν ἐλευθερία ὡς τήν ἀπεραντοσύνη μιᾶς θάλασσας! Ταξίδι θαλασσινό ἡ ἐκστρατεία τῆς Ἰλιάδας, ταξίδι θαλασσινό ἡ ἐπιστροφή κι οἱ περιπέτειες τῆς Ὀδύσσειας ἀπό τή γραφίδα τοῦ ἀξεπέραστου Ὁμήρου, τοῦ γενάρχη τῶν εὐρωπαϊκῶν, τῶν παγκόσμιων γραμμάτων, περιέγραψε ἀπαράμιλλα, ἀνεξίτηλα τό ἀγαθό τῆς ἐλευθερίας, κι εἶναι, τί μαγεία τούτη, ἡ ἴδια λέξη δυό-τρεῖς χιλιάδες χρόνια στά χείλια τῶν Ἑλλήνων! Ἡ ἴδια ἀπαράλλαχτη λέξη, ἐλευθερία, νά ἐμπνέει καί καθοδηγεῖ γενιές καί γενιές αὐτοῦ τοῦ ἁρμυρισμένου λαοῦ, πού γοητεύεται ἀπό τούς μετεωρισμούς της... μέσα στή δίψα, ὅπου ὑπάρχει μιά ἀγάπη, μιά ἔκσταση, μιά αὐτοθυσία.

Σεβασμιώτατε, Ἔντιμώτατοι, Ἐλλογιμώτατοι, ἐκλεκτή καί ἀγαπητή ὁμήγυρη,

Σήμερα, τό ἀγωνιστικό πνεῦμα πού ἀποπνέει τοῦτο τό βιβλίο καί ἡ συμπόρευση ἱστορίας, πίστης, λογοτεχνίας μέ τή ζωή τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἱερό χρέος καί πολύτιμη παρακαταθήκη γιά τίς ἐπερχόμενες γενιές. Μόνο ἔτσι μποροῦμε νά ἀγωνισθοῦμε γιά τήν ἐσωτερική μας ἐλευθερία, νά ἀντισταθοῦμε στήν παρακμή, στό σκοτάδι, τήν ἀδικία, τήν βία καί τόν πόλεμο, σέ νέα ὁλοκαυτώματα, στήν ἀπώλεια τῆς ἰδιοπροσωπίας μας.

Ἐπιτρέψτε μου νά κλείσω μέ ἀπόσπασμα ἑνός Ἀκαδημαϊκοῦ πού μιλάει περισσότερο στήν καρδιά μου σέ μιά ἐποχή ἀπομάγευσης τοῦ κόσμου, καθιέρωσης τοῦ κενοῦ καί τῆς ἀπραξίας μέ τή θανατερή μελαγχολία: «Αὐτή τή μεγάλη μας ἐθνική κληρονομιά, τήν Ψυχή τοῦ Γένους, ἔχουμε ὅλοι χρέος ἱερό, ὅπως τήν παραλάβαμε, πανίσχυρη καί θεόπνευστη ἀπό τούς Προπάτορες, τέτοια νά τήν παραδώσουμε καί στούς ἀπογόνους μας. Ὅσο ἡ Ψυχή τοῦ Γένους παραμένει ἁγνή, αὐθεντική, ἀβεβήλωτη κι ἀμόλυντη, ἄς εἴμαστε βέβαιοι ὅτι σέ κάθε κρίσιμη περίσταση θά ἀξιωθοῦμε νά δημιουργήσουμε καινούργια Μεσολόγγια! (2)

Σᾶς εὐχαριστῶ πολύ γιά τήν ὑπομονή καί τήν προσοχή σας.

1.2. 2026
† Ὁ Φαναρίου Ἀγαθάγγελος

(1) Μάρκος Μπόλαρης, Πολιτική τοῦ Τόπου - Ποιητική τοῦ Τρόπου, σέλ. 205.

(2) Γ. Ἀθανασιάδης-Νόβας, Ἀκαδημαϊκός.