Θεολογικά οικολογικά σημειώματα (1986-2007), εκδ. Διαποίμανση, Αθήνα 2026
- Θεολογική οικολογία στο πλαίσιο μιας Συμβουλευτικής Ποιμαντικής
Τι κάνει εντύπωση
Όπως έχουμε αναφέρει και άλλοτε, η προθυμία πολλών Εφημερίων να συμμετάσχουν στην έρευνα της «Πνευματικής Γεωγραφίας» που προβάλλαμε μέσω των στηλών του περιοδικού και συνεχίζουμε και σε άλλους χώρους, εντυπωσιάζει. Είναι χαρακτηριστικό, ότι όσους παίρνουν μέρος στην έρευνα τους εντυπωσιάζουν ποικίλες και διαφορετικές πτυχές από την ζωή των Γερόντων. Είναι η μυστική συγγένεια, η ευαισθησία μας για ορισμένες διαστάσεις της ζωής που μας φέρνει κοντά τους και που κάνει να μιλούν μέσα μας συγκεκριμένες εκδηλώσεις τους; Αυτό παίζει οπωσδήποτε σε ένα μεγάλο βαθμό το ρόλο του.
Είναι όμως δυνατό οι προσδοκίες μας από τη ζωή, τα οράματά μας, οι προσμονές μας να βρίσκουν απάντηση στη συμπεριφορά και στον τρόπο της ζωής τους και έτσι αυτά να θίγουν εντονότερα η απαλότερα τις χορδές της ύπαρξής μας. Γι’ αυτό ο καθένας μας εντυπωσιάζεται και διαφορετικά.
Σε πολλούς κάνει εντύπωση ο τρόπος που ο Γέροντας ακροάται και διαλέγεται μαζί τους. Άλλοι πάλι προσέχουν την «περιέργεια» με την οποία οι Γέροντες πλησιάζουν τα μυστήρια του κόσμου και τον τρόπο με τον οποίο συλλέγουν τες πληροφορίες τους. Για ορισμένους έχουν ξεχωριστή σημασία οι συμβουλευτικές στάσεις που τηρούν στις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Για άλλους, έχει προτεραιότητα το παράδειγμα του Γέροντα που διανοίγει νέους δρόμους και νέους ορίζοντες. Για μερικούς είναι σπουδαίος ο τρόπος με τον οποίο οι Γέροντες αντιμετωπίζουν προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας μας που ταλανίζουν τον σημερινό κόσμο.
Σε έναν κόσμο που απασχολείται ολονέν και περισσότερο με το οικολογικό περιβάλλον του ανθρώπου και τις συνέπειες που μπορεί να έχει μια αλόγιστη χρήση της φύσεως και των αποθεμάτων της, εντυπωσιάζει η στάση πολλών Γερόντων έναντι των προβλημάτων που δημιουργούνται στην εποχή μας και η συμβουλευτική τους που ασκείται σε συγκεκριμένα πλαίσια ζωής.
Γέροντες και οικολογικό περιβάλλον
Περισσότερα για μια συμβουλευτική των Γερόντων σε συγκεκριμένα πλαίσια ζωής όπως το οικολογικό περιβάλλον, βλ. στη μελέτη μου «Εισαγωγή στην ορθόδοξη συμβουλευτική ποιμαντική», Αθήνα, 1985, σ. 77-81 όπου και βιβλιογραφία. Τις προϋποθέσεις γι’ αυτού του είδους την συμβουλευτική στάση των Γερόντων εξετάζει με πολύ ωραίο τρόπο ο φοιτητής μας Γιάννης Σπυράλατος- κάνει τώρα μεταπτυχιακές σπουδές στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στην χειρόγραφη φροντιστηριακή εργασία του στο μάθημα της Ποιμαντικής Ψυχολογίας για τις «Συμβουλευτικές στάσεις στην “Κλίμακα του αγίου Ιωάννου του Σιναΐτου”» (Αθήνα 1984, σ. 58-63).
Τις εντοπίζει στην κατάκτηση της «απαθείας» («εγκάρδιος ουρανός του
νοός») με την οποία ο άνθρωπος αποκαθίσταται ο ίδιος στην προπτωτική ειρηνική σχέση του με την υπόλοιπη κτίση. Τονίζει την συμβολή της ασκητικής εμπειρίας των νηπτικών πατέρων για να μπορέσει η οικολογία να βρει το σωστό προσανατολισμό της και με δημιουργικό διάλογο να οδηγηθεί σε μια θεολογική οικολογία.
Είναι αλήθεια, ότι είναι έντονη η ανησυχία ορισμένων γερόντων για την ρύπανση του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο ζουν οι σημερινοί άνθρωποι. Χωρίς να κηρύττουν μια «επιστροφή στη φύση» τύπου Ρουσσώ, συνιστούν
μιαν «έξοδο προς τη φύση», «για να βρεθούν οι άνθρωποι πάλι στο φυσικό τους περιβάλλον, εκεί απ’ όπου ξεκίνησαν», λένε χαμογελώντας, «στον Παράδεισο, που ήταν ένας κήπος». Χωρίς ν’ αρνούνται τη χρήση της τεχνολογίας μάχονται για μια ποιότητα ζωής που ν’ αγκαλιάζει τον άνθρωπο.
Στενοχωρούνται μάλιστα έντονα όταν αύτη η «έξοδος» διακυβεύεται και από τόσες πυρκαγιές που καταστρέφουν τεράστιες δασικές εκτάσεις και θαμνώδεις περιοχές. Λυπούνται βαθύτατα γιατί διαβλέπουν στο έργο της καταστροφής ψυχικές διαταραχές, που κι όταν ακόμη κινείται από κερδοσκοπία με οικοπεδοποιητικές προθέσεις ξεκινά από μια θεμελιακή αφιλανθρωπία.
Όποιος καταστρέφει την Δημιουργία συνεργεί στην καταστροφή του ανθρώπου. Το πράσινο είναι δώρο Θεού που η Χάρη Του δωρίζει στον άνθρωπο. Σεβασμός προς αυτό σκοπεύει στην υγεία και την ομορφιά. «Το δάσος, θα μπορούσε να είναι… το πιο εντυπωσιακό σύμβολο της παρουσίας της σιωπής και της ευλογίας της Εκκλησίας. Γιατί το δάσος είναι σιωπή και ευλογία. Χωρίς αυτό, όλα γίνονται στείρα ».
Και η Εκκλησία θα έπρεπε ν’ αναλάβει ολόκληρη εκστρατεία και σταυροφορία. Χρειάζεται ενεργός δράση της Εκκλησίας. Ο Νόμος μόνος του, όπως διαπιστώνουμε, δεν επαρκεί για την καταστολή του μεγάλου αυτού εγκλήματος και την πρόληψή του. Αλλ’ ούτε μόνο με εκκλησιαστικές αποφάσεις και εγκυκλίους μπορεί να γίνει δουλειά. Εδώ πάλι πρωτεύουσα θέση κατέχει το παράδειγμα και η μίμηση.
Παραδείγματα προς μίμηση
Σε μια τέτοια υποδειγματική παιδαγωγική πρωτοβουλία αναφέρεται και το άρθρο, που θα δημοσιευθεί στο προσεχές τεύχος, του κ. Θ. Ψαριώτη, πτυχιούχου της Ανωτάτης Γεωπονικής Σχολής Αθηνών, ο οποίος επί χρόνια δίδαξε Γεωπονικά μαθήματα στην ‘Εκκλησιαστική ‘Εκπαίδευση και φρόντισε να διανοίξει στους μαθητές του ορίζοντες ώστε, πέραν των πρακτικών γνώσεων και δεξιοτήτων, να εισδύουν και να «μελετούν» στο Βιβλίο της Φύσεως που γράφτηκε από τον Δημιουργό…
Συγκεκριμένα, μας παρουσιάζει την εκλεκτή μορφή του Γέροντος (Αγίου πλέον) π. Αμφιλόχιου Μακρή (1888-1970) και την αγάπη του για τα δένδρα, που συνέβαλλε στην πευκοφύτευση της Ιεράς νήσου Πάτμου. Εδώ, Γεωγραφία, Ανθρωπογεωγραφία και Πνευματική Γεωγραφία δένουν σ’ ένα άρμονικο σύνολο.
- Ή Ποιμαντική της Ελπίδας (2022), ηλεκτρονική έκδοση από άρθρα του συγγραφέα στο περιοδικά «Ο Εφημέριος», των ετών 1995-1998.