Αγιολόγιον της Ορθοδόξου Εκκλησίας
Σωφρονιου Ευστρατιαδου (†) Μητροπολίτου πρ. Λεοντοπόλεως

Το κλασικό επίτομο Αγιολόγιο της Ορθοδόξου Εκκλησίας αποτελεί μία ευσύνοπτη κατ’ αλφαβητική σειρά παρουσίαση του βίου και των αθλημάτων των Αγίων. Πρόκειται για ένα εύχρηστο εγχειρίδιο και λεξικό, στο οποίο παρατίθενται συγχρόνως σε βραχυγραφίες και οι χρησιμοποιηθείσες πηγές. Η επανέκδοση με νέα ευανάγνωστη στοιχειοθεσία κατακλείεται με Επίμετρο του Πανιερ. Μητροπολίτου Φαναρίου κ. Αγαθαγγέλου.

Σχ. 17Χ24, Σελ. 896, Τιμ. 22€ .

Συναξάρια και Βίοι Αγίων κατά την εκκλησιαστική παράδοση των Μηναίων
Εισαγωγή, απόδοση, σχόλια
Γεώργιος Γ. Παπαδημητρόπουλος

Η νέα τρίτομη επιμελημένη επανέκδοση των Συναξαρίων και των Βίων των Αγίων του κλασικού δωδεκάτομου έργου του αειμνήστου θεολόγου και φιλολόγου Γεωργίου Παπαδημητρόπουλου σε γλαφυρή νεοελληνική απόδοση αναδεικνύει την διαχρονική αξία των Αγίων στην εκκλησιαστική συνείδηση, ο βίος των οποίων συνιστά πρότυπο κάθε πιστού. Τα πρόσωπα των Αγίων παραμένουν διαχρονικοί οδηγοί, συμπαραστάτες και μεσίτες στο ταξίδι μας προς την Βασιλεία του Θεού.

Τόμ . Α΄, Σεπτέμβριος-Δεκέμβριος, Σχ. 17Χ24, Σελ. 736, Τιμ. 20€.	Τόμ . Β΄, Ιανουάριος- Απρίλιος Σχ. 17Χ24, Σελ. 544, Τιμ. 20€.	Τόμ . Γ΄, Μάϊος- Αύγουστος Σχ. 17Χ24, Σελ. 592, Τιμ. 20€.

Πέτρος ο Κναφεύς
Βλασίου Φειδά, Ομότ. Καθηγητή

Η ανωνυμία του συγγραφέα των Αρεοπαγιτικών έργων, η θεολογία των οποίων επηρέασε διαχρονικά και σε καταλυτικό βαθμό τη θεολογική σκέψη του χριστιανισμού σε Ανατολή και Δύση, αποτέλεσε ένα άλυτο μέχρι σήμερα πρόβλημα για τη διεθνή έρευνα. Ο καταξιωμένος ακαδημαϊκός με ενδελεχή ιστορικο-θεολογική έρευνα αποδεικνύει με αδιάσειστα στοιχεία για πρώτη φορά στη διεθνή βιβλιογραφία ότι ο ανώνυμος συντάκτης των Αρεοπαγιτικών έργων είναι ο αντιχαλκηδόνιος Πατριάρχης Αντιοχείας Πέτρος Κναφεύς (471-488).

Σχ. 17Χ24, Σελ. 296, Τιμ. 14€.

Η ζωή μετά θάνατον κατά την ορθόδοξη παράδοση
Jean Claude Larchet
Μετάφραση: ΔρΘ Θεοφάνης Λ. Δρακόπουλος

Μία μοναδική και πρωτότυπη μελέτη για την περί θανάτου ορθόδοξη παράδοση, εκπονηθείσα από τον διεθνούς φήμης Πατρολόγο. Το έργο παρουσιάζει με εμβριθή τρόπο τη θεολογική θεώρηση της φύσης του θανάτου, την πνευματική δοκιμασία που συνεπάγεται η έλευσή του για τον μελλοθάνατο και τους οικείους του, τη διδασκαλία περί δοκιμασίας της ψυχής από τα τελώνια από την 3η μέχρι και την 9η ημέρα, την είσοδο της ψυχής στον άλλο κόσμο και την μερική κρίση της κατά την 40η ημέρα, την μέση κατάσταση της ψυχής μέχρι την τελική κρίση, την ορθόδοξη αναίρεση της ρωμαιοκαθολικής διδασκαλίας περί καθαρτηρίου πυρός, τις σχέσεις μεταξύ ζώντων και κεκοιμημένων και την ανάγκη των παρακλήσεων και των προσευχών υπέρ τεθνεώτων, τη διδασκαλία περί τελικής κρίσεως, αναστάσεως των νεκρών και αιώνιας ζωής και τη σύνδεσή της με την χριστιανική θεώρηση της ζωής ως πνευματικής προετοιμασίας για τον θάνατο και την αιώνια ζωή. Ο συγγραφέας παραθέτει πλήθος σχετικών βιβλικών και πατερικών χωρίων, ενώ δίδει μεγάλη σημασία στην εφαρμογή της περί θανάτου ορθοδόξου παραδόσεως και στον λειτουργικό βίο της Εκκλησίας. Μία αξεπέραστη έρευνα που δίδει ορθόδοξες απαντήσεις σε όλα τα περί θανάτου ερωτήματα του αναγνώστη.

Σχ. 15Χ22, Σελ. 408, Τιμ. 15€.

Αθηναγόρας - Clément
Ένας Πατριάρχης και ένας Καθηγητής
μεταξύ των εθνικισμών και της παγκοσμιοποίησης
Andrea Riccardi μετάφραση: Δημήτρης Κεραμιδάς

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας είναι ο κεντρικός πρωταγωνιστής της ανά χείρας μεταφρασμένης μελέτης του Ιταλού ιστορικού Andrea Riccardi «Αθηναγόρας- Clément,  ένας Πατριάρχης και ένας καθηγητής μεταξύ των εθνικισμών και της παγκοσμιοποίησης». Οι συνομιλίες στο Φανάρι το καλοκαίρι του 1968 με τον έτερο πρωταγωνιστή του βιβλίου, τον Γάλλο θεολόγο Olivier Clément (1921-2009), από τις οποίες προέκυψε το  Dialogues  avec le patriarche Athenagoras (1969), προσφέρουν στον Riccardi την αφορμή να αναλύσει την κοινωνική, διαχριστιανική και πολιτισμική ατμόσφαιρα της εποχής στην οποία διεξήχθησαν.

Σχ. 14Χ24, σελ. 352, Τιμή : 10 €.

† 3 Οκτωβρίου

Μνήμη του αγίου ιερομάρτυρος Διονυσίου του Αρεοπαγίτου.

Συναξάρια και Βίοι Αγίων κατά την εκκλησιαστική παράδοση των Μηναίων
Εισαγωγή, απόδοση, σχόλια Γεώργιος Γ. Παπαδημητρόπουλος
Τόμ. Α, , Σεπτέμβριος-Δεκέμβριος, Ἀ θήνα 2025,εκδ. Αποστολικής Διακονίας, σελ. 194-198

Στιχ .: Τέμνη κεφαλήν και το λοιπόν ως μέγα!

Άρας γαρ αυτήν, Διονύσιε, τρέχεις.

Mετ. Αποκεφαλίζεσαι, Διονύσιε, κι όμως αυτό που ακολουθεί είναι θαυμαστό κρατώντας την κεφαλή σου συνεχίζεις να τρέχεις.

Ο άγιος ιερομάρτυς Διονύσιος ήταν μέλος της «εξ Αρείου Πάγου Βουλής» (1) και υπερείχε όλων κατά τον πλούτο, τη δόξα, τη σύνεση και τη σοφία. Ασπάστηκε την πίστη του Χριστού, όταν άκουσε το κήρυγμα (2) του αποστόλου Παύλου στο βράχο του Αρείου Πάγου, και έλαβε το άγιο Βάπτισμα. Χειροτονήθηκε επίσκοπος Αθηνών, διαδεχθείς στον επισκοπικό θρόνο τον άγιο και σοφό Ιερόθεο (3). Από τον άγιο δε και σοφό αυτό προκάτοχό του ο άγιος Διονύσιος διδάχτηκε θεία και απόρρητα μυστήρια της Πίστεώς μας. Έτσι ο Άγιος άφησε συγγράμματα (4) σπουδαιότατα, παράδοξα και θαυμαστά. Εδώ θα μνημονευτούν εν συνεχεία, ως μικρό παράδειγμα, κάποια στοιχεία μόνο από ένα σύγγραμμά του.

Γράφει λοιπόν ο άγιος Διονύσιος σ’ ένα σύγγραμμά του, μεταξύ των άλλων, και τα εξής: «Όταν κάποτε πήγα στην Κρήτη, με φιλοξένησε ο ιερέας Κάρπος, ο όποιος ήταν πολύ ενάρετος, είχε καθαρότατη διάνοια και, έτσι, με τη χάρη του Θεού, ήταν καταλληλότατος σε θεοπτίες. Ο ιερέας δε αυτός δεν άρχιζε ποτέ τη θεία Λειτουργία αν προηγουμένως, δηλαδή κατά την ώρα που έκανε την προετοιμασία και διάβαζε τις σχετικές ευχές, δεν εμφανιζόταν σ’ αυτόν κάποια ιερή και ευμενής οπτασία. Μου έλεγε λοιπόν ο ιερέας αυτός ότι κάποτε τον είχε πικράνει κάποιος άπιστος, επειδή απέσπασε από την Εκκλησία έναν χριστιανό και τον παρέσυρε στην αθεΐα. Και ενώ είχε την πικρία αυτή, δεν προσευχήθηκε, καθώς έπρεπε να πράξει, για τους δύο αυτούς ανθρώπους και να ζητήσει τη βοήθεια του Θεού, ώστε να μπορέσει τον μεν παρασυρθέντα στην απιστία να τον επαναφέρει στους κόλπους της Εκκλησίας, τον δε άπιστο να τον προσελκύσει στην πίστη του Χριστού- ούτε πήρε την απόφαση να τους νουθετεί αδιαλείπτως και δια βίου, ώστε να τους οδηγήσει στη θεία γνώση. Αλλά, μου έλεγε, τέτοιο πράγμα δεν το είχε ξαναπάθει, δηλαδή το ότι έπεσε και κοιμήθηκε αγανακτισμένος και με την πικρία στην ψυχή του. Και εγώ βέβαια δεν γνωρίζω πως ενστάλαξε στην ψυχή του τέτοια δυσμένεια και πικρία.

»Συνεχίζοντας λοιπόν ο Κάρπος, μου είπε ότι κοιμήθηκε αμέσως μόλις νύχτωσε. Περί το μεσονύκτιο ξύπνησε, για να ψάλει την ώρα εκείνη, όπως συνήθιζε, τους θείους ύμνους. Όμως κατά την ώρα αυτή της προσευχής του στενοχωρούνταν, χωρίς να πρέπει, και δυσανασχετούσε συλλογιζόμενος ότι δεν ήταν δίκαιο να ζουν άνθρωποι άθεοι, που διαστρέφουν τις άγιες και ορθές οδούς του Κυρίου. Σκεπτόμενος δε αυτά, παρακαλούσε τον Θεό να ρίξει έναν κεραυνό και να κατακαύσει δια μιάς και τους δύο τους χωρίς οίκτο.

»Και ενώ αυτά συλλογιζόταν, του φάνηκε ξαφνικά πως σείστηκε ολάκερη η οικία στην οποία βρισκόταν. Εν συνεχεία δε η οικία εκείνη διαιρέθηκε σε δύο μέρη, από την οροφή μέχρι και τα θεμέλια, ενώ μια πολύφωτη φλόγα πυρός που ξεκινούσε από τον ουρανό, έφτανε μπροστά στην οικία (Και βέβαια ο τόπος εκείνος έδινε την εντύπωση πως ήταν υπαίθριος). Ο ουρανός φαινόταν ανοικτός και πάνω του καθόταν ο Ιησούς Χριστός. Γύρω δε από τον Ιησού παρίσταντο αναρίθμητοι άγγελοι με ανθρώπινη μορφή. Αυτά λοιπόν έβλεπε κοιτάζοντας προς τα πάνω και θαύμαζε.

»Όταν όμως ο Κάρπος κοίταξε προς τα κάτω, όπως μου είπε, είδε το έδαφος σχισμένο με ένα χάσμα αχανές και ολοσκότεινο. Και στην μεν άκρη του στομίου του χάσματος αυτού είδε τους άνδρες εκείνους, τους οποίους καταριόταν λίγο πριν, να στέκονται ελεεινοί και περίτρομοι, αφού διέτρεχαν τον άμεσο κίνδυνο να πέσουν στο βάραθρο εξαιτίας της αστάθειας των ποδιών τους. Από τα βάθη δε του χάσματος ανέβαιναν φίδια, τα οποία άλλοτε τυλίγονταν γύρω από τα πόδια των δύο αυτών ανθρώπων και τους τραβούσαν άλλοτε τους υπογαργάλιζαν με τα δόντια τους και τους χτυπούσαν ελαφρά με τις ουρές τους, και άλλοτε μηχανεύονταν διάφορους άλλους τρόπους, όπως σφυρίγματα, σπρωξίματα από κάτω και χτυπήματα, προκειμένου να τους ρίξουν στο ολοσκότεινο βάραθρο. Και φαίνονταν οι άνθρωποι αυτοί ότι βρίσκονταν πολύ κοντά στο να πέσουν στο βάραθρο, είτε μόνοι τους από απελπισία, είτε πιεζόμενοι από τις ενοχλήσεις των φιδιών.

»Έλεγε δε ο Κάρπος ότι ένιωθε ευχαρίστηση να βλέπει προς τα κάτω, ενώ τα άνω που υπήρχαν στον ουρανό τα παραμελούσε, και δυσανασχετούσε που ακόμη οι δύο άνδρες δεν είχαν πέσει στο βάραθρο. Και επειδή η κατάσταση αυτή δεν ελάμβανε τέλος, λυπούνταν κατάκαρδα και καταριόταν. Σε κάποια στιγμή όμως ύψωσε το βλέμμα του και πάλι προς τον ουρανό και είδε τον Ιησού, όπως Τον είδε και προηγουμένως. Ο Ιησούς σηκώθηκε από τον επουράνιο θρόνο Του και κατέβηκε σ’ αυτούς τους δυστυχείς ανθρώπους να τους ελεήσει και να τους δώσει χείρα βοηθείας. Μαζί Του πήρε και τους αγγέλους, οι οποίοι βοηθούσαν εκείνους τους δύο, πιάνοντας άλλοι τον ένα και άλλοι τον άλλο, ώστε να μην πέσουν στο χάος. Και ενώ οι άγγελοι έδιναν χείρα βοηθείας στους δύο ανθρώπους, ο Ιησούς με τεντωμένο το χέρι του προς τα μπρος και κοιτάζοντάς τον του είπε: "Λοιπόν Κάρπε, χτύπα εμένα. Είμαι πράγματι έτοιμος να πάθω και πάλι και πολλές φορές για τη σωτηρία των ανθρώπων. Πλην όμως εσύ κοίταξε και συλλογίσου αν κρίνεις καλό να βρίσκεσαι στο χάος μαζί με τα φίδια, και όχι στον ουρανό μαζί με τον Θεό και τους αγαθούς και φιλανθρώπους αγγέλους Του”» 20 (5).

Ο άγιος Διονύσιος ερμήνευσε και τον τύπο της εκκλησιαστικής καταστάσεως (ιεραρχία) και ακολούθως, κατά τους χρόνους της βασιλείας του Δομιτιανού (81-96 μ.Χ.), πήγε στα μέρη της Δύσεως. Εκεί ο 'Αγιος επιτέλεσε πολλά θαύματα. Τελικά έφτασε και στο Παρίσι της Γαλλίας, όπου και αποκεφαλίστηκε και ανήλθε στεφανηφόρος στη βασιλεία των ουρανών.

Μετά τον αποκεφαλισμό του Αγίου συνέβη το έξης μέγιστο και πανθαύμαστο γεγονός: Ο Άγιος πήρε με τα ίδια του τα χέρια την αγία του κεφαλή και, κρατώντας την, περπάτησε περίπου δύο μίλια, αφήνοντας κατάπληκτους όλους εκείνους που έβλεπαν το μέγιστο αυτό θαύμα. Και την αγία κεφαλή του δεν την άφησε από τα χέρια του, παρά όταν συνάντησε μια γυναίκα, ονόματι Κατούλα, και αφού στάθηκε κατά θεία Πρόνοια, την εναπόθεσε στις παλάμες της ως έναν πολύτιμο θησαυρό.

Συγχρόνως με τον αποκεφαλισμό του αγίου Διονυσίου αποκεφαλίστηκαν και οι δύο μαθητές του, ο Ρουστικός και ο Ελευθέριος. Τα σώματα δε των Αγίων αυτών μαζί με το μαρτυρικό σώμα του διδασκάλου τους αγίου Διονυσίου ο τύραννος τα άφησε άθαφτα, ώστε να αποτελέσουν τροφή για τα θηρία και τα όρνια. Όμως κάποιοι πιστοί τόλμησαν και περισυνέλεξαν τα άγια λείψανα, τα οποία και εναπέθεσαν σε κάποιο κρυφό μέρος «δια τον φόβον των δημίων». Αλλά μόλις εξέλιπε ο φόβος αυτός, η μακαριστή Κατούλα πήρε τα λείψανα των αγίων Μαρτύρων και τα ενταφίασε σε επίσημο υπέργειο τάφο, στις 3 Οκτωβρίου.

Ο άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης είχε τα έξης σωματικά γνωρίσματα: Ήταν μέσου αναστήματος και ισχνός· το χρώμα του ήταν λευκό προς το κιτρινωπό· η μύτη του ήταν κάπως πλατιά και τα φρύδια του « συνεσπασμένα» (συμμαζεμένα)· είχε μάτια βαθουλά και αυτιά μεγάλα· η κόμη του ήταν λευκή και πλούσια, η δε γενειάδα του, λευκή και αυτή, ήταν μακριά αλλά κάπως αραιή· η κοιλιά του εξείχε ελαφρώς και τα δάκτυλα των χεριών του ήταν μακριά.

Η Σύναξη του αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου τελείται στην αγιώτατη μεγάλη Εκκλησία.

Υποσημειώσεις

(1) Άρειος Πάγος ονομαζόταν -και ονομάζεται- ο πετρώδης λόφος (πάγος = βράχος) που βρίσκεται προς τα δυτικά της Ακροπόλεως των Αθηνών. Ο λόφος αυτός πήρε την ονομασία από το όνομα του θεού του πολέμου Άρεως, ο οποίος κατά τη μυθολογία δικάστηκε στον τόπο εκείνο για φόνο που είχε διαπράξει. Ο τόπος λοιπόν αυτός, ο Άρειος Πάγος, ήταν συνδεδεμένος από τα αρχαιότατα χρόνια με τη δημόσια και θρησκευτική ζωή των Αθηνών. Ιδιαίτερη σημασία έλαβε ο Άρειος Πάγος ως έδρα δικαστική και πολιτική. Εκεί συνεδρίαζε το ανώτατο συμβούλιο της πόλεως, η λεγόμενη «εξ Αρείου Πάγου Βουλή», που συστήθηκε, μόλις καταλύθηκε η βασιλεία, και ανέλαβε αυτή τη διακυβέρνηση της πόλεως των Αθηνών.

Η Βουλή του Αρείου Πάγου η, αλλιώς, ο Άρειος Πάγος είχε ολόκληρη τη διοικητικής και δικαστική εξουσία. Αργότερα όμως, έγιναν μεταρρυθμίσεις και αφαιρέθηκαν από τη Βουλή αυτή ολόκληρη σχεδόν η διοικητική εξουσία και ένα μέρος της δικαστικής. Έκτοτε ο Άρειος Πάγος κατέστη ο φύλακας των νομών και δίκαζε «τας φονίους δίκας», ήτοι φόνους εκ προμελέτης, θανατηφόρους φαρμακείες και εμπρησμούς. Από τη διοικητική του εξουσία κράτησε την εποπτεία των ιερών και την πρόνοια για την ακριβή τέλεση της λατρείας. Τα μέλη του Αρείου Πάγου προέρχονταν από Αθηναίους πολίτες, πλουσιότατους και μορφωμένους, που είχαν διατελέσει προηγουμένως «άρχοντες». Δηλαδή προέρχονταν από τους εκάστου «εννέα άρχοντες» της αθηναϊκής Δημοκρατίας, μετά τη λήξη της θητείας τους. Τα μέλη του Αρείου Πάγου ήταν ισόβια

(2). Βλ. Πραξ. ιζ' 16-34.

(3) Βλ. 4 Οκτωβρίου, Συναξάριο αγίου Ιεροθέου, επισκόπου Αθηνών.

(4). 'Υπό το όνομα του αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου σώζονται τέσσερα συγγράμματα με τους τίτλους: «Περί της ουρανίου Ιεραρχίας», «Περί της εκκλησιαστικής ιεραρχίας», «Περί θείων ονομάτων», «Περί μυστικής θεολογίας». Επίσης σώζονται και δέκα επιστολές. Τα έργα όμως αυτά, όπως έχει αποδείξει η έρευνα των ειδικών, συνέγραψε κάποιος, άγνωστος ως σήμερα, εκκλησιαστικός συγγραφέας, που έζησε κατά τον πέμπτο αιώνα μ.Χ. Ο συγγραφέας αυτός - « Ψευδοδιονύσιο» τον ονομάζουν οι ερευνητές-, θέλοντας να προσδώσει κύρος στις μυστικίζουσες αντιλήψεις του, «δημοσίευσε» τα συγγράμματα του υπό το όνομα του αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου.

(5) Η οπτασία του Κάρπου καταδεικνύει εναργέστατα, πρώτον, την απέραντη και ανεξάντλητη αγάπη του Θεού προς τους ανθρώπους και, δεύτερον, το να μνησικακεί κάποιος εναντίον αμαρτωλών συνανθρώπων του, προφασιζόμενος - έστω και ειλικρινώς- ευσέβεια, είναι απαράδεκτο ενώπιον του Θεού και συνιστά βαριά αμαρτία.

Η ορθόδοξη αξιοποίηση των Αρεοπαγιτικών έργων
εναντίον των σχολαστικών θεολογικών συγχύσεων

Β. Ι. Φειδά

Η ορθόδοξη αντιμετώπιση των προφανώς εσφαλμένων και σαφώς απαράδεκτων σχολαστικών καινοτομιών της Εκκλησίας της Δύσεως επανέφερε, όπως θα δούμε, στο προσκήνιο τα Αρεοπαγιτικά έργα κατά την περίοδο των ησυχαστικών ερίδων του ΙΔ αιώνα, με κορυφαίους, όπως είδαμε, πολεμίους των απαραδέκτων αυτών καινοτομιών τόσο τον έγκριτο θεολόγο Νικόλαο Καβάσιλα, με το σπουδαίο πράγματι έργο του «Ερμηνεία της θείας Λειτουργίας» (PG 150, 428-441), όσο και τον διαπρεπή ησυχαστή Οικουμενικό πατριάρχη Κάλλιστο Α΄ (1350-53, 1354-63) με τη σημαντική « Παραίνεσίν» του προς τον αρχιεπίσκοπο Τυρνόβου για την αποδοχή του αγίου Μύρου από το Οικουμενικό πατριαρχείο, ήτοι «κατά την νενομισμένην της Εκκλησίας παράδοσιν, τω τελουμένω εν τη αγιωτάτη του Θεού Μεγάλη Εκκλησία, καθώς τούτο διασαφεί και παραδίδωσιν ο τοιούτος μέγας Διονύσιος γίνεσθαι…» ( Miklosich - Müller, Acta et Diplomata, Ι, 440-441). Υπό το πνεύμα αυτό, ο διαπρεπής θεολόγος αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης Συμεών (1417-1425) αξιοποίησε επίσης και κατά κόρον τα Αρεοπαγιτικά έργα τόσο στον « Διάλογον κατά αιρέσεων» (PG 155, 101 κεξ.), όσο και στις σπουδαίες μυσταγωγικές λειτουργικές και τελετουργικές πραγματείες του ( PG 150, 237-252).

Είναι λοιπόν ευνόητον, ότι μετά την απόσχιση της προτεσταντικής Μεταρρυθμίσεως από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία προέκυψε ένας αναπόφευκτος οξύτατος ομολογιακός ανταγωνισμός, στον οποίο οι προτεστάντες θεολόγοι αμφισβήτησαν ευλόγως τη γνησιότητα και της «αποστολικής ψευδωνυμίας» των ήδη ιεροποιημένων Αρεοπαγιτικών έργων σε όλες σχεδόν τις λειτουργικές, τις πνευματικές, τις μυστικές, τις μυστικιστικές, τις ασκητικές, τις θεολογικές, τις μυσταγωγικές και τις τελετουργικές τάσεις της σχολαστικής θεολογίας και πνευματικότητας της ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Υπό το πνεύμα λοιπόν αυτό, οι μεγάλοι ρωμαιοκαθολικοί κυρίως θεολόγοι, πατρολόγοι, φιλόλογοι και ιστορικοί των μεγάλων κυρίως και ακμαίων μοναστικών ταγμάτων ( Βενεδικτίνων, Φραγκισκανών, Δομινικανών, Ιησουϊτών κ. α.) αναζήτησαν ευλόγως να αποκαλύψουν, με συστηματική μάλιστα έρευνα, τον κρυπτόμενον υπό την «αποστολική ψευδωνυμία» του Διονυσίου του αρεοπαγίτη ανώνυμο συντάκτη των σπουδαίων και πολύτιμων πλέον Αρεοπαγιτικών έργων, χωρίς όμως να έχουν, όπως είδαμε, τα αναγκαία η επιθυμητά αποτελέσματα.

Προφανώς, η μακραίωνη αυτή σημαντική επιστημονική έρευνα επικεντρώθηκε κυρίως και ακρίτως στο θεολογικό περιεχόμενο, τη φιλοσοφική ορολογία, τη μυστική ή μυσταγωγική πνευματικότητα και τη σχολαστική χριστοκεντρική τυπολογία της μυστηριακής ζωής της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Υπό το πνεύμα αυτό, η εντυπωσιακή και πολύ σημαντική αυτή μακραίωνη επιστημονική έρευνα απέτυχε, όπως είδαμε, να εξιχνιάση τον πραγματικό συγγραφέα των αποδιδομένων στον Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη «Αρεοπαγιτικών έργων». Άλλωστε, η μακραίωνη αυτή επιστημονική έρευνα αγνόησε ακρίτως ή αφελώς τις ιστορικές πηγές τόσο για τους εξέχοντες θεολόγους της Ανατολής της συγκεκριμένης εποχής, όσο και για τα σχετικά σημαντικά εκκλησιαστικά γεγονότα της « αντιχαλκηδονικής περιόδου» (451-482).

Προφανώς, οι αξιόπιστες αυτές ιστορικές μαρτυρίες ήσαν απαραίτητες, αφού θα αποκάλυπταν ευκόλως, όπως είδαμε, όχι μόνο τον « κρυπτόμενον» ανώνυμο συντάκτη των Αρεοπαγιτικών έργων, αλλά και το εντυπωσιακό θεολογικό βάθος των Αρεοπαγιτικών έργων τόσο για την ποιότητα, όσο και για την αναφορά όλων των τελουμένων και των βιουμένων στο επίγειο και στο ουράνιο θυσιαστήριο, στο οποίο θύτης, θύμα, και θυσιαστήριο είναι, όπως είδαμε, ο ίδιος ο Χριστός. Πράγματι, το θεολογικό, μυσταγωγικό, τελετουργικό και αναγωγικό αυτό βάθος των Αρεοπαγιτικών έργων είχε ήδη ατονήση ή και απαξιωθή στη σχολαστική θεολογία της Δύσεως, γι’ αυτό η έρευνα δεν ήταν πλέον εύκολη και για τους διαπρεπείς σχολαστικούς θεολόγους, πατρολόγους, φιλολόγους και ιστορικούς της Δύσεως. Άλλωστε, δεν είχαν πλέον και οι ίδιοι τις αναγκαίες θεολογικές προϋποθέσεις όχι μόνο για να αξιοποιήσουν το βάθος αυτό στην επιστημονική τους έρευνα, αλλά και για να το εντάξουν στην αποκομμένη πλέον από την κοινή πατερική παράδοση της περιόδου των Οικουμενικών συνόδων σχολαστική θεολογία, γι’ αυτό κινήθηκαν στο πλαίσιο υποκειμενικών διαλεκτικών συλλογισμών η και αβασίμων πλασματικών θεολογικών υποθέσεων.

Τεχνητή Νοημοσύνη και Οικολογία: Μπορεί η τεχνολογία να υπηρετήσει την ευχαριστιακή αναφορά της κτίσης στον Θεό;

Κορναράκη Κωνσταντίνου, Καθηγ. Θεολογικής Σχολής Αθηνών
«Ἐπί τάς πληγάς τῶν ὑδάτων»,-Με προσανατολισμό την βιωσιμότητα
και την αειφορία του Θεσσαλικού κάμπου,
Πρακτικά Διεπιστημονικού Συνεδρίου, Καρδίτσα 1-2 Σεπτ. 2025,
εκδ. Αποστολικής Διακονίας,  Σελ. 71-93

1. Οι ευεργετικές συνέπειες της Τεχνητής Νοημοσύνης στην οικολογία

Όσο περισσότερο η τεχνολογία αναπτύσσεται, τόσο περισσότερο σύγχρονες εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης συμβάλλουν με ουσιαστικό τρόπο στην αντιμετώπιση οικολογικών προβλημάτων και κατ’ επέκταση στη βελτίωση των συνθηκών ζωής του ανθρώπου. Ειδικότερα, στη σφαίρα του Ίντερνετ των πραγμάτων ( InternetofThings/ IoT), συναντούμε τις «έξυπνες συσκευές» δηλαδή συσκευές που οι καταναλωτές έχουν στην κατοχή τους και χρησιμοποιούν καθημερινά, οι οποίες προσφέρουν ανεκτίμητες υπηρεσίες καθώς συνδέονται μεταξύ τους, αλλά και με βάσεις δεδομένων (δηλαδή servers), με στόχο να παρέχουν στους χρήστες τους πλήθος υπηρεσιών με βάση τα ψηφιακά τους δεδομένα, από τη μείωση εκπομπής καυσαερίων, λόγω « νοήμονων» αυτόνομων αυτοκινήτων που μπορούν να επεξεργάζονται δεδομένα άλλων οχημάτων, μειώνοντας την ταχύτητα μεταξύ των σε περίπτωση κυκλοφοριακής συμφόρησης, μέχρι τη διάσωση, με μεγάλη επιτυχία, ειδών από το χείλος της εξαφάνισης. Ο ιβηρικός λύγξ, λ.χ., προστατεύεται με ειδικά περιλαίμια για τη γεωγραφική απεικόνιση της θέσης και των συνηθειών του, μαζί με συνδεδεμένα drones, τα οποία είναι λιγότερο επεμβατικά κατά την παρακολούθηση των ζώων (1). Έτσι, οι επιστήμονες και οι ειδικοί της άγριας ζωής μπορούν να βοηθήσουν στην αποκατάσταση του είδους.

Το IoT, επομένως, μπορεί να αποβεί παράγων για τη βελτίωση της βιοποικιλότητας. Σε ό, τι αφορά στη μελισσοκομία, λόγου χάριν, συστήματα τεχνητής νοημοσύνης έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί για τη διάσωση του είδους των μελισσών από τα ακάρεα, δεδομένου, μάλιστα, ότι σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, οι αποικίες μελισσών έχουν μειωθεί κατά 90% από το 1962. Συγκεκριμένα, μία αιτία αυτής της διαταραχής κατάρρευσης αποικιών (CCD) πιστεύεται ότι είναι ένα άκαρι που ονομάζεται Varroa destructor. Η λύση των φυτοφαρμάκων θα ήταν βοηθητική, ωστόσο, όπως έχει αποδειχθεί, οι χημικές αυτές ουσίες που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο, την απώθηση ή τη θανάτωση παρασίτων είναι επισφαλείς για την υγεία. Χάρη στο IoT και την τεχνητή νοημοσύνη, όμως, η Eltopia, μια εταιρεία τεχνολογίας που ανέπτυξε το σύστημα MiteNot, ένα καινοτόμο Internet of Things ( IoT) εργαλείο για τη διάσωση των μελισσών (2), έχει αναπτύξει ένα «νοήμον» πλαίσιο κυψέλης που ονομάζεται BeeSafe (3) που παρακολουθεί τις θερμοκρασίες των κυψελών και εμποδίζει την αναπαραγωγή των ακάρεων. Όταν πληρούνται τα όρια, το BeeSafe στέλνει εντολές πίσω στον ελεγκτή για να αυξήσει τη θερμότητα σε συγκεκριμένες περιοχές της κυψέλης, αποστειρώνοντας την προνύμφη των ακάρεων.

Σε άλλη περίπτωση, «νοήμονα», συνδεδεμένα μεταξύ τους σπίτια, μπορούν να αποτρέψουν την περιττή χρήση ενέργειας. Αποφεύγεται με τον τρόπο αυτό η δαπανηρή σπατάλη ενέργειας ώστε να παραμένουν αναμμένα τα φώτα, ή να θερμαίνεται ένα άδειο σπίτι ή να θερμαίνεται νερό που παραμένει αναξιοποίητο. Υπάρχουν ήδη διαθέσιμα προγράμματα που επιτρέπουν στους χρήστες να χειρίζονται την ηλεκτρική ενέργεια σε περιπτώσεις, όπως οι ανωτέρω, ακόμη και όταν απουσιάζουν από το σπίτι τους.

Χρησιμοποιώντας, επίσης, έξυπνους αισθητήρες, οι αγρότες μπορούν να μειώσουν την ποσότητα των απορριμμάτων που παράγουν και να παρακολουθούν τις γεωργικές διαδικασίες τους ανάλογα με τον καιρό, την υγρασία, το ηλιακό φως και άλλους εξωτερικούς παράγοντες. Είναι επίσης δυνατό να μειωθεί η ποσότητα του νερού που χρησιμοποιείται για την ενυδάτωση των αναπτυσσόμενων καλλιεργειών όταν ένας αισθητήρας ανακαλύπτει ότι τα επίπεδα υγρασίας του εδάφους είναι σωστά. Μια προσέγγιση IoT μπορεί να βοηθήσει στη μείωση των απορριμμάτων και στην αύξηση της ενεργειακής απόδοσης στον αγροτικό κόσμο (4).

Η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, σύμφωνα με τα πιο πάνω, αποκτά σημαντικό ρόλο σε μια προσπάθεια θεραπείας οικολογικών ζητημάτων εφόσον φαίνεται να προσφέρει ευοίωνες προοπτικές σε οικολογικά αδιέξοδα. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, δεν απουσιάζει ο προβληματισμός για το εάν οι λύσεις αυτές στηρίζονται σε μια εκ βαθέων αναθεωρητική οικολογική θεωρία ή, απλώς, αποτελούν τεχνολογικά επιθέματα χωρίς ουσιαστικό ιδεολογικό υπόβαθρο. Είναι επαινετό, λόγου χάριν, να διασώζεται μέσω εφαρμογών της τεχνητής νοημοσύνης ένα μέρος της φύσης (ιβηρικός λυγξ, αποικίες μελισσών) αλλά είναι μεμπτό ή τουλάχιστον προβληματικό να αποσιωπάται το ότι τούτο συμβαίνει λόγω της ανθρώπινης ευθύνης: ο ιβηρικός λυγξ, λόγω κυνηγιού και λαθροθηρίας, άλλα είδη λόγω ενός περιβάλλοντος που καταστρέφεται συστηματικά (μόλυνση, φαινόμενο του θερμοκηπίου κ.λπ.). Στις περιπτώσεις αυτές είναι φανερό ότι δεν είναι η οικολογική συνείδηση που θέτει όρια και προϋποθέσεις αλλά η ανάγκη της επιβίωσης σε ένα «τραυματισμένο» κοσμικό περιβάλλον για το οποίο ευθύνεται η ανθρώπινη δράση με αποτέλεσμα οποιαδήποτε θεραπευτική επέμβαση στη φύση να είναι αποσπασματική, διότι η θεραπευτική αυτή επέμβαση απαντά σε μια πρόκληση του σχήματος «δράση»- «αντίδραση». Επομένως αποτελεί μια «τεχνοκρατική» επιλογή που επιχειρείται να «επιβληθεί», να αναπτυχθεί γνωσιακά αλλά όχι να εξεταστεί με ανθρωπολογική ευαισθησία. Η εμμονή σε μια δεοντοπραξία που συναρτάται άμεσα από το δίπολο «δράση»- «αντίδραση», υπό την έννοια μάλιστα του «σωστό»- «λάθος», οδηγεί σε «τεμαχισμό» της φύσης σε γνωστικά πεδία που απαιτούν τεχνικές δεξιότητες προσέγγισής της. Κατά τον Ιωάννη Ζηζιούλα εκεί εντοπίζεται μία από τις κύριες αιτίες της οικολογικής κρίσης: στον βαθμό που η επιστήμη και η τεχνολογία προβάλλουν τη διανοητική υπεροχή του ανθρώπου ως μέσον αυτοϊκανοποίησης και ευχαρίστησής του κατά την εκμετάλλευση του κόσμου, ευθύνονται για το οικολογικό πρόβλημα (5).

Διαβάστε τη συνέχεια