Ησυχασμός- Ο πολιτισμός της καρδίας,
εκδ. Αποστολικής Διακονίας, Αθήνα 2025, σελ. 126- 128.
Ο ΄Αγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς συνδιαλέχτηκε με τους μουσουλμάνους. Το 1354 οι Τούρκοι πλησίον της Τενέδου κατέλαβαν το πλοίο στο οποίο επέβαινε ο Παλαμάς, τον αιχμαλώτισαν, τον αποβίβασαν στη Μικρά Ασία και εκεί πραγματοποιήθηκαν οι τρεις περίφημοι διάλογοι τού Παλαμά με τους μουσουλμάνους.
Ο πρώτος διάλογος έγινε στην πόλη Προύσα, πρωτεύουσα του Ορχάν μπιν Οσμάν (1281-1362), ιδρυτού του οίκου των Οσμανιδών, που έμεινε στην εξουσία έως την κατάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το 1923.
Στον διάλογο που διεξήχθη στην Προύσα, πρωτεύουσα τότε των Οθωμανών, ο Παλαμάς μίλησε και συνομίλησε με τους μουσουλμάνους για την ελεημοσύνη. που χαρακτηρίζει όλους τους ανθρώπους που πιστεύουν στον Θεό, αλλά και για τον Χριστό και την Παναγία. Επικαλέστηκε μάλιστα εδάφια και από το κοράνι, τα οποία ομιλούν για τον Θεάνθρωπο και για τη Θεομήτορα.
Το ακροατήριό του ήταν κυρίως οι Χιόνες (1), οι οποίοι, κατά τον αείμνηστο καθηγητή Παναγιώτη Χρήστου, φέρουν όνομα «σαφώς και αναμφισβητήτως ελληνικόν και όλοι οι φορείς του υπό όλας τας μορφάς του είναι ελληνόφωνοι» (2), ήταν Έλληνες, όπως φανερώνει και το όνομά τους. Για να αποφύγουν τις δυσκολίες από τους μουσουλμάνους, που ήδη από τον 11ο αιώνα, αργά αλλά σταθερά, επικρατούν στην Μικρά Ασία, οι Χιόνες εμφανίστηκαν ως μουσουλμάνοι ή ως Εβραίοι, αλλά δρουν και ως κρυπτοχριστιανοί. Ο Ορχάν χρησιμοποιούσε τους Χιόνες στο εκπαιδευτικό του σύστημα.
Κατά τον Παλαμά, οι Χιόνες έκλιναν περισσότερο προς τον εβραϊσμό. Ο ΄Αγιος τους μίλησε για την πίστη των χριστιανών στον Τριαδικό Θεό και για την ενανθρώπηση του Χριστού, προκειμένου να επιτευχθεί η σωτηρία του ανθρώπου. Αναφέρθηκε στο Κοράνι, όπου ο Χριστός χαρακτηρίζεται ως Λόγος του Θεού. Ο ΄Αγιος απάντησε στο ερώτημα των μουσουλμάνων, γιατί, ενώ το Κοράνι χαρακτηρίζει τον Χριστό ως τον Λόγο του Θεού, την δε μητέρα του. ότι ευρίσκεται πλησίον του Θεού, οι χριστιανοί δεν δέχονται τον Μωάμεθ ως προφήτη; Οι Χιόνες με μεγάλο σεβασμό χαιρέτησαν τον ΄Αγιο και αποχώρησαν. Είχαμε όμως και μία εξαίρεση επιθετικής συμπεριφοράς.
Ευρισκόμενος ό Γρηγόριος στη Νίκαια, παρακολούθησε από μακριά τις προσευχές των μουσουλμάνων σε μία κηδεία. Στη συνέχεια, θέλησε να ενημερωθεί από τον τασιμάνη. τον τελετάρχη της νεκρώσιμου ακολουθίας, τι έλεγαν στις προσευχές τους για τον νεκρό. Χριστιανοί και μουσουλμάνοι παρακολουθούσαν τον διάλογο. Οι μουσουλμάνοι ρώτησαν, γιατί οι χριστιανοί δεν δέχονται το Κοράνιο, που εστάλη από τον ουρανό, και τον προφήτη τους τον Μωάμεθ, ο οποίος με τη δύναμή του όλο και περισσότερο κυριαρχεί στους χριστιανικούς τόπους, ενώ οι μουσουλμάνοι δέχονται τον Χριστό, τους Προφήτες και την Παναγία;
Ο Παλαμάς τους μίλησε, επίσης, για την Ανάσταση του Χριστού. Χειρίστηκε με αγιοπνευματική διάκριση τη συζήτηση με τούς μουσουλμάνους, παρ’ όλο που κάποιοι εκδήλωσαν διάθεση φανατισμού, ενώ άλλοι προσπάθησαν να οδηγήσουν τον διάλογο σε ένα είδος αλληλοαποδοχή για την οποία όμως δεν συναίνεσε ο Παλαμάς.
Ο ΄Αγιος Γρηγόριος διαλέχθηκε με τους μουσουλμάνους συνετά, μεθοδικά, διακριτικά και πειστικά.
Από τη μικρασιατική του αιχμαλωσία ελευθερώθηκε ο ΄Αγιος έναντι μεγάλου χρηματικού ποσού, που είχε συγκεντρωθεί από τον αυτοκράτορα και το παρέδωσαν Σέρβοι έμποροι στον Ορχάν.
(1) Ιερωνύμου Μητρ. Λαρίσης, «Ο διάλογος του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά με τους Χιόνες», Αχιλλίου Πόλις, τ. Δ’. Νοέμβριος 2020. σσ. 37-71.
(2) Γρηγορίου του Παλαμά, Συγγράμματα, τ. Δ’. Πρόλογος Π.Κ. Χρήστου. Θεσσαλονίκη 1988. σ. 59.