Μάριου Μπέγζου, Ισλαμικά- Ακοή και υπακοή,
εκδ. Λειμών, εν Αθήναις 2023, σελ. 105-110
Ο αρχισυνάγωγος ως αποσυνάγωγος!
Η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (1948) στο άρθρο 18 προβλέπει την θρησκευτική ελευθερία και κατοχυρώνει την αλλαξοπιστία με τον ακόλουθο τρόπο κατά λεξιν: «Καθένας έχει το δικαίωμα στην ελευθερία… της θρησκείας».
To δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει την ελευθερία να αλλάξει την θρησκεία του. Ωστόσο είναι πασίγνωστο ότι καμμία θρησκεία δεν ανέχεται την αλλαξοπιστία, η οποία μπορεί να συμβεί κατά δύο διαφορετικούς τρόπους.
Μια περίπτωση αλλαξοπιστίας είναι η υιοθέτηση άλλης θρησκείας, όπως π.χ. ο μουσουλμάνος να βαπτισθεί χριστιανός ή αυτός να γίνει εβραίος κ.ο.κ
Μια άλλη περίπτωση αλλαξοπιστίας είναι η πλήρης άρνηση της θρησκείας και η μετάβαση από την πίστη στην αθεΐα.
Οι μεγαλύτερες φυσιογνωμίες της ιστορίας των θρησκειών είναι χαρακτηριστικές περιπτώσεις αλλαξοπιστίας. Ας αναλογισθούμε τρεις τουλάχιστον κορυφαίες φυσιογνωμίες του χριστιανισμού σαν τον Απόστολο Παύλο, τον ιερό Αυγουστίνο και τον Μαρτίνο Λούθηρο.
i .Ο πρώτος μεταλλάχθηκε από αρχισυνάγωγος διώκτης της εκκλησίας σε αποσυνάγωγο πρωτοκορυφαίο Απόστολο των Εθνών.
ii. Ο δεύτερος εγκατέλειψε την ελληνορωμαϊκή θρησκευτικότητα για να αποβεί θεμελιωτής του λατινικού χριστιανισμού στην Δύση.
iii. Ό τρίτος πάλι άφησε πίσω του τον μεσαιωνικό ρωμαιοκαθολικισμό για να θεμελιώσει την Διαμαρτύρηση και να δρομολογήσει τον προτεσταντισμό, την τρίτη μείζονα υποδιαίρεση του χριστιανισμού μετά την ελληνόγλωσση Ορθοδοξία και τον λατινόφωνο ρωμαιοκαθολικισμό.
Περιττεύει βεβαίως να υπενθυμίσουμε την εμβληματική περίπτωση του Προφήτη Μωάμεθ, ο οποίος κήρυξε μία νέα θρησκευτική παράδοση, το Ισλάμ, εγκαταλείποντας την προϊσλαμική αραβική θρησκευτικότητα και αποποιούμενος τόσο τον χριστιανισμό όσο και τον ιουδαϊσμό του περιβάλλοντος της Μέσης Ανατολής.
Θεοκρατία ή δημοκρατία;
Σε κάθε περίπτωση πάντως η αλλαξοπιστία είναι στην βάση κάθε νέας θρησκείας. Παρόλα αυτά όμως καμμία θρησκεία δεν συμβιβάζεται με την αλλαξοπιστία!
Επίσης καμμία κοινωνία, όσο προοδευμένη και χειραφετημένη και αν τυγχάνει να είναι, δεν αποδέχεται άνετα και ευχάριστα την αλλαξοπιστία οποιουδήποτε μέλους της σε όλα τα μήκη και πλάτη της οικουμένης υφηλίου.
Παρόλο που ο νομικός πολιτισμός μιας ευνομούμενης πολιτείας με δημοκρατικό συνταγματικό χάρτη και πλήρως αποδεκτή την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (1948) ισχύει κατά κοινή ομολογία και το επικρατούν θεσμικό πλαίσιο της χώρας προστατεύει την αλλαξοπιστία, ωστόσο η τοπική κοινωνία αντιδρά αρνητικά σε κάθε περίπτωση αλλαξοπιστίας.
Η κοινωνική αντίδραση και η γενικώτερα αρνητική ευαισθητοποίηση των συμπολιτών μας έναντι της αλλαξοπιστίας έρχεται σε σύγκρουση τόσο με τα ανθρώπινα δικαιώματα όσο και με την δημοκρατία του νομικού μας πολιτισμού.
Όλοι ανεξαιρέτως ομνύουμε στην διαφορετικότητα και τον πλουραλισμό σε όλα τα επίπεδα και μάλιστα στον θρησκευτικό τομέα, αλλά κανείς δεν μοιάζει να δέχεται άνετα και ευχάριστα οποιανδήποτε συγκεκριμένη περίπτωση αλλαξοπιστίας συγγενούς ή φίλου του, ο οποίος υποπίπτει στην αντίληψη του.
Δεν χρειάζεται να προχωρήσουμε περισσότερο και να πάμε τόσο μακρυά. Εκεί θα προσεγγίσουμε τις αυστηρές απαγορεύσεις και τις αιμοσταγείς ποινές που οι θρησκείες προβλέπουν και επιβάλλουν σε όσους αποτολμήσουν να αλλάξουν πίστη, υιοθετώντας άλλη θρησκεία ή δηλώνοντας την άρνησή τους στην καθιερωμένη πατροπαράδοτη θρησκευτική κληρονομιά.
Τρία πάρα πολύ συγκεκριμένα ερωτήματα ανακύπτουν. Σε αυτά επιθυμούμε να επικεντρώσουμε την προσοχή μας και να εστιάσουμε τον προβληματισμό μας.
α’. Πώς συμβιβάζεται η άρνηση της αλλαξοπιστίας με τον θρησκευτικό πλουραλισμό και την συνύπαρξή μας με τον θρησκευτικά διαφορετικό;
Αποδεχόμαστε μόνον τον εκ γενετής αλλόθρησκο και αρνούμεθα εκείνον που προήλθε από αλλαξοπιστία;
Ο σεβασμός του θρησκευτικού πλουραλισμού είναι περιορισμένος εκ των προτέρων ή τηρείται απεριόριστα, συμπεριλαμβάνοντας πρωτίστως την δύσκολη περίπτωση της αλλαξοπιστίας;
β . Πώς συμβιβάζεται η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που κατοχυρώνει ρητώς την αλλαξοπιστία, με την θρησκεία, η οποία αρνείται κάθε μορφή αλλαξοπιστίας;
Μπορούμε να έχουμε θρησκεία και δημοκρατία χωρίς να συνεννοηθούμε για το δικαίωμα της αλλαξοπιστίας;
Η θρησκεία αναστέλλει την δημοκρατία ή μήπως τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι μία πρώτης τάξεως ευκαιρία για την θρησκεία προκειμένου να αποβάλει κάθε απάνθρωπο προσωπείο και να δείξει το αυθεντικώς φιλάνθρωπο πρόσωπό της στην εποχή μας;
γ. Η αλλαξοπιστία και ο θρησκευτικός πλουραλισμός διασυνδέονται θετικώς ή αρνητικώς; Μια περίπτωση είναι η συνήθης αρνητική σχέση τους, όταν ο θρησκευτικός πλουραλισμός γίνεται ένοχος προκλήσεως της αλλαξοπιστίας.
Μια άλλη θεμιτή και ευκταία περίπτωση της θετικής σχέσεώς τους, είναι, όταν ο θρησκευτικός πλουραλισμός προξενεί την ανοχή της αλλαξοπιστίας.