ρξη’
Γέρων τις ἀσθενής Ἀνδρέας ὀνόματι ἡσυχάζων ἐν τῷ κοινοβίῳ, ἀνήγγειλε τῷ αὐτῷ μεγάλῳ Γέροντι τινά τῶν αὑτοῦ κρυφίων, ἅμα καί εὐχαριστῶν αὐτῷ, ὅτι ἠξιώθη πλησίον αὐτοῦ οἰκῆσαι˙ καί περί ἀσθενείας σωματικῆς.
Ἀπόκρισις
Εἰ ἀληθῶς πιστεύεις, ὅτι ἀκριβῶς ἤνεγκέ σε ὁ Θεός ὧδε, πίστευσον αὐτῷ τήν φροντίδα σου, ρίπτων ἐπ᾿ αὐτόν πᾶσαν σου τήν μέριμναν˙ καί αὐτός οἰκονομεῖ τά κατά σέ ὡς θέλει. Εἰ δέ διστάζεις περί οἱουδήποτε πράγματος, ἤ περί σωματικῆς ἀσθενείας, ἤ περί ψυχικῶν παθῶν, ὀφείλεις φροντίσαι καί περί πάντων ὡς οἶδας. Ἡ γάρ διψυχία, ὅταν ὅλα τις ἀφῇ τῷ Θεῷ, ἐάν θλιβῇ μικρόν, ἀεί λέγει, εἰ τάχα ἐποίησα φροντίδα τοῦ σώματος, οὐκ εἶχον θλιβῆναι οὕτως. Ἕως θανάτου οὖν ὁ δούς ἑαυτόν τῷ Θεῷ ἐξ ὅλης καρδίας, ὀφείλει παραδοῦναι ἑαυτόν αὐτῷ˙ περισσότερον γάρ ἡμῶν οἶδε τό συμφέρον ἡμῖν ψυχῇ τε καί σώματι. Καί ὅσον ἀφῇ σε θλιβῆναι ἐν τῷ σώματι, τοσοῦτον κουφισμόν ποιεῖ τῶν ἡμαρτημένων σοι. Οὐδέν οὖν ἀπαιτεῖ σε ὁ Θεός, εἰ μή εὐχαριστίαν καί ὑπομονήν καί δέησιν περί συγχωρήσεως ἁμαρτημάτων.
(σελ. 364) Βλέπε δέ οἷός εἰμι ὑπερήφανος, ὅτι χλευαζόμενος ὑπό τῶν δαιμόνων καί νομίζων ἔχειν ἀγάπην κατά Θεόν, ἡττῶμαι εἰπεῖν σοι˙ βαστάζω τό ἥμισυ τοῦ φορτίου σου νῦν. Καί ἐπί τό ἔμπροσθεν, ὁ Θεός ἔχει πάλιν βοηθῆσαι. Ὡς παραφρονῶν ἐλάλησα. Οἶδα γάρ ἐμαυτόν ἀσθενῆ καί ἀδύνατον καί γυμνόν ἀπό παντός ἔργου ἀγαθοῦ. Ἀλλ᾿ ὅμως ἡ ἀναισχυντία μου οὐκ ἀφίησί με ἀπελπίσαι˙ ἔχω γάρ Δεσπότην εὔσπλαγχνον, ἐλεήμονα καί φιλάνθρωπον, καί ἐκτείνοντα χεῖρα ἁμαρτωλῷ, ἕως ὑστέρας ἀναπνοῆς.
Αὐτῷ κολλήθητι, καί αὐτός περί παντός πράγματος ποιεῖ ὑπέρ ὅ αἰτοῦμεν, ἤ νοοῦμεν. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας.
Συγχώρησον, ἀδελφέ, καί εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ.
ρξθ’
Ταῦτα ἀκούσας παρ᾿ αὐτοῦ ὅτι τό ἥμισυ βαστάζω τοῦ φορτίου σου, λυπηθεῖς ὅτι μή τελείως ἐπηγγείλατο αὐτῷ τήν ἄφεσιν, ἐκ δευτέρου παρεκάλεσεν ἱκετεύων αὐτόν καί δυσωπῶν ὥστε τελείαν αὐτῷ ταύτην παρασχεῖν διά τοῦ Χριστοῦ.
Ἀπόκρισις
Θαυμάζω σου τήν ἀγάπην, ἀδελφέ, πῶς οὐ κατανοεῖς τά πράγματα τῆς κατά Θεόν ἀγάπης. Ἐν πρώτῃ μέν τάξει ὁ Θεός οἶδεν, ὅτι ἐμαυτόν ἔχω γῆν καί σποδόν, καί μηδέν ὄντα ὅλως. Ἀλλ᾿ εἴ τι ὑπέρ τά μέτρα μου λαλῶ τινι ἤ ὑπέρ τήν ἐμήν δύναμιν, κινούμενος ὑπό τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀγάπης λαλῶ, γινώσκων ὡς εἶπον ἐμαυτόν μηδέν ὄντα, καί ἀχρεῖον δοῦλον. Ἐπειδή οὖν οὐκ ἐνόησας τί εἶπόν σοι συγκοινωνόν ἐποίησά σε˙ εἶπον σοι γάρ ὅτι βαστάζω τό ἥμισυ τῶν σῶν ἁμαρτιῶν˙ καί οὐκ εἶπόν σοι τό τρίτον βαστάζω καί ἀφῆκά σε περισσότερόν μου βαστάζοντα καί βαρούμενον. Καί πάλιν ἐξορίζων τήν φιλαυτίαν εἶπον, ὅ εἶπον. Καί οὐκ εἶπόν σοι τό δίμοιρον, δεικνύων ἐμαυτόν δυνατώτερόν σου˙ κενοδοξία γάρ ἦν ὁ τρόπος. Καί οὐκ εἶπόν σοι τό ὅλον βαστάζω˙ τῶν γάρ τελείων ἐστί τοῦτο τῶν γενομένων ἀδελφῶν τοῦ Χριστοῦ, τοῦ θήσαντος ὑπέρ ἡμῶν τήν ἑαυτοῦ ψυχήν, καί ἀγαπήσαντος τούς ἀγαπήσαντας ἡμᾶς ἐν τελείᾳ ἀγάπη ποιεῖν τοῦτο. Καί πάλιν ἀλλότριόν σε ἐποίουν τῆς πνευματικῆς ἐργασίας, εἰ μή οὕτως εἶπον. (σελ. 367) Οὐ κενοδοξῶ οὖν ἐπιγράφων ἐμαυτῷ τό πᾶν˙ οὐδέ φθονῶ σοι συγκοινωνόν σε ποιήσας τῆς καλῆς ἐπιστροφῆς. Εἰ ἀδελφοί ἐσμεν, τήν τοῦ Πατρός ἡμῶν οὐσίαν ἐξίσου μερίσωμεν καί οὐχ εὑρίσκεται ἐν τῷ μέσῳ ἀδικία. Εἰ δέ θέλεις τό πᾶν ἐπ᾿ ἐμέ ρίψαι, διά τήν ὑπακοήν, καί τοῦτο καταδέχομαι.
Συγχώρησον ὅτι ἡ πολλή ἀγάπη εἰς φλυαρίαν με φέρει˙ ὅμως ἔστω εἰς εὐφροσύνην, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν˙ ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
ρο’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα
Αἴτησις περί τοῦ εὔξασθαι ὑπέρ αὐτοῦ καί διά τήν ἐπικειμένην αὐτῷ ἀσθένειαν.
Ἀπόκρισις τοῦ μεγάλου Γέροντος.
Ἡ Γραφή λέγει «διήλθομεν διά πυρός καί ὕδατος καί ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν». Δεῖ τούς θέλοντας ἀρέσαι Θεῷ διελθεῖν δι᾿ ὀλίγων θλίψεων. Πῶς τούς ἁγίους Μάρτυρας μακαρίσωμεν διά τά παθήματα, ἅ διά Θεόν ὑπέμειναν, εἰ πυρετόν οὐ δυνάμεθα βαστᾶσαι; Εἰπέ τῇ ψυχῇ τῇ θλιβομένη˙ οὐ συμφέρει σοι πυρετός περισσότερον τῆς γεέννης; Μή ὀλιγωρήσωμεν ἐν τῇ ἀσθενείᾳ, ὅτι ὁ Ἀπόστολος εἶπεν «ὅταν ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι». Βλέπετε ὅτι καρδίας καί νεφρούς ἐτάζει ὁ Θεός.
Ὑπομείνωμεν, βαστάσωμεν, μαθηταί γενώμεθα τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος˙ «τῇ θλίψει ὑπομένοντες, εὐχαριστοῦντες τῷ Θεῷ ἐν πᾶσιν»˙ ἵνα [μή] καί εἰς ἡμᾶς πληρωθῇ τό «ἐξομολογήσεταί σοι ὅταν ἀγαθύνῃς αὐτῷ». Καί εἰ εἶχες σαρκικήν θεραπείαν καί πρός δοκιμήν εὗρες μικράν θλῖψιν, τί οὐ μνημονεύεις τοῦ Ἰώβ, λέγοντος˙ «εἰ τά ἀγαθά ἐκ χειρός Κυρίου ἐδεξάμεθα, τά κακά οὐκ ὑποίσομεν»; Βλέπε ὅτι οἱ κατά πάντα θέλοντες τήν ἀνάπαυσιν, ἀκοῦσαι ἔχουσιν ὅτι «ἀπελάβετε τά ἀγαθά ὑμῶν ἐν τῇ ζωῇ ὑμῶν». Μή χαυνωθῶμεν˙ ἐλεήμονα Θεόν ἔχομεν, περισσότερον ἡμῶν γινώσκοντα τήν ἀσθένειαν ἡμῶν. (σελ. 368) Καί εἰ πειράζων ἡμᾶς φέρει ἐφ᾿ ἡμᾶς τήν ἀσθένειαν, ἀλλ᾿ ἔχομεν τόν Ἀπόστολον παρέχοντα ἡμῖν τό μάλαγμα, λέγοντα˙ «πιστός ὁ Θεός, ὅς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι παρ᾿ ὅ δύνασθε, ἀλλά ποιήσει σύν τῷ πειρασμῷ καί τήν ἔκβασιν, πρός τό δύνασθαι ὑμᾶς ὑπενεγκεῖν». Ὁ Κύριος ἐνδυναμώσοι καί τόν ἀσθενοῦντα καί τούς ὑπηρετοῦντας˙ καί ἔσονται αἱ τῶν δύο ὑμῶν ἐργασίαι εἰς δόξαν Θεοῦ. Εἰς τέλος προσέχετε τῆς ὑπομονῆς. Μή ὀλιγωρήσητε, μή ἐκκακήσητε˙ ἐγγύς γάρ ἐστιν ὁ Θεός λέγων˙ «οὐ μή σε ἀνῶ, οὐδ᾿ μή σε ἐγκαταλείπω».
Πιστεύσατέ μοι, ἀδελφοί, ὡς κατεκυρίευσέ μου ἡ κενοδοξία, οὐδέποτε ἀσθενήσας ἐτίθουν ἐμαυτόν, οὐδέ ἤφιον τό ἐργόχειρόν μου καί μεγάλαι ἦλθόν μοι ἀσθένειαι˙ καί ἄρτι ἐτεχνάσατο ἡ κενοδοξία. Ὁπότε εἰσῆλθον εἰς τό κελλίον αὐτῆς, οὐκ ἀφῆκεν ἀσθένειάν μοι ἐλθεῖν καί λυποῦμαι θέλων τήν ὑπομονήν˙ καί τί ὑπομένω οὐκ οἶδα. Οὐκ ἔρχεταί μοι θλῖψις καί τήκομαι ἀκούων˙ «ὁ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται».
Ἀλλ᾿ εὔχεσθε ἵνα μείνω κρατῶν τήν ἐλπίδα τῆς σωτηρίας μου, τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν˙ ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
ροα’
Ὁ αὐτός Γέρων ἔτι ἀρρωστῶν, παρεκάλεσε τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα ὑπερεύξασθαι αὐτοῦ, ἵνα τύχῃ τῆς παρά Θεοῦ βοηθείας.
Ἀπόκρισις
Ἔχων τόν Θεόν μή φοβηθῇς, ἀλλ᾿ ὅλην τήν μέριμνάν σου ἐπίρριψον ἐπ᾿ αὐτόν, καί αὐτός σου φροντίσει. «Οὐκ οἶδας ὅτι ἐάν ἠ ἐπίγειος ἡμῶν οἰκία τοῦ σκήνους καταλυθῇ, οἰκοδομήν ἐκ Θεοῦ ἔχομεν οἰκίαν ἀχειροποίητον αἰώνιον ἐν τοῖς οὐρανοῖς»; Ἀδιστάκτως πίστευσον καί βοηθεῖ σοι ὁ Θεός˙ ἐλεήμων γάρ ὑπάρχει.
Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
ροβ’
Ὁ αὐτός Γέρων συνοικῶν τινι ἀδελφῷ, ἀσθενησάντων ἀμφοτέρων, ᾔτησε τόν ἄλλον γέροντα ὑπέρ αὐτῶν εὔξασθαι.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ὁ Κύριος εἶπεν˙ «ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσασθε τάς ψυχάς ὑμῶν». Καί ὁ Ἀπόστολος ἐξακολουθῶν αὐτῷ εἶπεν˙ «ὑπομονῆς γάρ ἔχετε χρείαν»˙ καί ὁ Προφήτης «ὑπομένων ὑπέμεινα τόν Κύριον καί προσέσχε μοι»˙ ὁ γλυκύς Δεσπότης ἡμῶν Θεός εἶπεν˙ «ὁ ὑπομείνας εἰς τέλος οὗτος σωθήσεται». Ἀμφότεροι μείνατε ἐν τῇ ὑπομονῇ, εὐχαριστοῦντες καί βλέποντες τήν ἁγίαν τοῦ Θεοῦ δύναμιν ἐξ ὕψους γινομένην ὑμῖν. Πρός δοκιμασίαν γάρ ὑμῶν εἰσι ταῦτα πάντα, γρηγορεῖτε ἐν τοῖς παρ᾿ ὑμῶν λεγομένοις˙ «δοκίμασόν με Κύριε, καί πείρασόν με».
Εὔξασθε ὑπέρ ἐμοῦ, παρακαλῶ, διά τήν κατά Θεόν ἀγάπην.
ρογ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν μέγαν Γέροντα.
Ἐπειδή ὁ λογισμός λέγει μοι, ὅτι οὐ δύναμαι σωθῆναι, εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, Πάτερ ἐλεῆμον, καί εἰπέ μοι τί ποιήσω, ἐμποδιζόμενος νηστεῦσαι.
Ἀπόκρισις
Ὁ Θεός τοῦ οὐρανοῦ καί τῆς γῆς δώῃ σοι κἀμοί τῷ ἀναξίῳ εὑρεῖν ἔλεος ἐν τῇ ὥρᾳ ἐκείνῃ, καί σταθῆναι μετά παρρησίας ἐπί τοῦ φοβεροῦ καί ἐνδόξου βήματος αὐτοῦ. Ἀγαπητέ ἀδελφέ, ἔχων τοιοῦτον (σελ. 372) Θεόν ἐλεήμονα, μή βάλῃς σεαυτόν εἰς ἀπόγνωσιν˙ αὕτη γάρ ἐστιν ἡ μεγάλη χαρά τοῦ διαβόλου. Ἔσο οὖν πεποιθώς ἐπί Κύριον˙ ὅτι οὐδείς ὑπομένων ἕως τέλους αὐτοῦ ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, ἐκβάλλεται τῆς μάνδρας τῶν προβάτων Χριστοῦ, τοῦ Θεοῦ ἡμῶν. Εἰσί γάρ τινες ἐν αὐτῷ ἔχοντες πολλήν παρρησίαν πρός τόν Θεόν˙ καί τοῦτο σπουδάζουσι δεόμενοι αὐτοῦ, ἵνα μή ἀποχωρισθῶμεν ἀπ᾿ αὐτῶν οἱ συμμένοντες αὐτοῖς ἐν τῷ εὐλογημένῳ τόπῳ τούτῳ. Ἀλλ᾿ ἵνα καθώς ὁμοῦ μένουσιν εἰς τόν τόπον, ὅν ἐξελέξατο ἑαυτῷ ὁ Θεός ἐπικληθῆναι τό ὄνομα αὑτοῦ ἐν αὐτῷ, οὕτως ἔσονται ὁμοῦ καί ἐν τῷ μέλλοντι. Μή οὖν φοβηθῇς, τιμιώτατε˙ εἰ γάρ ἀσθενής εἰμι καί ἐλάχιστος, καί οὕτως ἐπληροφορήθην, ὅτι συνηριθμήθης καί συνεγράφης τῇ εὐλογημένῃ ποίμνῃ τοῦ Χριστοῦ, πόσῳ μᾶλλον οἱ ἅγιοι τοῦ Θεοῦ Πατέρες καί ἄξιοι αὐτοῦ, ἐπληροφορήθησαν περί τούτου; Ὑπόμεινον οὖν τόν Κύριον καί ἔλπισον ἐπ᾿ αὐτόν.
Καί περί τῆς νηστείας τῆς αἰσθητῆς μή λυπηθῇς˙ οὐδέν γάρ ἐστιν ἄνευ τῆς πνευματικῆς. «Οὐ γάρ τά εἰσπορευόμενα ἐκτός ἡδονῆς εἰς τόν ἄνθρωπον κοινοῖ τόν ἄνθρωπον, ἀλλά τά ἐκπορευόμενα ἐξ αὐτοῦ». Καί πάλιν τήν διάκρισιν ὁ Θεός ἔδωκε κυβερνήτην τῷ μοναχῷ. Διάκρινον οὖν, ἀγαπητέ, παρά τίνος ἀπαιτεῖ ὁ Θεός ἐλεημοσύνην, παρά τοῦ πέντητος ἤ παρά τοῦ πλουσίου; Οὕτω γάρ λέγει˙ «μή παύσῃ εὖ ποιῶν ἐνδεῆ, καθώς ἄν εὑρίσκῃ ἡ χείρ σου». Παρά τῶν οὖν ἀσθενούντων τῷ σώματι, οὐκ ἀπαιτεῖ ὁ Θεός ἄσκησιν, ἀλλά παρά τῶν δυναμένων καί ὑγιαινόντων τῷ σώματι. Συγκατάβηθι οὖν τῷ σώματι μικρόν καί οὐκ ἔστιν ἁμαρτία˙ οὐ γάρ ἀπαιτεῖ τοῦτο παρά σοῦ ὁ Θεός, οἶδε γάρ ἥν ἔπεμψέ σοι ἀσθένειαν. Ἐν παντί οὖν εὐχαρίστησον αὐτῷ˙ ὅτι ἡ εὐχαριστία πρεσβεύει ὑπέρ τῆς ἀδυναμίας τοῦ ἀνθρώπου πρός τόν Θεόν.
Ἔκδυσαι οὖν τόν παλαιόν ἄνθρωπον τόν φθειρόμενον σύν ταῖς ἐπιθυμίαις τῆς ἀπάτης, καί ἔνδυσαι τόν νέον, τόν κατά Θεόν κτισθέντα. Καί χαίροις ἐν Κυρίῳ ἀγαλλιώμενος, μετά τῶν ἁγίων αὐτοῦ εὐφραινόμενος διά παντός. Τίς εἰκάσει; Τίς δύναται ἐξιχνιάσαι τήν χαράν τῶν ἁγίων τήν ἀνεκλάλητον, τήν ἀνέκφραστον εὐφροσύνην, τό φῶς τό ἀνείκαστον; Πῶς, ὡς εἰσίν ἐνταῦθα, (σελ. 374) ἀποκαλύπτει αὐτοῖς τά μυστήρια αὐτοῦ τά θαυμαστά, τά ἔνδοξα, τήν μένουσαν αὐτοῖς δόξαν καί ἀνάπαυσιν καί ἀλλοιοῖ τόν νοῦν αὐτῶν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου, καί πάντοτε βλέπουσιν ἑαυτούς ἐν τῷ οὐρανῷ μετά τοῦ Χριστοῦ καί τῶν Ἀγγέλων; Οὐ πεῖνα βλίβει αὐτούς, οὐ δίψα, οὐκ ἄλλο γήινον πρᾶγμα˙ ἠλευθερώθησαν γάρ ἀπό πάντων τῶν ἐν τῷ βίῳ ἐγκλημάτων καί παθῶν καί ἁμαρτιῶν. Καί ἄλλως λέγω τόν γραφικόν λόγον˙ «ὅπου ὁ θησαυρός αὐτῶν, ἐκεῖ καί ὁ νοῦς αὐτῶν ἐστι». Ὁ φθάσας ταῦτα, οἶδε τί ἀκούει.
Καί τί ἔχω ποιῆσαι ὁ μηδέν ἀγαθόν ποιήσας; Ἀλλ᾿ οὐκ ἀπελπίζω˙ δυνατός γάρ ὁ Θεός τάξαι ἡμᾶς μετά τῶν μελλόντων εὑρεῖν ἔλεος, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, μεθ᾿ οὗ τῷ Πατρί σύν ἁγίῳ Πνεύματί ἐστιν ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
Ὁ Κύριος εἰσακούσοι τῶν γνησίων αὐτοῦ δούλων, καί πέμψοι ὑμῖν διά τάχους τό μέγα αὐτοῦ ἔλεος, κἀμοί δώῃ συνιέναι ἐλθεῖν εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας.
Εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ καί ἀσπάσαι τόν συλλειτουργόν σου ἀδελφόν, παρακαλῶν αὐτόν τό αὐτό ποιεῖν ὑπέρ τῆς ἐμῆς βραχύτητος.
ροδ’
Ἐρώτησις πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα.
Ἐπειδή τούς πόδας καί τάς χεῖρας ρευματίζομαι σφοδρῶς καί εὐλαβοῦμαι, μήπως ἐκ τῶν δαιμόνων ἐστίν, εἰπέ μοι, Πάτερ, εἰ οὕτως ἔχω. Καί τί ποιήσω, ὅτι θλίβομαι πάνυ, ὡς μή δυνάμενος νηστεῦσαι καί ὅτι ἀναγκάζομαι πλειστάκις λαβεῖν τροφήν; Τί δέ ἐστι, καί ὅ βλέπω κατ᾿ ὄναρ ἄγρια θηρία; Παρακαλῶ, δέσποτα, διά τόν Κύριον, πέμψαι μοι μικράν εὐλογίαν ἐκ τῆς ἁγίας τροφῆς σου καί τοῦ ὕδατος, ἵνα δι᾿ αὐτῶν λάβω παράκλησιν.
Ἀπόκρισις
Μή λυπηθῇς, ἀγαπητέ μου˙ οὐ γάρ τῶν δαιμόνων ἐστίν, ὡς νομίζεις, ἀλλά ρεῦμα ἐστί, παιδείας Θεοῦ ἡμῖν πρός βελτίωσιν ἐν τῷ ἡμᾶς εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ. Οὐκ ἦν φίλος γνήσιος Ἰώβ τοῦ Θεοῦ; Καί τί οὐχ ὑπέμεινεν εὐχαριστῶν καί εὐλογῶν τόν Θεόν; Καί τό τέλος τῆς ὑπομονῆς (σελ. 376) εἰς δόξαν ἀνείκαστον αὐτόν ἤγαγε. Τοίνυν καί σύ ὑπόμεινον ὀλίγον, καί βλέπεις τήν δόξαν τοῦ Θεοῦ.
Περί δέ τῆς νηστείας μή λυπηθῇς, ὡς γάρ ἤδη προεῖπον σοι, οὐκ ἀπαιτεῖ ὁ Θεός τινά ὑπέρ τήν δύναμιν. Τί γάρ ἐστι νηστεία, ἀλλ᾿ ἤ παιδεία τῷ σώματι, ἵνα δουλαγωγήσῃ τό σῶμα τό ὑγιές καί ἀσθενοποιήσῃ διά τά πάθη. Φησί γάρ «ὅταν ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι». Ἡ δέ ἀσθένεια περισσοτέρα παιδείας ἐστί˙ καί ἀντί πολιτείας, ἤ καί περισσότερον λογίζεται τῷ μεθ᾿ ὑπομονῆς ὑποφέροντι, καί εὐχαριστοῦντι τῷ Θεῷ, καί καρπόν σωτηρίας τρυγᾷ ἐκ τῆς ὑπομονῆς ταύτης. Ἀντί τοῦ οὖν ἀσθενοποιῆσαι διά τῆς νηστείας τό σῶμα, ἀφ᾿ ἑαυτοῦ ἀσθενεῖ˙ εὐχαρίστησον ὅτι ἀπηλλάγης κόπους πολιτείας. Ἐάν οὖν φάγῃς δέκατον μή λυπηθῇς. Οὐ κατακρίνῃ˙ οὐ γάρ κατ᾿ ἐνέργειαν δαιμόνων ἐστίν, οὔτε κατά χαυνότητα λογισμοῦ, ἀλλά πρός δοκιμήν ἡμῖν γίνεται καί ὠφέλειαν ψυχῆς.
Περί δέ τῶν ἐνυπνίων τῶν ἀγρίων θηρίων, φαντάσματά εἰσι δαιμόνων, θελόντων σε πλανῆσαι διά τούτων πιστεῦσαι, ὅτι τό πάθος σου ἐξ αὐτῶν τῶν δαιμόνων ἐστίν˙ «ἀλλά καταργεῖ αὐτούς ὁ Κύριος τῷ ρήματι τοῦ στόματος αὑτοῦ», εὐχαῖς ἁγίων. Ἀμήν.
Καί μή λυπηθῇς˙ «ὅν ἀγαπᾷ Κύριος παιδεύει, μαστιγοῖ δέ πάντα υἱόν ὅν παραδέχεται». Πιστεύω δέ ὅτι καί περί τούτου τοῦ σωματικοῦ πάθους, ἔχει ὁ Θεός ποιῆσαι μετά σοῦ τό ἔλεος αὑτοῦ ὡς θέλει. Ὁ Κύριος ἐνδυναμώσοι σε καί ἐνισχύσοι τοῦ ὑπενεγκεῖν. Ἀμήν.
Μικρόν ὕδωρ ἔπεμψά σοι ἐκ τοῦ βαυκαλίου τοῦ μακαρίου Πατρός ἡμῶν Εὐθυμίου. Ἔπεμψα δέ καί μικράν εὐλογίαν τῆς ἐμῆς τροφῆς, ἵνα εὐλογήσῃς μου τήν τροφήν.
Εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, ποθεινότατε.
ροε’
(σελ. 378) Αἴτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν ἄλλον Γέροντα.
Εὖξαι, Πάτερ, ὑπέρ τῆς βαρυτάτης μου ἀσθενείας καί δήλωσόν μοι περί τῆς διαίτης˙ μήτι ἄρα γίνεται εἰς σκάνδαλον τό ταχέως με καί συνεχῶς λαμβάνειν; Καί περί τῆς ψαλμῳδίας, πῶς ὀφείλω παρελθεῖν˙ οὐκ ἰσχύω γάρ ψάλαι. Φύτευσόν με, δέσποτα καί πότισόν με, καί φανέρωσόν μοι ὅ εἶπεν ὁ ἅγιος Πατήρ ἡμῶν˙ ὅτι Κύριος ποιεῖ τό ἔλεος αὐτοῦ μετά σοῦ, εἰ περί θανάτου μοι εἶπεν.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Εἰ καί ἐσιώπησα, μή ἔχων λόγον, μήτε τίποτε ἀγαθόν ἐσιώπησα. Τί δέ ἀπαιτεῖς ἄρτον παρά τοῦ κεράτια ἐσθίοντος; Τοῦτο δέ λέγω σοι, ὅτι κἄν οὐδέν εἰμι, συγχαίρω σοι εἰς ἅ ἔγραψέ σοι ὁ εὐλογημένος πατήρ ἡμῶν. Ἰδού οὖν ψωμίζει σε τήν στερεάν τροφήν τοῦ πνευματικοῦ ἄρτου. Τί δέῃ τοῦ ὑδαρωτέρου μου γάλακτος τοῦ τήν ἀηδίαν ποιοῦντος; Οὐκ ἐκώλυσεν ἡ Γραφή οὐδέ οἱ Πατέρες τήν πρός τό σῶμα συγκατάβασιν, τήν οὐ κατά ἡδονήν, ἀλλά μετά διακρίσεως γινομένην. Ὁπότε οὖν καθώς ἤδη εἶπόν σοι, ὅτι οὐ κατά ἀσωτίαν, οὔτε κατά ἡδονήν ἐσθίεις καί πίνεις, οὐ γίνονταί σοι εἰς κατάκρισιν, οὔτε εἰς σκάνδαλόν τινων˙ περί τούτων γάρ εἶπεν ὁ Κύριος ὅτι οὐ κοινοῦσι τόν ἄνθρωπον.
Περί δέ τῆς ψαλμῳδίας, ἤ τῆς λειτουργίας, μή θλιβῇς˙ οὐ γάρ ἀπαιτεῖ σε ὁ Θεός διά τήν ἀσθένειαν. Ὁ προσέχων ἑαυτῷ θλίβει ἑαυτόν εἰς πολιτείαν διά τόν Κύριον καί τήν ἰδίαν σωτηρίαν˙ ἔχεις οὖν τήν θλῖψιν τῆς ἀσθενείας ἀντί τῆς θλίψεως τῆς πολιτείας. Καί περί τῆς ἀσθενείας δέ μή ὀλιγωρήσῃς, οὐκ ἐγκαταλιμπάνει ὁ Κύριος, ἀλλ᾿ οἰκονομεῖ αὐτήν ὡς οἶδε πρός τό συμφέρον, ἵνα μή θλιβῇς ὑπέρ τήν δύναμιν.
Περί δέ τοῦ θανάτου οὐκ εἶπε τέως ὁ Γέρων, ἀλλά περί τοῦ ἐλέους οὗ μέλλει ὁ Θεός ποιεῖν μετά τῆς ἀγάπης σου. Παρακαλῶ οὖν σε ὑπενεγκεῖν καθώς εἶπέ σοι καί βλέπεις μετά ἀληθείας τήν δόξαν τοῦ Θεοῦ.
(σελ. 380) Περί δέ τῆς φυτεύσεως, εἰ ὅλως ὁ φυτεύων καί ποτίζων οὐδέν ἐστι καί τά δύο εἰς ἐμέ ὑπέγραψας, ἔχεις ἀντί ἐμοῦ τοῦ μηδέν ὄντος τόν Θεόν, τόν αὐξάνοντα καί σκεπάζοντα καί ποιοῦντα μετά σοῦ κατά τό ἔλεος αὐτοῦ. Ἀπολαύων οὖν τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος, ἀνδρίζου ἐν αὐτῷ καί ἴσχυε.
Καί εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, ἵνα καί εἰς ἐμέ γένηται τό ἔλεος αὐτοῦ.
ρος’
Ὁ αὐτός Γέρων, κάμνων ἐν τῇ ἀσθενείᾳ πάλιν ἠρώτησε τόν αὐτόν Γέροντα εὔξασθαι ὑπέρ αὐτοῦ.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Πρός δοκιμήν ἐστιν ἡ ἀσθένειά σου, ὑπόμεινον εὐχαριστῶν˙ καί διά τάχους ἐλεῇ ὑπό τοῦ Θεοῦ.
Ἀσπάζομαι ὑμᾶς ἐν Κυρίῳ, παρακαλῶν εὔξασθαι ὑπέρ ἐμοῦ.
ροζ’
Ὁ αὐτός πάλιν ᾔτησε τόν μέγαν Γέροντα τά αὐτά.
Ἀπόκρισις
Ἰδού καί ὁ ἀδελφός Ἰωάνν<ης> εἶπεν ὅτι διά τάχους ἐλεεῖ αὐτόν ὁ Θεός˙ κἀγώ ὁ ἐλάχιστος τί ἔχω εἰπεῖν; Ἡδέως ἔχω καί σήμερον˙ καί πιστεύω ὅτι ὁ Θεός πέμπει αὐτῷ ἄνεσιν σήμερον, εὐχαῖς ἁγίων αὑτοῦ.
Εὔξασθε ὑπέρ ἐμοῦ, ἀγαπητοί.
ροη’
Μετά τήν ἀπόκρισιν ταύτην παραυτίκα ἐν αὐτῇ τῇ ἡμέρᾳ ὐγίανε, καί ἔπεμψεν εὐχαριστῶν τῷ Γέροντι, καί ἀνακηρύττων τά ἐλέη τοῦ Θεοῦ τά δι᾿ αὐτοῦ γινόμενα.
Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου.
Ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός εἶπε τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς καί Ἀποστόλοις χαροποιῶν αὐτούς˙ «μή χαίρετε ὅτι τά δαιμόνια ὑποτάσσεται ὑμῖν ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἀλλ᾿ ὅτι τά ὀνόματα ὑμῶν γεγραμμένα ἐστίν ἐν τοῖς οὐρανοῖς». Οὕτως οὖν καί ἡμεῖς εἰ περί βοηθείας τῆς τῷ σώματι γενομένης (σελ. 382) ἐν ὀνόματι τοῦ Θεοῦ καί προστάτου τῶν ψυχῶν ἡμῶν, Ἰησοῦ Χριστοῦ, βοῶμεν σκιρτῶντες, τί ἄν γένηται περί τῆς ὁλοτελοῦς καθάρσεως τῆς ἀπό ὅλων τῶν παθῶν τῇ ψυχῇ ἡμῶν γενομένης, τῷ φοβερῷ καί ἐνδόξῳ ὀνόματι αὐτοῦ; Πόσαι φωναί, γλῶσσαι, στόματα, καρδίαι καί ἐνθυμήσεις δυνήσονται ἀνταποδοῦναι αὐτῷ τήν πρέπουσαν δοξολογίαν; Λογίζομαι δέ ὅτι οὐδέ ἐν τοῖς ἀσωμάτοις εὑρίσκεται˙ ἀκατάληπτον γάρ ἐστι τό Θεῖον.
Αὐτῷ ἡ δόξα καί ἡ ἐξουσία καί ἡ δύναμις εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
ροθ’
Τούτῳ τῷ Γέροντι εἶπέ τις ἀδελφός˙ ἰδού εὐχαῖς τῶν ἁγίων ἀνεκαινισθείς, Γέρον. Καί ἀποκριθείς εἶπεν˙ ὁσάκις εἶπές μοι τόν λόγον τοῦτον κἄν τέταρτον, ἐσημειωσάμην ὅτι συντρίβουσιν οἱ δαίμονες τό σῶμά μου.
Καί ἠρωτήθη ὁ ἄλλος Γέρων περί τούτου.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Τό πρᾶγμα τοῦτο φθόνον ἔχει καί ἀπιστίαν˙ φθόνον μέν, ὅτι οὐκ ἔχουσιν ἡδέως οἱ δαίμονες, ἵνα εὐεργετηθῇ ἄνθρωπος˙ ἀπιστίαν δέ, ἵνα βλέπων τήν ἀσθένειαν διστάσῃ τῇ καρδίᾳ.
ρπ’
Πῶς; Εἰπέ, Πάτερ, ἡμεῖς ἔχομεν τήν ἀπιστίαν ἤ ὅτι οἱ δαίμονες φέρουσιν ἡμᾶς εἰς ἀπιστίαν;
Ἀπόκρισις
Οἱ δαόμονες ἀπό τοῦ φθόνου φέρουσι τήν ἀπιστίαν˙ ἐάν οὖν δεξώμεθα, ὑπουργοί καί συμμέτοχοι αὐτῶν γινόμεθα.
ρπα’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν μέγαν Γέροντα.
Ὅταν, Πάτερ, κουφίζωμαι τῆς ἀρρωστίας πῶς δεῖ παρέρχεσθαι τό καθ᾿ ἡμέραν;
Ἀπόκρισις
Χαίροις ἐν Κυρίῳ˙ πάλιν λέγω χαίροις. Ηὔφρανάς με ἄρτι ἐν τῇ ἐρωτήσει˙ μᾶλλον δέ τόν Θεόν καί τούς Ἀγγέλους αὐτοῦ. Περί δέ ὧν ἔγραψας εἶπεν ὁ Κύριος˙ «ἔδει κἀκεῖνα ποιῆσαι καί ταῦτα μή ἀφιέναι». Ψάλλειν μικρόν, ἀποστηθίζειν μικρόν, ἐρευνᾶν καί τηρεῖν τούς λογισμούς μικρόν ὀφείλεις. Ὁ γάρ ἔχων πολλά ἐδέσματα ἐν τῷ ἀριστᾶν πολλά λιμβεύεται φαγεῖν˙ ὁ δέ ἀπό ἑνός ἐδέσματος τρώγων καθ᾿ ἡμέραν, οὐ μόνον οὐ λιμβεύεται, ἀλλά τάχα καί καιρῷ ἀηδιάζεται ἀπ᾿ αὐτοῦ. Οὕτως οὖν ἐνταῦθα˙ τῶν τελείων δέ ἐστι τό συνεθίσαι μεταλαβεῖν καθ᾿ ἑκάστην ἀπό τοῦ αὐτοῦ ἑψητοῦ καί μή ἀηδιασθῆναι.
Περί οὖν τῆς ψαλμῳδίας καί τοῦ ἀποστηθίζειν, μή δήσῃς σεαυτόν, ἀλλ᾿ εἴ τι ἐνδυναμοῖ σε ὁ Κύριος ποίησον. Καί τό ἀναγινώσκειν καί προσεύχεσθαι μή κωλύσῃς. Μικρόν οὕτως, μικρόν οὕτως ἀναλίσκεις τήν ἡμέραν ἀρέσκων τῷ Θεῷ. Οἱ γάρ τέλειοι Πατέρες ἠμῶν κανόνος ὅρον οὐκ εἶχον˙ ὅλην γάρ τήν ἡμέραν κανόνα εἶχον. Μικρόν ψάλλοντες, μικρόν ἀποστηθίζοντες, μικρόν ἐρευνῶντες τούς λογισμούς, μικρόν σχολάζοντες περί τῆς τροφῆς, καί τοῦτο κατά φόβον Θεοῦ. Φησί γάρ «πάντα ὅσα ἄν ποιῆτε εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖτε».
Ὁ Κύριος Ἰησοῦς φυλάξοι ἡμᾶς ἀπό παντός κακοῦ. Ἀμήν.
ρπβ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα.
Εἰπέ, Πάτερ, τό ἀδιαλείπτως προσεύχεσθαι ἐν ποίῳ μέτρῳ ἐστί, καί εἰ ὀφείλω ἔχειν κανόνα;
Ἀπόκρισις
Χαίροις ἐν Κυρίῳ, ἀδελφέ˙ χαίροις ἐν Κυρίῳ, ἀγαπητέ˙ χαίροις ἐν Κυρίῳ, συγκληρονόμε. Τό ἀδιαλείπτως προσεύχεσθαι ἐν τῷ μέτρῳ ἐστί τῆς ἀπαθείας˙ καί τότε γινώσκεται ἡ ἔλευσις τοῦ Πνεύματος καί διδάσκει αὐτόν τά πάντα. Εἰ τά πάντα, οὐκοῦν καί περί τῆς προσευχῆς. Ὁ Ἀπόστολος (σελ. 386) γάρ λέγει˙ «τό τί προσευξόμεθα καθό δεῖ οὐκ οἴδαμεν, ἀλλ᾿ αὐτό τό Πνεῦμα ὑπερεντυγχάνει ὑπέρ ἡμῶν στεναγμοῖς ἀλαλήτοις». Τί οὖν εἴπω σοι ἄρτι περί τῶν οἰκοδομημάτων Ρώμης, ὁπότε ἀκμήν ἐκεῖ οὐκ ἐγένου;
Ἄνθρωπος ἡσυχάζων μάλιστα κλινήρης, κανόνα οὐκ ἔχει˙ ἀλλά γενοῦ ὡς ἄνθρωπος τρώγων καί πίνων ἐφ᾿ ὅσον ἡδύνεσαι. Οὕτως ὅταν ἔρχεταί σοι ἀναγνῶναι καί βλέπεις κατάνυξιν ἐν τῇ καρδίᾳ σου, ἀνάγνωθι ὅσον δύνασαι. Καί τό ψάλλειν οὕτως. Τήν εὐχαριστίαν δέ καί τό, Κύριε ἐλέησον, κράτει κατά τήν δύναμίν σου καί μή φοβηθῇς˙ ἀμετάβλητα γάρ τά χαρίσματα τοῦ Θεοῦ.
ρπγ’
Παράκλησις καί ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Ὁ αὐτός μετά τήν ὑγιείαν, τόν στόμαχον ὀδυνηθείς, ἔπεμψε παρακαλῶν τόν μέγαν Γέροντα εὔξασθαι ὑπέρ αὐτοῦ, λέγων˙ ἀπό μεσονυκτίου ξηραίνεταί μου τό στόμα καί τά βλέφαρα καί αἱ χεῖρες καί οἱ πόδες˙ καί ὅτε διϋπνισθῶ τρέμει κἄν ἐπί ὥραν ὅλον τό σῶμά μου, ἀρχόμενον ἀπό τοῦ στομάχου. Καί λοιπόν ἐκλύομαι καί ὡς πηλός γίνομαι˙ καί θέλω εἰπεῖν Ψαλμόν καί οὐ δύναμαι διά τοῦ στόματος˙ καί ἐάν θελήσω τῇ καρδίᾳ μου εἰπεῖν, περιγίνεταί μου ὁ ὕπνος. Καί λοιπόν τί ποιήσω οὐκ οἶδα, ὅτι βλέπω ἐμαυτόν ἐμποδιζόμενον εἰς σωτηρίαν. Παρακαλῶ σε οὖν, Πάτερ, διά τόν Κύριον, εὔχου ὑπέρ ἐμοῦ καί δήλωσόν μοι τί ἐστι ταῦτα.
Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου.
Ἔχει μέν τό πρᾶγμα μικράν ἀσθένειαν ἀπό τοῦ στομάχου˙ ἔχει δέ καί βάρος ἀπό τῆς ἐνεργείας τῶν δαιμόνων. Τῶν δύο οὖν τούτων καταφρόνησον, φησί γάρ˙ «οἱ δέ τοῦ Χριστοῦ ὄντες, τήν σάρκα ἐσταύρωσον σύν τοῖς παθήμασι κάι ταῖς ἐπιθυμίαις». Ἰδού οὖν εὔχονται οἱ γέροντες ὑπέρ τῆς ἀγάπης σου, κλαῦσον καί σύ μικρόν ἐν τῇ προσευχῇ εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ καί δεόμενος τοῦ ἐλεηθῆναι, καί ἐλεεῖ σε. Πάνυ γάρ ἐλεήμονα Δεσπότην ἔχομεν καί οἰκτίρμονα Πατέρα˙ καί οὐδείς ἱκανός, οὔτε τῶν ἄνω δυνάμεων, οὔτε τῶν κάτω γνησίων δούλων εἰπεῖν, καθώς ἄξιόν ἐστι τήν ἀγαθότητα αὐτοῦ, πῶς ἐπιποθεῖ ἐλεῆσαι τό γένος τῶν ἀνθρώπων. Ἀλλά διά τοῦτο μακροθυμεῖ (σελ. 388) ἐφ᾿ ἡμᾶς, ἵνα πλεονάςῃ τήν ὑπομονήν ἡμῶν πρός τήν ἡμῶν σωτηρίαν, ὡς ἐδίδαξεν ἡμᾶς λέγων˙ «ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσασθε τάς ψυχάς ὑμῶν».
Μή οὖν ὀλιγωρήσῃς, ἀδελφέ, ἤρξατο γάρ ὁ Ἰησοῦς <τοῦ> ποιῆσαι τό ἔλεος αὐτοῦ μετά σοῦ. Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
Εὔχου ὑπέρ ἐμοῦ.
ρπδ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν ἄλλον Γέροντα.
Ἆρα κατά τί εἶπεν ὁ Πατήρ ἡμῶν, ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιῆσαι μετά σοῦ τό ἔλεος αὑτοῦ;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Περί προκοπῆς μεγάλης ὠφελείας ψυχῆς εἶπε˙ τό εὑρεθῆναί σε μετά τοιαύτης συνοδίας, μεθ᾿ ἧς ἀναστήσεσθαι μέλλεις ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, ἐν χαρᾷ μεγάλῃ, ἐάν ἕως τέλους κρατήσῃς τήν ὑπομονήν καί τήν εὐαριστίαν.
ρπε’
Αἴτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν μέγαν Γέροντα
Ἐγώ πιστεύω, ὅτι ὅσα δήσητε ἐπί τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷ˙ καί ὅσα ἄν λύσητε, ἔσται λελυμένα. Δέομαί σου, Πάτερ, διά τούς οἰκτιρμούς τοῦ Θεοῦ, βοήθει μου τῇ ἀσθενείᾳ, ὅτι ψυχῇ καί σώματι λελώβημαι καί θλίβω τούς ἀδελφούς μεθ᾿ ὧν οἰκῶ. Καί αἴτησαι τόν Θεόν, ἵνα παράσχῃ μοι δι᾿ ἐμαυτοῦ ποιεῖν τάς χρείας μου, ἵνα μή οἱ ἀδελφοί βαστάζωσί μου τά βάρη˙ πιστεύω γάρ ὅτι ὅσα αἰτεῖς τόν Θεόν παρέχει σοι. Συμπάθησόν μου τῇ ἀσθενείᾳ, Πάτερ, καί συγχώρησόν μοι.
Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου.
Ἀδελφέ, τό κλειδίον σου ἀνοίγει μου τήν θύραν, ἄφρων γάρ εἰμι καί οὐ βαστάζω τοῦ κρύψαι τά θαυμάσια τοῦ Θεοῦ. Καί λοιπόν εἴ τις ἀκούει μου τούς λόγους ἀπό ἐκπλήξεως, οὐδέν ἄλλο λέγει, εἰ μή ὅτι ἐξέστη καί οὐκ οἶδε. Νομίζω τοῦτο ὅτι πάντα τῷ Θεῷ δυνατά˙ ἀδυνατεῖ δέ αὐτῷ οὐδέν. (σελ. 390) Ὡς οὖν ἐνήργησε διά τῶν πρώτων καί ἤγειρε τόν παραλυτικόν καί πάλιν τήν Ταβιθᾶ ἀποθανοῦσαν ἐξανέστησεν, οὕτω καί διά τῶν νῦν δύναται. Ἐνώπιον αὐτοῦ λαλῶ καί οὐ ψεύδομαι, ὅτι οἶδα τινά δοῦλον Θεοῦ ἐν ταύτῃ τῇ γενεᾷ ἡμῶν, ἐν τούτῳ τῷ καιρῷ, καί ἐν τῷ εὐλογημένῳ τόπῳ τούτῳ, ὅτι νεκρούς δύναται ἐγείρειν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Δεσπότου ἡμῶν, Ἰησοῦ Χριστοῦ, καί δαίμονας ἀπελάσαι, καί νόσους ἀνιάτους ἰάσασθαι, καί δυνάμεις ἄλλας ποιῆσαι, οὐκ ἔλαττον τῶν Ἀποστόλων, ὡς μαρτυρεῖ ὁ δούς αὐτῷ τό χάρισμα μᾶλλον δέ τά χαρίσματα. Καί ταῦτα γάρ τί εἰσι γενέσθαι ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ; Ἀλλ᾿ οὐ χρῆται τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ˙ ἐπεί καί πολέμους καταργῆσαι δύναται˙ κλεῖσαι δέ καί ἀνοῖξαι τόν οὐρανόν κατά τόν Ἠλίαν˙ πάντοτε γάρ ἔχει ὁ Κύριος ἡμῶν γνησίους δούλους, οὕς οὐκ ἔτι δούλους, ἀλλά υἱούς καλεῖ, καί εἰ φθονεῖ ὁ ἐχθρός, οὐδέν χάριτι Χριστοῦ δύναται βλάψαι. Ἡ ναῦς γάρ τάς τρικυμίας παρῆλθε˙ ὁ στρατιώτης τούς πολέμους˙ ὁ κυβερνήτης τόν χειμῶνα˙ ὁ γεωργός τήν δυσαερίαν˙ ὁ ἔμπορος τούς ληστάς καί ὁ μοναχός ἐτελειώθη ἐν τῇ μονότητι. Τίς οὐ λέγει, ἀκούων τά ὑπέρογκα ταῦτα, ὅτι παρεφρόνησα; Καί μετά ἀληθείας παραφρονῶ˙ ἀλλ᾿ ἐγώ περί ἐμαυτοῦ οὐ μαρτυρῶ, ἀλλά περί ἄλλου. Καί εἴ τις θέλει εἰπεῖν ὅτι ἐξέστην ἐμαυτοῦ, ὡς εἶπον, εἴπῃ˙ εἴ τις οὖν θέλει ζηλῶσαι τοῦ ἐλθεῖν εἰς τοῦτο τό μέτρον, μή ὀκνήσῃ.
Ταῦτα εἶπον τῇ ἀγάπῃ σου, πληροφορῶν αὐτήν ὅτι δυνατόν γενέσθαι ὅ θέλεις. Εἰ γάρ τά ἐπουράνια ἀγαθά καί ἀνεκλάλητα καί αἰώνια «ἅ ὀφθαλμός οὐκ εἶδε, καί οὖς οὐκ ἤκουσε, καί ἐπί καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἅ ἡτοίμασεν ὁ Θεός τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν», ᾐτήσαμέν σοι καί ἐχαρίσατό σοι ὁ Θεός, καί ἔσται σοι ταῦτα φυλάττοντι τάς παραδόσεις, πόσῳ μᾶλλον περί τῶν σαρκικῶν παθῶν οὐκ ἔστι κόπος αἰτῆσαι τόν Θεόν καί λαβεῖν τήν χάριν εἰς τό μή ἀσθενῆσαι σε, κἄν μίαν ἡμέραν καί θλιβῆναι; Ἀλλ᾿ ὁ Ἰησοῦς οἶδε περισσότερον ἡμῶν τί συμφέρει καί ὠφελεῖ τόν ἄνθρωπον˙ τόν μέν, ἵνα λάβῃ τόν μισθόν τῆς ὑπομονῆς, κατά τόν Ἰώβ˙ τούς δέ, ἵνα λάβωσι τόν μισθόν τῆς διακονίας, κατά τόν Εὐλόγιον τόν ἀπό σχολαστικῶν.
Μηδέν οὖν αἰτήσῃς παρά τοῦ Θεοῦ διά τῶν δούλων αὐτοῦ, εἰ μή βοήθειαν καί ὑπομονήν˙ «ὁ γάρ ὑπομείνας εἰς τέλος οὗτος σωθήσεται», ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Αὐτῷ μέλει περί ἡμῶν εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
Οὐκ οἶδας, τί εἶπεν ὁ Κύριος τῷ ἁγίῳ Παύλῳ αἰτοῦντι ἀρθῆναι ἀπ᾿ αὐτοῦ τήν θλῖψιν, (σελ. 392) «ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου»; Μή μισῶν αὐτόν εἶπε τοῦτο; Ἤ εἰδώς τί αὐτῷ συμφέρει; «Μνήσθητι ὅτι οὐκ ἄξια τά παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρός τήν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς».
Συγχωρήσατέ μοι, καί εὔξασθε ὑπέρ ἐμοῦ τοῦ ἀθλίου, ἵνα κρατήσω κἀγώ τά μέτρα ταῦτα ἕως τέλους˙ ὁ γάρ κρατῶν αὐτά ἤδη ἐγένετο ἀδελφός τοῦ Ἰησοῦ.
Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
ρπς’
Δέησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα περί τοῦ εὑρεῖν ἔλεος ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ.
Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου.
Ἀδελφέ Ἀνδρέα καί ἀγαπητέ ἐν Χριστω, θαυμάζω σου τήν ἀγάπην μᾶλλον δέ τήν ἀφελότητα, διστάζουσαν περί τῶν ὑποσχέσεων. Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Φιλίππῳ˙ «ὅλον τόν χρόνον μεθ᾿ «ὑμῶν εἰμι, καί οὐκ ἔγνωκάς με Φίλιττε»; Πίστευσον, ἀδελφέ, ὅτι κατά τάς ὑποσχέσεις ἔσται ἡμῖν˙ καί ἐάν θελήσητε περισσότερον. Καί γάρ ἔστιν εὑρεῖν μικρόν ἔλεος˙ καί ἔστιν εὑρεῖν μέγα ἔλεος˙ καί ὁ Δαβίδ τό μέγα ἐξελέξατο. Ὁ θέλων οὖν τό μέγα, διά ταπεινότητος καί πραότητος καί ὑπομονῆς καί τῶν τοιούτων ὁμοίων, εὑρίσκει αὐτό. Τό οὖν εὑρεῖν ἔλεος, εὐχαῖς ἁγίων εὑρίσκεις˙ τό δέ μικρόν ἤ μέγα, ἐν σοί κεῖται˙ ἐπίλεξαι ὅ θέλεις.
Οἴκησον ἐν εἰρήνῃ καί ἁγιασμῷ, ἐν ταπεινώσει βαστάζων τόν πλησίον, ὡς μοναχός καί ὡς πρεβεβηκώς τύπος γινόμενος. Ἔχε οὖν τόν ἀδελφόν παρά σοί τέκνον καί ὑπηρέτην, κἄν σφάλῃ ἤ ἀφανίσῃ τίποτε, νουθέτησον αὐτόν καί φανέρωσον αὐτῷ τό σφάλμα, ἵνα διορθωθῇ.
Καί εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ.
ρπζ’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα.
Πάτερ, κανόνισόν με ὡς ἀρχάριον τόν μήπω λαβόντα τό σχῆμα˙ καί εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ ὅτι θλίβει με ὁ ἀδελφός καί ἄλλον ἀναπαύει.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ ποθεινότατε, ἔγραψάς μοι πρᾶγμα ὑπέρ τήν δύναμίν σου, τό ἐπιτάξαι σοι πρᾶγμα, ὅ οὐ δύνασαι βαστάσαι. Εἶπας γάρ ἵνα κανονίσω σε ὡς ἀρχάριον τόν μή λαβόντα ἀκμήν τό σχῆμα. Καί ἡ τάξις τοῦ ἀρχαρίου αὕτη ἐστί˙ διάγειν ἐν ταπεινώσει πολλῇ˙ μή ψηφίζοντα ἑαυτόν ἔν τινι πράγματι˙ μή λέγοντά τί ἐστι τοῦτο, ἤ διατί τοῦτο, ἀλλ᾿ ἐν ὑπακοῇ καί ὑποταγῇ πολλῇ. Οὐκ ἰσάζοντα ἑαυτόν τινι˙ οὐ λέγοντα τιμᾶται ὁ δεῖνα, διατί οὐ τιμῶμαι; Ἀναπαύεται κατά πάντα διατί οὐκ ἀναπαύομαι; Καταφρονούμενον εἰς πάντα μή ἀγανακτεῖν. Ταῦτα τά ἔργα τοῦ ἀληθινοῦ ἀρχαρίου, τοῦ θέλοντος μετά ἀληθείας σωθῆναι. Καί ταῦτα ἄρτι βαρύ σοί ἐστι βαστάσαι καί διά τήν ἀσθένειαν τοῦ σώματος, καί διά τό ἐφθακέναι εἰς τό γῆρας. Σύ οὖν τό βαρύ ἐζήτησας βαστάσαι, ἐγώ δέ τό ἐλαφρότερον ἐπιτίθημί σοι, οὐ κατά ἀνάγκην, ἀλλά κατά συμβουλίαν. Ἔχε τόν ἀδελφόν ὡς τέκνον, ὡς εἶπον σοι, ὡς καί σύ ἔχεις αὐτόν, κἄν κατά πειρασμόν ἀναπαύσῃ τινά περισσότερόν σου. Εἰ τάχα ἐκεῖνον θέλει ὁ Θεός ἀναπαῦσαι, σέ δέ θλιβῆναι, καί ἐπληροφόρησεν αὐτόν οὕτω ποιῆσαι, σύ βάστασον μή θλιβῇς. Διά τῆς ὑπομονῆς γάρ τῶν θλίψεων, κτώμεθα τάς ψυχάς ὑμῶν καί οὐ γινόμεθα κοινωνοί τῶν παθημάτων τοῦ Χριστοῦ, ἐάν μή διά τῆς ὑπομονῆς τῶν θλίψεων. Τήν εὐχαριστίαν εἰς πάντα κράτει, ὅτι αὕτη πρεσβεύει ὑπέρ τῆς ἀδυναμίας ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ.
Ὁ κανών σού ἐστι τό καθίσαι προσέχοντα τοῖς λογισμοῖς καί τόν φόβον τοῦ Θεοῦ ἔχοντα, πῶς ἔχω ἀπαντῆσαι τῷ Θεῷ; Πῶς παρῆλθον τόν χρόνον τόν παρελθόντα; Μετανοήσω κἄν νῦν ὅτε ἤγγικέ μου ἡ ἔξοδος καί βαστάσω τόν πλησίον μου, καί τάς παρ᾿ αὐτοῦ θλίψεις καί πειρασμούς, ἕως ποιήσῃ μετ᾿ ἐμοῦ ὁ Κύριος τό ἔλεος καί φέρῃ με εἰς τήν κατάστασιν τῆς ἀοργησίας, καί ἐξορίσῃ ἀπ᾿ ἐμοῦ τόν φθόνον, τό γέννημα τοῦ διαβόλου. Κύλισον τάς ὀλίγας σου ἡμέρας ἐρευνῶν τούς λογισμούς, καί ἀντιλέγων τοῖς φέρουσι ταραχήν. Νουθετῶν τόν υἱόν σου ἐν φόβῳ Θεοῦ καί ὑπομιμνήσκων αὐτόν τά σφάλματα αὐτοῦ, εἰδώς ὅτι καί αὐτός ἄνθρωπός ἐστιν ὑποκείμενος πειρατηρίοις.
Ὁ Κύριος Ἰησοῦς, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος, δώῃ ὑμῖν εἰρηνικήν κατάστασιν καί οἴκησιν κατά φόβον αὑτοῦ. Θαυμάζω δέ πῶς ἀναγινώσκετε τήν Γραφήν λέγουσαν˙ «ἀδελφοί χαίρετε ὅταν πειρασμοῖς περιπέσητε ποικίλοις», καί οἱ μηδαμινοί ταράσσουσιν ὑμᾶς. Γνῶτε κἄν ποῦ ἐστε καί οἵαν ἔχετε (σελ. 396) δύναμιν, καί ταπεινωθῇ ὁ σιδηροτράχηλος καί ἡ εἰρήνη τοῦ Θεοῦ ἔσται μεθ᾿ ὑμῶν.
Συγχωρήσατέ μοι καί εὔξασθε ὑπέρ ἐμοῦ, ἵνα μή ἀκούσω «οὐ διδάσκων ἕτερον, σεαυτόν οὐ διδάσκεις»; Καί τί ποιήσω τῇ ἀγάπῃ; Ὅμως τό ἔλεος αὐτοῦ ἐστι τοῦ Δεσπότου ἡμῶν Θεοῦ.
ρπη’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα.
Λέγει μοι ὁ λογισμός, εἶπας ἅπαξ καί δεκάκις τῷ ἀδελφῷ, ἄφες αὐτόν λοιπόν ποιῆσαι εἴ τι θέλει˙ καί ἀμερίμνησον ὡς εἶπον οἱ Πατέρες.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ ποθεινότατε καί ὁμόψυχε, εἰρήνη σοι ἔστω, ἥν ἔδωκεν ὁ Κύριος τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ. Εἰρήνην γάρ πρῶτον ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξορίζων ἀπ᾿ αὐτῶν πάντας τούς σαρκικούς λογισμούς καί πᾶν νόημα διαβολικόν, ἵνα καθαραί εὑρεθῶσιν αἱ καρδίαι αὐτῶν καί καθαρῶς δέξωνται τά μαθήματα καί τά ἐντάλματα τοῦ αὐτῶν Δεσπότου. Οὕτω καί σύ, ἀγαπητέ, δεξάμενος τήν φοβεράν εἰρήνην ταύτην, οὐ παρ᾿ ἐμοῦ, ἀλλά παρά τοῦ Σωτῆρος Ἰησοῦ Χριστοῦ, συνετῶς καί ἀταράχως ἑτοίμασον σεαυτόν τοῦ ἀκοῦσαι καί ποιῆσαι. Οἶδας γάρ πῶς θέλω σε λαβεῖν καί ἀναπληρῶσαι εἰς τόν οὐρανόν˙ πανταχόθεν ὁ διάβολος περιέρχεται ταράξαι διά φθόνου, δι᾿ ὀργῆς καί οὐχ εὗρε χώραν καί εἰς τά μηδαμινά εὗρέ σε χλευαζόμενον, καί εἰς αὐτά πολεμεῖ σε καί ταράττει διά σοῦ καί τόν ἀδελφόν. Καί τοῦτο, ὅτι ἔγραψά σοι εἰς τάς προτέρας ἐπιστολάς εἰπεῖν τῷ ἀδελφῷ τά σφάλματα αὐτοῦ καί νουθετῆσαι αὐτόν˙ ἤ κακῶς εἶπον καί σύ κατεφρόνησας ἤ καλῶς καί σύ ἡττήθης τῷ πολέμῳ. Καί χαίρει λοιπόν κατά σοῦ ὁ διάβολος καί ἔρχεται ἔχων τά πικρά δικαιώματα καί λέγει σοι˙ εἶπον ἅπαξ καί δεκάκις, ἀλλά ἄφες αὐτόν ποιῆσαι ὡς θέλει, καί ἀμερίμνησον ὡς εἶπον οἱ Πατέρες, καί χλευάζουσί σε καί εἰς τοῦτο. Ἀπέχεις γάρ τοῦ μέτρου τούτου, ὡς ἀπέχει ὁ οὐρανός ἀπό τῆς γῆς καί θέλεις μαθεῖν;
Ὁ Κύριος εἶπε περί τῶν δένδρων, ὅτι καί αὐτά γεννῶσι καρπούς. Μάθε τί γεννᾷ σοι ἡ παρά τοῦ διαβόλου σιωπή, ταραχάς, ὀργάς˙ὁπότε καί ἀπό σαυτοῦ ὁρμᾷς εἰς τό πρᾶγμα ἄνευ ἐρωτήσεως, παγιδεύει ταχύ˙ οὕτω γάρ (σελ. 398) πάσχουσιν οἱ ἀφελεῖς ὡς ἀμαθεῖς. Καί δῆλόν σοι ποιήσω, ὅτι ἡ μακροθυμία σου οὐκ ἔστι κατά Θεόν˙ ὅτι θησαυρίζων πολλάς ἡμέρας, εἰς μίαν κενοῖς τό βαλάντιον καί εὑρίσκεται κενόν˙ ἡ δέ κατά Θεόν μακροθυμία, οὐ λαλεῖ ὅλως ἕως τέλους. Καί ὅμοιος εἶ, κύριε ἀδελφέ, ὡς δεσπότης πρός τόν αὑτοῦ δοῦλον. Ἀντί τοῦ δοῦναι αὐτῷ ἕνα κόσσον λέγων αὐτῷ τά σφάλματα αὑτοῦ, καί ἰδού εἰρήνη, μακροθυμεῖς πολλάς ἡμέρας καί ὕστερον παρέχεις αὐτῷ ἕν ἐπινώτιον, (ἤτοι πληγήν θανατηφόρον) καί λαμβάνεις τήν ψυχήν αὐτοῦ.
ρπθ’
Ὁ αὐτός ἠρώτησε τόν ἄλλον Γέροντα τά αὐτά.
Καί εἰ ὀφείλει μεταβῆναι ἐκ τοῦ κελλίου, τάχα γάρ παύεται ὁ πόλεμος.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Εἰ προσεῖχες καί ἐξηκολούθεις τῇ ἀποκρίσει τοῦ Γέροντος, λέγοντός σοι μή ψηφίσαι σεαυτόν ἔν τινι, μή ζητῆσαι τήν ἰσότητα ἄλλου, ἀναπαῆναι εἶχες καί μή ἐλθεῖν εἰς ταραχήν καί οὐκ ἦν ἐμοῦ χρεία, οὐδέ ἄλλου τινός. Βλέπε, ἀδελφέ, ὅτι χλευάζῃ ὑπό δαιμόνων. Λέγεις τά παραπτώματα τοῦ ἀδελφοῦ εἶναι ἀληθινά˙ καί εἰπέ μοι, ἀκριβῶς οἶδας ὅτι εἰσίν ἀληθινά; Τό γάρ εἰπεῖν παραπτώματα τινός ἀπό ὑποψίας, ἐνίως οὐχ εὑρίσκονται ἀληθινά τά παραπτώματα ὑμῶν»; Περί ποίων οὖν εἶπεν ὁ Κύριος τοῖς ἀνθρώποις «Ἀμήν λέγω ὑμῖν, ἐάν ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τά΄παραπτώματα ὑμῶν»; Περί ποίων ἔλεγε, περί τῶν ἀληθινῶν ἤ τῶν ἀπό ὑποψίας; Πάντως περί τῶν ἀληθινῶν. Καί πῶς κρίνεις καί κατακρίνεις τόν ἀδελφόν σου διά τά παραπτώματα τῶν τριῶν ἑβδομάδων καί οὐκ οἶδας ὅτι εἰς κατάκρισιν μεγάλην βάλλεις σεαυτόν; Καί γάρ ἐάν ἀπαιτῇς τόν ἀδελφόν σου ταῦτα, ἔχει ὁ Θεός ἀπαιτῆσαί σε τά ἐκ νεότητός σου μέχρι τοῦ νῦν. Ποῦ ἐστι ὁ λέγων˙ «ὁ ἥλιος μή ἐπιδυέτω ἐπί τῷ παροργισμῷ ὑμῶν»; Ποῦ τό «ἀλλήλων τά βάρη βαστάζετε»; Ποῦ ἡ ἐπιστολή τοῦ Γέροντος ἡ δυναμένη σε κανονίσαι; Ἀντί εὐχαριστίας ταῦτα; Οὐκ οἶδας τί λέγεις. «Ἀνταπεδίδοσάν μοι πονηρά ἀντί ἀγαθῶν» καί τά λοιπά. Καί πῶς ὑπηρετεῖ (σελ. 400) «ὑμῖν ὁ ἀδελφός, οὐχί διά τόν Θεόν καί τήν ἀγάπην αὐτοῦ; Καί πῶς πλήσσετε τόν λογισμόν αὐτοῦ;
Πρόσχες, ὅτι ἐγγύς ἐστιν ἡ ἔξοδός σου, ὡς ἤκουσας καί ὁμολογεῖς˙ καί οὐκ ἀφιᾶσί σε οἱ δαίμονες κρατῆσαι τό ἀψήφιστον καί ἀναπαῆναι. Πολέμησον πρός τούς φέροντάς σοι ταραχήν λογισμούς, καθώς καί ὁ καλόγηρος ἐδήλωσε, καί εὑρίσκεις βοήθειαν.
Λοιπόν ἐάν περιστραφῇς εἰς μυρία μάγγανα, ἐάν εἴ τι δήποτε ποιήσῃς, ἐάν μεταβῇς, ὁπότε πόλεμος καί πειρασμός ἐστιν, οὐχ ὑπάγει ἀπό σοῦ, ἐάν μή πυκτεύσῃς πρός τούς λογισμούς. Ἐάν ἔχῃς ἐκ τῶν ἰδίων κόπων μικρόν τι συμμίξαι μετά τῆς δεήσεως τῶν ἁγίων˙ «πολλά γάρ ἰσχύει ὅταν ᾗ ἐνεργουμένη». Εἰπέ τῷ λογισμῷ˙ αὔριον ἀποθνῄσκεις˙ κράτει τό ἀψήφιστον καί ἀναπαύῃ.
Ὁ Κύριος δώῃ σοι τήν εἰρήνην αὐτοῦ. Ἀμήν.
190′
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Πάτερ, ἐνουθέτησα ἐν ἀγάπῃ Θεοῦ τόν ἀδελφόν καί οὐκ ἐδέξατο, καί ἐταράχθην. Τί οὖν ποιήσω καί ἐάν συντύχω, οἷς ἐκέλευσας ἀδελφοῖς;
Εἰπέ μοι, εἰ μηδείς ἐκ τούτου λαμβάνει λογισμούς.
Ἀπόκρισις
Ἐπειδή οὐ νοοῦμεν τί λέγομεν, πᾶσαν νουθεσία ἐῶσα ταραχήν εἰσελθεῖν εἰς τήν καρδίαν τοῦ ἀνθρώπου, αὕτη νουθεσία κατά Θεόν οὐκ ἔστι, ἀλλ᾿ ἀπό τῆς ἐνεργείας τοῦ διαβόλου, μεμιγμένη μετά δικαιώματος. Εἰ κατά Θεόν ἐνουθέτησας τόν πλησίον, πῶς ἐταράχθης; Ἡ γάρ κατά Θεόν λύπη οὐκ ἀφίησι ταραχθῆναι τινά˙ ἀλλά κἄν ἀπέλθῃ ὁ νουθετούμενος καί καταλαλήσῃ αὐτοῦ, οὐ ταράσσεται, ἀλλά βαστάζει τά βάρη αὐτοῦ. Ἐφανερώθη δέ καί ἡμῖν τό πρᾶγμα, ὅτι πειρασμός ἦν, ἀλλ᾿ ὁ Θεός κατήργησεν αὐτόν καί καταργεῖ. Ὁ Κύριος δώῃ ὑμῖν τήν ὑγιείαν ψυχῆς καί σώματος, τοῦ συνιέναι τί εἰσι τά μηχανήματα τοῦ πονηροῦ καί ἐξειλῆσαι ἀπ᾿ αὐτῶν.
Εὔχεσθε ὑπέρ ἐμοῦ.
Περί δέ τῆς συντυχίας ὧν εἶπας ἀδελφῶν, ὁπότε κατά ἀγάπην Θεοῦ γίνεται, οὐκ ἀφίησι σκάνδαλον εἶναι εἰς τό μέσον, ἀλλ᾿ εἰς οἰκοδομήν.
191′
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Ἀββᾶ, πάνυ θλίβει με ὁ ἀδελφός˙ καί εἰ δυνατόν ἡδέως ἔχω αὐτόν ἀλλάξαι. Λέγει δέ μοι ὁ λογισμός, ὅτι εἰ ἤμην κατ᾿ ἐμαυτόν, οὐκ εἶχον θλιβῆναι, ἀλλά μᾶλλον σωθῆναι. Εἰπέ μοι οὖν εἰ οὕτως συμφέρει.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ἀδελφέ, μή θλίψῃ σε τό δικαίωμα λέγον˙ εἰ ἤμην κατ᾿ ἐμαυτόν, οὐκ εἶχον θλιβῆναι, ἀλλά μᾶλλον σωθῆναι˙ ἐπεί καταργεῖς τήν Γραφήν, λέγουσαν˙ «πολλαί αἱ θλίψεις τῶν δικαίων». Καί πάλιν˙ «πολλαί αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ». Εἴτε οὖν δίκαιος εἶ, εἴτε ἁμαρτωλός, βαστάσαι ὀφείλεις τήν μέμψιν˙ οὐ δυνάμεθα γάρ εἶναι ἄνευ θλίψεως, ὑπομονήν ἡμᾶς διδάσκει. Καί εὑρίσκομεν ἄριστον διδάσκαλον τόν Ἀπόστολον λέγοντα˙ «τῇ θλίψει ὑπομένοντες»˙ καί γάρ πρόκεινται αἱ θλίψεις τοῖς μέλλουσι σώζεσθαι˙ ὁ γάρ Κύριος εἶπεν «ἐν τῷ κόσμῳ θλῖψιν ἕξετε». Καί πάλιν «διά πολλῶν θλίψεων δεῖ ὑμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τήν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν».
Βλέπε, ἀδελφέ μου, ὅτι θέλων σε σωθῆναι ὁ εἰπών «περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου» ἀφῆκέ σε μικρόν θλιβῆναι, ἵνα εὕρῃς ἐκεῖ τό ἔλεος παρ᾿ αὐτοῦ ἀντί τῆς ὑπομονῆς ἐν τῇ ὥρᾳ τῇ φοβερᾷ ἐκείνη. Ἐάν γάρ κατά πάντα θέλωμεν τήν ἀνάπαυσιν, ἀκοῦσαι ἔχομεν, ἀπελάβετε τά ἀγαθά ὑμῶν ἐν τῇ ζωῇ ὑμῶν. Ὅλα τά πάθη δι᾿ ἡμᾶς ὑπέμεινεν ὁ Δεσπότης ἡμῶν, καί πῶς ἡμεῖς μνημονεύοντες αὐτῶν οὐχ ὑπομένομεν, ἵνα συγκοινωνοί αὐτῷ γενόμεθα; Βλέπε, ὅτι ἐντολήν ἔχομεν ἐν παντί εὐχαριστεῖν˙ μή ἑλκύσῃ ἡμᾶς ὁ μισόκαλος εἰς ἀχαριστίαν καί ἀπολέσωμεν ὅλα.
Καί περί τοῦ λαβεῖν ἄλλον ἀδελφόν, τῷ ἀββᾷ οὐκ ἔνι βαρύ τό δοῦναι σοι ἄλλον˙ τό αὐτό γάρ ἐστιν αὐτῷ. Ἐάν οὖν φθάσῃς λαβεῖν ἄλλον καί εὑρεθῇ θλίβων σε ἔν τινι, τί πάλιν ἔχεις ποιῆσαι; Εἰ γάρ καί ὁμαλός ἐστιν ὁ ἀδελφός, ἀλλ᾿ ἔχει ἀκεραιότητα ὀλίγην. Οὐχ ὡς κωλύων σε λαβεῖν ἄλλον ταῦτα σοι (σελ.404) λέγω, ἀλλά τό δοκιμάσαι πάντα καί κρατῆσαι τό καλόν συμβουλεύω σε. Ὡς γάρ ὑπηρετεῖ σοι τίς διά τόν Θεόν, καί σύ ὀφείλεις τά βάρη αὐτοῦ βαστάζειν, ἵνα ἀνταναπληρώσῃς τόν νόμον τοῦ Χριστοῦ. Ὅτι οὐ θέλω σου τήν ἀνάπαυσιν; Ὁ Θεός οἶδεν, εἰ ἠδυνάμην, ἤθελον ὑπηρετῆσαί σοι πάσας τάς ἡμέρας μου˙ καί τί ποιήσω, ὅτι ὅλος χρήσιμός εἰμι; Μισήσωμεν τήν ἀνάπαυσιν τῆς σαρκός, βδελυκτή γάρ ἐστι τῷ Θεῷ, ἵνα μή ἀπαλλοτριώσῃ ἡμᾶς τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα ὡς ὁμοψύχῳ ἔγραψά σοι, ὅτι ἐκ Θεοῦ ἐστιν ἡμῖν θλιβῆναι ἡμᾶς μικρόν˙ ἄνευ γάρ θλίψεως οὐκ ἔστι προκοπή κατά φόβον Θεοῦ.
Συγχώρησόν μοι, ὑπομνητέ, καί εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, ἵνα βάλω ἀρχήν˙ εἰμί γάρ λοιπόν περί τά ἔσχατά μου.
192′
Ἀπόκρισις τοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν.
Χαῖρε, ἀδελφέ, καί εὐθύμει, καί μή ταράξῃ σε ὁ διάβολος εἰς ἀνωφελῆ. Τί νομίζει ἡ ἀγάπη σου, ὅτι χωρίς συγχωρήσεως Θεοῦ γίνεται τό πειρασθῆναι τινα ἤ θλιβῆναι; Οὐχί˙ ἀλλά πρός ὠφέλειαν ψυχῆς συγχωρεῖ ἡμῖν ὁ Θεός ταῦτα γίνεσθαι καί βλέπων ὁ διάβολος ὅτι οὕτως ἐστίν, ἀντέστρεψεν ἡμῖν τά πράγματα, καθώς καί ἀπ᾿ ἀρχῆς, ἕως οὗ ἐξέβαλεν ἡμᾶς τῆς ἁγίας εἰρήνης ἐκ τοῦ Παραδείσου. Τί γάρ οὐκ ἠλλοίωσεν ἡμῖν; Ἀντί τῆς (σελ. 406) ἁγίας εἰρήνης δεινήν ἡμῖν οὐκ ἐνέβαλεν ὀργήν; Ἀντί μίσους τοῦ παρά Θεοῦ τοῦ μισεῖν τά κακά, οὐκ ἐνέβαλεν ἡμῖν μῖσος πονηρόν τοῦ μισεῖν τά ἀγαθά καί αὐτόν τόν Θεόν; Ἀλλ᾿ οὐ συνιῶμεν. Καί οὐκ οἴδαμεν ὅτι κόπτων ἀφ᾿ ἡμῶν ὁ Θεός πᾶσαν ἐνθύμησιν αἰσχράν καί πάντα λογισμόν πονηρόν καί ψυχοφθόρον, εἶπεν ἡμῖν εὔχεσθαι ὑπέρ τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν καί εὐλογεῖν τούς καταρωμένους καί ἐνετείλατο ἀγαπᾶν τούς ἐχθρούς ἡμῶν. Καί εἰ τούς ἐχθρούς ἐνετάλθημεν ἀγαπᾶν, τούς μήτε ἀμελῶς μήτε σπουδαίως ποιοῦντας ἡμῖν διακονίαν, ποίαν ἔχομεν συγγνώμην, μή ἀγαπῶντες τούς εὐεργετοῦντας καί διακοῦντας ἡμῖν, κἄν ἀμελῶς δεικνύουσιν οἱ δαίμονες ἡμῖν τήν διακονίαν αὐτῶν γινομένην; Ἐάν σωθῆναι θέλῃς καί τῷ Θεῷ καί ἡμῖν ἐπίστευσας τήν ψυχήν σου, μή πιστεύσῃς τῷ λογισμῷ σου˙ κακόν γάρ σπέρμα σπείρουσιν οἱ δαίμονες, ἄλλα ἀντ᾿ ἄλλων. Ἐξακολούθησον οὖν καί μανθάνεις τήν ὁδόν τοῦ Θεοῦ˙ αὐτός γάρ εἶπεν «ἐάν θέλητε καί εἰσακούσητέ μου, τά ἀγαθά τῆς γῆς φάγεσθε» καί τά λοιπά. Ὥστε οὖν ἐξ ἡμῶν ἐστι τό φαγεῖν καί τό μή φαγεῖν˙ καί τί μεμφόμεθα τόν πλησίον;
Μή φέρῃς πρόφασιν εἴς τινα εἰς τίποτε ὅλως, ἀλλ᾿ εἰς πάντα εὐαρέστησον˙ καί μή λογίζου κακόν εἴς τινα, ἐπεί γίνῃ κακός˙ ὁ κακός γάρ κακά λογίζεται καί ὁ καλός τά καλά. Τό δέ λογίζεσθαι περί τινων, ὅτι κατ᾿ ἐμοῦ λαλοῦσι, οὗτος ὁ πόλεμος τῶν ἀρχαρίων ἐστίν. Ὥστε οὖν ἀπό τούτου, ἐάν ὦσι δύο εὐχόμενοι εἰς ἕν καλλίον, ἤ νουθετοῦντες ἀλλήλους, δύναταί τις εἰπεῖν περί αὐτῶν τά ἐναντία˙ κἄν λογίζεται οὕτως, οὐ παρά τοῦτο ἀληθεύει, ἀλλά ἁπλῶς ἐν τῇ ἀφροσύνῃ αὑτοῦ, ἀπώλειαν ἑαυτῷ περιποιεῖται ὁ τοιοῦτος.
Μή ἔχε ταῦτα, ἔχει γάρ ὁ ἀδελφός ὅτι δι᾿ ὑμῶν εὑρίσκει ἔλεος, κἄν θλίβησθε δι᾿ αὐτόν μικρόν, ἵνα κτήσησθε τήν ὑπομονήν˙ χαίρετε καί ἀγαλιᾶσθε, ὅτι μέγας ἐστίν ὁ μισθός τῆς ὑπομονῆς. Καί ἤδη πρό τούτου ἔμαθες παρά τοῦ ἀδελφοῦ Ἰωάννου ὅτι ἐκτός τοῦ Θεοῦ οὐ συγχωρούμεθα θλιβῆναι πρός τήν ἡμῶν ὠφέλειαν. Μή οὖν πιστεύσῃς τοῖς δαίμοσιν ἔν τινι κατά τοῦ ἀδελφοῦ σου, οὐ γάρ πρᾶγμα ἔχει˙ ἀλλ᾿ αὐτοί εἰσιν οἱ θέλοντές σε ταράξαι. Καταργήσοι αὐτούς ὁ Κύριος.
Καί ὅ ἐλογίσω, ὅτι δοῦλος ἀνθρώπων ἦλθον γενέσθαι, <οὐκ> ἔστι ταπεινώσεως. Ὁ Ἀπόστολος ἐκαυχᾶτο ὅτι δοῦλος ἐγένετο πάντων καί σύ ταῦτα λέγεις; Πότε ἔρχῃ εἰς τό μέτρον τοῦτο τῆς ταπεινώσεως; Οὐκ οἶδας τί εἶπας, ἀδελφέ.
ΣΧΟΛΙΟΝ
Ὅρα τήν σοφίαν τοῦ Γέροντος˙ ἐπειδή γάρ εἶδεν ἐκεῖνον δοῦλον ἑαυτόν ὀνομάσαντα καί νομίζοντα, ὡς ὅτι μέγα τι λέγει καί κατόρθωμα τοῦτο λογιζόμενον, σκώπτει καί ἀνάξιον τούτου τοῦ ρήματος αὐτόν ἀποφαίνει, διά πάντων πρός τήν ἐνεργῆ ταπείνωσιν συνωθῶν. Ἡ γάρ διά λόγου, ὑπερηφανίας ἐστί γέννημα καί ἀκαταστάτως ἐν τούτῳ τήν ἰδίαν μητέρα κενοδοξίαν ἀπογεννῶσα˙ εἰ καί παράδοξον πώς ἐστι τό λεγόμενον καί ἀνακόλουθον.
193′
Ἀπόκρισις τοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν.
Θαυμάζω τινάς, ὄντας ἔτη πολλά ἐν τοῖς σχολείοις, καί πάλιν ἀλφαβητίζοντας καί συλλαβίζοντας, ὀφείλοντας εἶναι λοιπόν τελείους δίδασκάλους. Οὕτω καί τούς χρονίζοντας ἐν τῷ σχήματι, ὀφείλοντας διακρίνειν τῶν ἀρχαρίων. Ὑμεῖς ὀφείλετε ὁδηγεῖν τούς πεπλανημένους εἰς εὐθεῖαν ὁδόν ὡς τέλειοι˙ καί μᾶλλον ἀντί τοῦ βαστάσαι τά βάρη τῶν ἀδυνάτων, βαρεῖτε διά τῆς λύπης καταποντισμόν.
Πρόσεχε σεαυτῷ ἀδελφέ. Ἆρα οὐδέν ἀδικεῖ τήν ψυχήν σου ἀρτίως τοῦτο ὅτι θλίβεις τόν λογισμόν τοῦ πλησίον; Μετά γάρ τοῦ ποιῆσαι τόν κόπον διά τόν Θεόν, παρέχεις αὐτῷ λογισμούς, ὅτι ὡς ἠθέλησας ἐποίησας; Ἄνθρωπος τέλειος ἀρχαρίῳ ταῦτα; Οὐκ ἦν σόν˙ (ἰσ. ἀρχαρίῳ ταῦτα ποιεῖν, οὐκ ἦν σόν), ἀλλά νουθετεῖν, κυβερνᾶν, φοβούμενον τόν λέγοντα˙ «μή δοῦναι πρόσκομμα τῷ ἀδελφῷ ἤ σκάνδαλον». Τίς χρεία εἰπεῖν λόγον λυπηρόν τῷ πλησίον;
Τί δέ λέγω σοι ταῦτα καί οὕτως εἰμί; Ἡ ἀφροσύνη μου οὐκ ἀφῆκε με βαστάσαι λόγον, ἕως οὗ ἐκβάλω αὐτόν καί ταράξω τήν ψυχήν τοῦ ἀδελφοῦ μου. Ὁπότε σπείρει ὁ διάβολος εἰς σέ κακούς λογισμούς, τοῦτο ἔργον αὐτοῦ ἐστι, σπείρειν ἄλλα ἀντ᾿ ἄλλων˙ καί μνημονεῦσαι τοῦ θανάτου οὐκ ἀφίησι. Τί χειμάζεσθε ἀπό μηδαμινῶν ὡς ἀρχάριοι καί ἰδιῶται; Ποῦ ἐστιν, ὑστερούμενοι, (σελ. 410) θλιβόμενοι, κακουχούμενοι; Οἱ Πατέρες ἡμῶν ἐπελέγοντο ἑαυτοῖς τάς θλίψεις, καί ἡμεῖς οὐκ αἰσχυνόμεθα πᾶσαν ἀνάπαυσιν ζητοῦντες; Μάθωμεν οἱ ταλαίπωροι ὅτι ταῦτα πάντα γέγραπται ἐν τοῖς ἄνω διπτύχοις˙ καί ἀπαιτούμεθα ταῦτα μετά ἀκριβείας.
Ταῦτα γράφω θέλων ἐπάραι πᾶσαν τήν σηπεδόνα˙ εἰ δέ θλίβω ὑμᾶς, συγχωρήσατε, καί οὐ προσθήσω ἔτι τοῦ θλῖψαι. Εὔξασθε ὑπέρ ἐμοῦ, ἵνα ἔλθω εἰς ἐπίγνωσιν ζωῆς.
Περί δέ τοῦ θανάτου σου, πολλάκις εἶπον καί λέγω, οὐ χρονίζεις ἐν τῷ σώματι.
194′
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν μέγαν Γέροντα.
Οἶδας, Πάτερ, ὅτι οὐ τολμῶ ὅλως εἰς τίποτε ἀντιλέξαι τῇ κελεύσει σου˙ εἴ τι γάρ λέγεις ζωήν ἡμῖν ἐστι. Ἀλλ᾿ εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ ὅτι πάνυ θλίβει με ὁ ἀδελφός.
Ἀπόκρισις
Χαίροις ἀγαπητέ μου, χαίροις ἐν Κυρίῳ. Οἶδα καί πέπεισμαι ἐν Κυρίῳ˙ ὅτι ἐάν εἴπω σοι ἐν τῇ φυλακῇ οἰκῆσαι ἐνιαυτόν ἡμερῶν, οὐκ ἀντιλέγεις˙ εἰδώς πῶς καί τίνι λαλῶ, συνδούλῳ καί ὁμοψύχῳ.
Οὐκ οἶδας πῶς λέγει ὁ Ἰώβ «ἤ οὐχί πειατήριόν ἐστι τό κατοικητήριον τοῦ ἀνθρώπου ἐπί τῆς γῆς»; Γενοῦ τοίνυν ἕτοιμος εἰς πειρασμούς, καί θλίψεις πάντοτε˙ «καί ἐπιλανθάνου πάντων τῶν ὄπισθεν, κατά τόν Ἀπόστολον, ἐπί τό ἔμπροσθεν ἐπεκτείνων σεαυτόν»˙ ἵνα μή λέγοντός σου ταῦτα κατά τοῦ ἀδελφοῦ σου, γένηταί σοι μνησικακία.
Ὁ Κύριος συντρίψει τόν σατανᾶν ὑπό τούς πόδας ὑμῶν ἐν τάχει. Ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ καί ἡ εἰρήνη καί ἀγάπη αὐτοῦ ἔσται μεθ᾿ ὑμῶν ἕως τέλους. Ἀμήν. Καί δώῃ ὑμῖν χαράν, εὐφροσύνην, ἀγάπην, ἥ οὐδέποτε πίπτει, ἵνα βαστάσητε ἀλλήλους ἐν φόβῳ Θεοῦ˙ ὁ γάρ θάνατος οὐ χρονιεῖ.
195′
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν
Εἰπέ μοι, Πάτερ, τί ἐστι ταπείνωσις; Καί εὖξαι τήν ὁδόν τοῦ θανάτου εἰρηνικήν γενέσθαι.
Ἀπόκρισις
Ἡ ταπείνωσίς ἐστι, τό ἔχειν ἑαυτόν γῆν καί σποδόν, ἔργοις καί οὐ λόγοις μόνον˙ καί τό εἰπεῖν, ἐγώ τίς εἰμι; τίς ψηφίζει με; Πρᾶγμα οὐκ ἔχω μετά τινος.
Καί περί τοῦ θανάτου σου ἔτι ὀλίγον χρόνον ὑπόμεινον τόν Κύριον καί δοξάζει σου τήν ἔξοδον ἐν χαρᾷ πολλῇ.
Εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, ἀδελφέ μου˙ ἀσπάζομαί σε ἐν Κυρίῳ.
196′
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γἐροντα.
Ἀββᾶ, ἰδού ὁ ἀδελφός ἠναντιώθη μοι ταχέως καί οὐδεμίαν συμπάθειαν ἐνεδείξατο εἰς ἐμέ, τί οὖν κελεύεις ποιήσω;
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ Ἀνδρέα, θαυμάζω σου τήν ἀφελότητα. Οὕτως ἁπλῶς ἔχεις, ὅτι ἡσυχάζει ὁ διάβολος μή πειράσαι τινά; Μή δυνάμεθα αἰτιάσασθαι τούς πίπτοντας ἀπό δαίμονος καί ἀφρίζοντας; Οὕτως οὐδέ τούς ἐνεργουμένους ὑπό τοῦ διαβόλου εἰς ἀντιλογίαν καί ἀσυμπάθειαν, οὐ δυνάμεθα αἰτιάσασθαι, ἀλλά τό πάθος. Πρόσεχε συνετῶς τοῖς λεγομένοις. Καί γάρ καί σύ ἐνεργῇ ὑπό τοῦ διαβόλου˙ καί οὐ νοεῖς τά σά, ἀλλά τά τοῦ πλησίον ὀξέως βλέπεις. Ἰδού εἶπας τά τοῦ ἀδελφοῦ σου, καί τά σά οὐκ εἶπας˙ ὅτι ὀλίγας ἡμέρας ἔχεις ἐρωτήσας περί ταπεινώσεως καί ἀκούσας ἔχειν σεαυτόν γῆν καί σποδόν καί μή ψηφίζεσθαι. Ἡ γῆ οὖν καί ἡ σποδός καί τό ἀψήφιστον, θέλει συμπάθειαν (σελ. 414) παρά τινος; Μάλιστα παρά ἀνθρώπου ἐνεργουμένου παρά τοῦ μισοκάλους; Καί τοῦτο ὅτι τελειότερος αὐτοῦ εἶ, καί ἐν τῇ ἡλικίᾳ καί ἐν τῷ σχήματι καί ἐν τῷ κλήρῳ. Καί ὁ τελειότερος βαστάσαι ὀφείλει τόν ἐλάσσονα, λέγων˙ ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ ἀνάξιος. Ἐάν δέ λέγῃς καί οὐχ ὑπομένῃς, ἀκαίρως λέγεις˙ σύ γάρ τις εἶ ὁ ἔχων ὀφθαλμούς βλέποντας τά ἀλλότρια πάθη; Ἄνθρωπος εὐαγγελισθείς ὑπέρμετρα πράγματα; Ἀδολεσχῶν γάρ εἰς αὐτά, ὤφειλες ἐπιλανθάνεσθε φαγεῖν τόν ἄρτον σου˙ ἀλλ᾿ οὔπω ἐγεύσω αὐτῶν, καί οὐκ ἐγένοντό σοι ποθητά ὡς ἐχρῆν.
Μνήσθητι τοῦ Λαζάρου πόσον χρόνον ὑπέμεινεν εὐχαριστῶν τῷ Θεῷ καί μή ἐπιλάθου καί τούτων, ὧν πολλάκις εἶπον σοι. Φθόνος διαβολικός ἐστι, εἰδώς τί σοι ἀπόκειται˙ ἐγώ δέ πιστεύω εἰς τόν Θεόν, ὅτι οὐδέν ἔχει ἰσχύσαι.
197′
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα αἴτησις εὐχῆς˙ εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, Πάτερ, ὅτι εἰς φαντασίαν ἐνέπεσον.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ Ἀνδρέα, συγκράξωμεν τῷ ἁγίῳ Παύλῳ˙ «ὦ βάθος πλούτου, καί σοφίας καί γνώσεως Θεοῦ˙ ὡς ἀνεξερεύνητα τά κρίματα αὐτοῦ, καί ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοί αὐτοῦ». Πῶς καί ἡμᾶς ἀνακόπτει τοῦ μή μεγαλαυχεῖν ἐπί τῷ τόξῳ ἡμῶν˙ μηδέ ἔχειν ἐν νῷ, ὅτι ἡ ρομφαία ἡμῶν σώζει ἡμᾶς, ἀλλ᾿ ἡ χάρις τῆς αὐτοῦ ἀγαθότητος. Φησί γάρ «ὅτι χάριτι ἐστέ σεσωσμένοι». Διά τοῦτο ἀφίησιν ἡμᾶς ἐμπεσεῖν εἰς φαντασίας καί εἰς ἄλλα πάθη, ἵνα γνῶμεν ἡμῶν τήν ἀσθένειαν καί ὅπου ἀκμήν ἐσμέν˙ καί τοῦτο ἐκ τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ ἐᾷ ἡμᾶς πρός ὠφέλειαν ἡμετέραν, ἵνα ἡ πεποίθησις ἡμῶν ᾖ τοῦ Θεοῦ καί μή ἐξ ἡμῶν.
Ἀλλά βλέπε μή νομίσῃς ὅτι θέλημά ἐστι Θεοῦ, ἵνα ἐμπέσωμεν εἰς φαντασίας καί ἄλλα πάθη, ἀλλά διά τήν ἀμέλειαν ἡμῶν ἐᾷ ἡμᾶς τά τοιαῦτα παθεῖν, καί ἐκ τῆς φιλανθρωπίας αὐτοῦ ἀπό τῶν κακιῶν ἡμῶν προξενεῖ ἡμῖν τήν ταπείνωσιν εἰς σωτηρίαν. Τί οὖν; Τοῖς κακοῖς πάθεσιν ἐπιγράψομεν τήν σωτηρίαν ἡμῶν; Μή γένοιτο! Ἀλλά τῇ αὐτοῦ εὐσπλαγχνίᾳ καί παντέχνῳ σοφίᾳ. Κατανόησον οὖν πῶς ἐξήγειρε πάντοθεν τόν νοῦν ἡμῶν, τοῦ μνομονεῦσαι εἰπεῖν˙ (σελ. 416) «εἰ μή Κύριος ἐβόηθησέ μοι, παρά μικρόν παρῴκησε τῷ ᾅδῃ ἡ ψυχή μου» καί τά λοιπά. Εἰδότες οὖν ὅτι διά τήν ἀσθένειαν ἡμῶν καί τήν ἀμέλειαν ταῦτα πάσχομεν, ποιήσωμεν ἡμῶν τήν δύναμιν, ἵνα μή ἐμπέσωμεν εἰς αὐτά˙ καί αὐτοῦ ἐστι τό ἔλεος ρύσασθαι ἡμᾶς ἀπ᾿ αὐτῶν. Καί ἐπί Πέτρου τοῦτο ἐποίησε καί Παύλου, ἀποστήσας τήν δύναμιν πρός μικρόν ἀπ᾿ αὐτῶν, ἵνα μάθωσι μή ἔχειν τήν πεποίθησιν ἐφ᾿ ἑαυτοῖς, ἀλλ᾿ ἐπί τῷ τῶν ἁπάντων Δεσπότῃ.
Καί σύ οὖν μάθε τί εἶ, καί ποῦ˙ καί συγγνώμων γενοῦ περί τόν σύνδουλον καί κατάκρινον σεαυτόν. Ταπεινώθητι ἀληθινῶς, οὐ μόνον ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἀλλά καί τῶν ἀνθρώπων. Καί ρίψον πᾶσάν σου τήν μέριμναν ἐπ᾿ αὐτόν, τόν δυνάμενον ποιῆσαι ὑπερκεπερισσοῦ ὧν αἰτούμεθα, ἤ νοοῦμεν˙ καί αὐτός πληρώσει πάντα σοι τά ἐπαγγελθέντα. Οὐ μή γάρ ἀθετήσῃ τούς αἰτήσαντας αὐτόν γνησίως, ἰδίους καί ἐντίμους αὑτοῦ δούλους, τούς δι᾿ αὐτοῦ καί ἐν αὐτῷ ἐλευθερώσαντας ἑαυτούς καί ὅλου τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου, καί ἀκούσαντας παρ᾿ αὐτοῦ μετά χαρᾶς ἀνεκλαλήτου, ὅτι ὅσα ἄν δήσητε ἐπί τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα ἐν τοῖς οὐρανοῖς καί τά λοιπά, καί ἔδωκεν αὐτοῖς πᾶσαν ἐξουσίαν ἐν τῷ οὐρανῷ καί ἐπί τῆς γῆς.
Λοιπόν δούλευσον τῷ Κυρίῳ ἐν φόβῳ καί ἀγαλλιῶ αὐτῷ ἐν τρόμῳ˙ καί εὐχαρίστησον αὐτῷ ἀκαταπαύστως στόματι, ὅτι ἠλέησέ σε, καί ἄλλους πολλούς, διά τῶν δούλων αὐτοῦ.
Αὑτῷ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
198′
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν αἰτήσαντα εὐχήν.
Ὁ Θεός ὁ οἰκτίρμων, ὅ ὕψιστος καί ἐλεήμων, δῴη ὑμῖν τήν ἐξ ὕψους δύναμιν τοῦ πάντοτε μελετᾶν τά γραφόμενα ὑμῖν λόγια˙ καἰ ἐργάσασθαι ἔργον ἀληθινόν πνευματικόν, τοῦτ᾿ ἔστι πολεμῆσαι πρός τούς ταράσσοντας ὑμᾶς λογισμούς. Καί ἵνα εὑρεθῆτε μετά τῶν λαβόντων τά τάλαντα καί διπλασιασάντων, καί ἀκούσητε ἅ ἤκουσαν, καί ἵνα πυκτεύσητε τοῦ βαστάσαι ἀλλήλους˙ καί ποιήσῃ ἡ γῆ ὑμῶν τῷ Θεῷ καρπούς καλούς καί εὐκαίρους, ἀνά ἑκατόν, ἀνά ἑξήκοντα, ἀνά τριάκοντα.
(σελ. 418) Αὕτη ἐστίν ἡ εὐχή μου ἡ πρός τόν Θεόν, ἵνα φυλαξάντων ὑμῶν ταῦτα, ἴδω ὑμᾶς ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ γνησίους φίλους, ἀγαλλιωμένους ἐν Κυρίῳ.
199′
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα.
Εἰπέ μοι, Πάτερ, πόθεν ἀνεφύη ἡμῖν ὁ γενόμενος πειρασμός; Καί εἰς τί ἐκφαίνει; Καί πῶς καταργεῖται; Καί εὖξαι ἵνα λυτρωθῶ ἐξ αὐτοῦ.
Ἀπόκρισις.
Ὁ μισόκαλος διάβολος, εἰδώς τήν ὠφέλειαν τῆς ψυχῆς ὑμῶν καί ὅτι ἄλλο κάθισμα σωτηρίας οὐκ ἔνι, ἤ τό βαστάσαι ἀλλήλων τά βάρη, ἐφθόνησε, καί πυκτεύει τοῦ σπεῖραι ὑμᾶς˙ ἔνθεν οὖν ἀνεφύη ὑμῖν ὁ πειρασμός, ὅν καταργήσει ὁ Κύριος. Καταργεῖται δέ ὁ τοιοῦτος πειρασμός ἐν τῷ βαστάσαι ἀλήλων τά βάρη καί τῷ ὑπερεύξασθι τοῦ ἀνθρώπου, δι᾿ οὗ ὁ πειρασμός γίνεται˙ ἄνευ γάρ ἀγῶνος μετά συλλογισμοῦ, οὐ γίνεται ἔκβασις τῷ πειρασμῷ.
Τό δέ σπεῖραι ἀναχώρησιν ἔνθεν, καί τοῦτο πειρασμός ἐστιν ἀπό φθόνου αὐτοῦ διά δικαιώματος, ἵνα διαρρήξῃ τήν ἀγάπην τῶν ὑπερευχομένων σου ἁγίων, καί ἀποστερήσῃ σε τῆς αὐτῶν βοηθείας.
Ἰδού τήν εἴσβασιν καί τήν ἔκβασιν τοῦ πειρασμοῦ ἔδειξά σοι˙ ὑπόμεινον μικρόν καί λαμβάνεις αὐτῶν κουφισμόν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ.
σ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, ὀλιγωρήσαντα πρός τούς ἐπαναστάντας αὐτῷ πειρασμούς.
Ἀδελφέ Ἀνδρέα καί ὁμόψυχε, μή ὀλιγωρήσῃς˙ οὐ γάρ ἐκτατέλιπέ σε ὁ Θεός, οὐδέ ἐγκαταλιμπάνει, ἀλλ᾿ ἐπαγγελία (ἴσ. ἀπειλή, ἤ κατάρα ἤ ἀπαγγελία) ἐστί δεσποτική πρός τόν κοινόν ὑμῶν πατέρα τόν Ἀδάμ καί οὐ παρελεύσεται, ὅτι ἐν ἱδρῶτι τοῦ προσώπου σου φαγῇ τόν ἄρτον σου. Καί καθώς προσέταξε τῷ ἔξω ἀνθρώπῳ, οὕτω καί τῷ ἔσω ἀνθρώπῳ, τό ἐν τῇ ἀσκήσει συνεργῆσαι εὐχαῖς τῶν ἁγίων, καί πολλά ἀνύουσιν, ἵνα μή ᾖ ἄκαρπος (σελ. 420) ὁ ἄνθρωπος. Καθώς γάρ ὁ χρυσός πυρούμενος ἐν τῷ χωνευτηρίῳ καί διά τοῦ λαβιδίου κρατούμενος, καί τυπτόμενος διά τῆς σφύρας δόκιμος γίνεται καί εὐπρόσδεκτος εἰς βασιλικόν διάδημα, οὕτως ὁ κρατούμενος ἄνθρωπος διά τῆς εὐχῆς τῶν ἁγίων, τῆς πολλά δυναμένης καί ἀνυούσης, πυροῦται διά τῶν θλίψεων καί δέρεται διά τοῦ πειρασμοῦ, εἰ ὑπομένει εὐχαριστῶν, καί ἀναδείκνυται υἱός τῆς βασιλείας.
Ὅλα οὖν πρός τό συμφέρον σοι γίνονται, ἵνα σχῇς καί σύ παρρησίαν ἀπό τῶν ἁγίων, ἀπό τῶν ἰδίων πόνων, ὧν τήν ἀπαρχήν προσφέρειν μή αἰσχύνου. Μή οὖν ἀντί τῆς πνευματικῆς χαρᾶς, λύπην σεαυτῷ προσπορίςῃ˙ καί ἔχε πιστόν τόν ἐπαγγειλάμενον ὅτι ποιεῖ.
Ἔρρωσον ἐν Κυρίῳ, ἀγαπητέ.
σα’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, εἰς πολλήν ἀθυμίαν ἐμπεσόντα.
Ἀδελφέ Ἀνδρέα, μή δώῃ ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν Θεός τῷ μισοκάλῳ ἐχθρῷ σπεῖραι εἰς σέ τήν αὐτοῦ λύπην καί ἀθυμίαν, ἵνα μή εἰς ἀπόγνωσιν ἐνέγκῃ σε καί περί τῶν ἐπηγγελμένων διά Πνεύματος ἁγίου σοί τῷ ἀγαπητῷ ὑπό τοῦ εὐλογημένου Θεοῦ, ἀλλ᾿ ἀνοίξοι σου τήν καρδίαν τοῦ συνιέναι τάς Γραφάς, καθυώς ἤνοιξε τήν καρδίαν τῶν περί Κλεόπαν.
Πῶς ὁ Θεός μετά τάς πρός τόν ἅγιον καί Πατριάρχην Ἀβραάμ ἐπαγγελίας, πάλιν ἐπείραζεν αὐτόν; Φησί γάρ˙ ὅτι καί μετά τά ρήματα ταῦτα τῶν ἐπαγγελιῶν λέγω, τόν φίλον αὐτοῦ τόν ἱερατεύσαντα αὐτῷ τήν τηλικαύτην θυσίαν, τόν ἄξιον παθεῖν δεινόν οὐδέν, ᾧ τήν πίστιν εἰς δικαιοσύνην ἐλογίσαντο, τόν τηλικοῦτον εἴασεν εἰς πειρασμόν ἐμπεσεῖν πρός δοκιμήν αὐτοῦ καί ἀναπολογησίαν τῶν δυνάμεων τοῦ σκότους˙ εἰς τό εἶναι ὑπογραμμόν τοῖς πιστοῖς, ὅτι διά πολλῶν θλίψεων μέλλουσιν εἰσελθεῖν εἰς τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, οἵ διά τῆς αὑτῶν ὑπομονῆς κτῶνται τάς ψυχάς αὑτῶν, ἐν παντί εὐχαριστοῦντες. Σύν τούτοις λάβε ἐν νῷ καί τόν ἐν ἁγίοις Ἰώβ, τόν γνήσιον φίλον τοῦ Θεοῦ, τόν ἀληθινόν καί ἄμεμπτον καί δίκαιον, θεοσεβῆ τε καί ἀπεχόμενον (σελ. 422) ἀπό παντός πονηροῦ πράγματος. Τόν ἀνάξιον τοῦ παεῖν κακόν, τοῦτον παρέδωκε πειρασθῆναι πρός δοκιμήν ἀρετῆς, ἕως οὗ ἔδειξε τούς ἐχθρούς αὐτοῦ καί κατηγόρους κατῃσχημένους καί ἀναπολογήτους, ἐν τῷ ἐλέγχεσθαι παρ᾿ αὐτοῦ.
Λάβε δέ εἰς στηριγμόν πίστεως, καί τόν ἀρχηγόν τῆς σωτηρίας ἡμῶν καί τελειωτήν Ἰησοῦν, τόν λυτρωσάμενον ἡμᾶς ἐκ τῆς δοθείσης κατάρας. Πῶς ἐλθών ἐπί τήν ὥραν τοῦ σταυροῦ, δεικνύων ἡμῖν ὁδόν ὑπομονῆς καί σωτηρίας ἔλεγε˙ «Πάτερ, εἰ δυνατόν ἀπελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τό ποτήριον τοῦτο˙ ἀλλ᾿ ὅμως οὐχ ὡς θέλω, ἀλλ᾿ ὡς θέλεις». Τοῦτο δέ δι᾿ ἡμᾶς ἐποίησεν ὁ ἐπιτιμήσας τῷ Πέτρῳ εἰπόντι αὐτῷ˙ «ἵλεώς σοι Κύριε οὐ μή ἔσται σοι τοῦτο», ὡς ὤν ἕτοιμος καί εὐπροαίρετος τοῦ παθεῖν. Ἀλλά διά τήν ἀσθένειαν ἡμῶν ηὔξατο ποτήριον (ἴσ. λείπει, ποτήριον θανάτου πιεῖν), ἵνα μή ἐκκακήσωμεν προσευχόμενοι, κἄν πρός τό παρόν διά τήν [δοκιμήν] μή εἰσακουόμενοι.
Ψηλαφήσωμεν οὖν τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν τά πάθη, ἀνθρώπου γενομένου καί συνυπομείνωμεν αὐτῷ τά ὀνείδη, τά στίγματα, τήν ἐξουδένωσιν, τήν καταφρόνησιν, τόν ἐμπτυσμόν, τήν ὕβριν τῆς χλαμύδος, τήν πομπήν τοῦ ἀκανθίνου στεφάνου, τό ὄξος τό μετά πικρίας, τήν ἀλγηδόνα τῆς πήξεως τῶν ἥλων, τήν νύξιν τῆς λόγχης, καί τό ὕδωρ καί τό αἷμα, καί λάβε ἀνάψυξιν τῶν ἀλγηδόνων σου˙οὐ γάρ ἀφῇ εἶναι κενόν τόν κόπον σου. Ἵνα δέ μή βλέπων τούς ἁγίους ἐν τῇ ὥρᾳ ἐκείνῃ βαστάζοντας τούς καρπούς τῆς ὑπομονῆς τῶν θλίψεων καί καυχωμένους, ἄμοιρος αὐτῶν εὑρεθῇς, ἀφῆκέ σε μικρόν ὑπενεγκεῖν κόπον, ἵνα συγκοινωνός αὐτῶν καί τοῦ Ἰησοῦ γένῃ, ἔχων παρρησίαν ἐνώπιον αὐτοῦ μετά τῶν ἁγίων.
Μή οὖν λυπηθῇς, οὐ γάρ ἐπελάθετό σου ὁ Θεός, ἀλλά φροντίζει σου ὡς γνησίου καί οὐχ ὡς νόθου υἱοῦ. Καλῶς ἑστήκεις ἐάν προσέχῃς σεαυτῷ ἀσφαλῶς, τοῦ μή ἐκπεσεῖν τοῦ φόβου καί τῆς εὐχαριστίας τοῦ Θεοῦ. Μακάριος δέ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Ἀνδρίζου καί ἴσχυε ἐν Κυρίῳ
Τά αὐτά γάρ εἰπεῖν σοι οὐκ ὀκνῶ, ἅ παράσχοι σοι ὁ Κύριος.
Εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ.
σβ’
Αἴτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα περί στηριγμοῦ καρδίας καί ἀφέσεως τῶν ἀπό γεννήσεως αὐτοῦ ἁμαρτιῶν.
Ἀπόκρισις
Ὁ Κύριος Ἰησοῦς ἔσται σοι ἴασις καί στήριγμα ψυχῇ καί σώματι, καί στηρίξοι σου τήν καρδίαν πρός τό μή κατακυριεῦσαί σου τόν μισόκαλον καί μισάνθρωπον διάβολον. Περί δέ τῆς ἀφέσεως τῶν ἀπό γεννήσεως ἕως τῆς δεῦρο, τοῦτο χαρίζεταί σοι ὁ Θεός μετά τεσσαράκοντα ἡμέρας, διά τό εἶναί σε συγκοινωνόν τῶν δεήσεών μου, ἐν τῷ τοιούτῳ χαρίσματι, διά τῆς μικρᾶς σου ὑπομονῆς.
Ανδρίζου οὖν ἐν Κυρίῳ καί ἴσχυε˙ ὁ Κύριος μετά σοῦ ὁ μέγας ἰατρός ψυχῶν καί σωμάτων.
Εἰρήνη σοι ἐν Κυρίῳ, ἀδελφέ.
σγ’
Ἀπόκρισις τοῦ ἄλλου Γέροντος Ἰωάννου πρός τόν αὐτόν.
Εἰ εἰς τά κοσμικά μακαρίζουσιν ἄνθρωποι τόν πλουτοῦντα, πολύ πλέον μακαρίζω σου τήν ἀγάπην πλουτήσασαν κατά Θεόν, διά τῶν δεήσεων τοῦ εὐλογημένου Πατρός ἡμῶν. Τοίνυν εἰ μή ἡ προσευχή αὐτοῦ προκατέλαβε καί εἶπεν˙ ἐνδυναμώθητι καί ἀνδρίζου καί ἴσχυε, ἐπικίνδυνον εἶχες ἀρρωστίαν ἀρρωστῆσαι, διά μικράν ἀμέλειαν καί μικροψυχίαν τοῦ φυλάξαι τήν μακροθυμίαν καί τήν ὑπομονήν μετά τῶν λογισμῶν σου καί μετά τῶν ὑπηρετούντων σοι, μνημονεύων τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος˙ «ἀλλήλων τά βάρη βαστάζετε, καί οὕτως ἀναπληρώσετε τόν νόμον τοῦ Χριστοῦ».
Ὡς οὖν ἀγαπῶν σε ὁ Κύριος ἐπαίδευσε μετά ἐλέους, διά τήν εὐχήν τοῦ δούλου αὑτοῦ, ἵνα διά τῆς μικρᾶς ταύτης παιδείας συνεργήσῃς τῇ δεήσει αὐτοῦ, καί λογίζεταί σοι εἰς ἐργασίαν, ἵνα φιμωθῇ τό στόμα τοῦ ἐχθροῦ, μήποτε εἴπῃ, εἰ ἐπειράσθη εἰς παιδείαν, αὐτομολῆσαι εἶχε. Μή οὖν λυπηθῇς, ὡς γάρ ἤκουσας παρά τοῦ Γέροντος, γίνεταί σοι.
Ἀνδρίζου οὖν κατά τόν λόγον αὐτοῦ καί ἴσχυε.
σβ’
Ὁ αὐτός Γέρων λυτρωθείς ἐκ τῶν πειρασμῶν διά τῶν εὐχῶν τοῦ ἁγίου Γέρτοντος καί τῆς πνευματικῆς αὐτοῦ διδασκαλίας, ἔπεμψεν εὐχαριστῶν αὐτῷ.
Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου.
Τῷ Θεῷ τῆς δόξης ἀνάπεμψον πᾶσαν δοξολογίαν καί ὑμνήσωμεν αὐτόν εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν. Ἡμῖν γάρ οὐ πρέπει δόξα, ἀλλ᾿ αὐτῷ μόνῳ, καί τῷ Υἱῷ αὐτοῦ, καί τῷ Πνεύματι αὐτοῦ τῷ ἁγίῳ. Ἤγαγεν ὁ Θεός τήν ἀγάπην σου πρός τήν ἡμῶν ἀσθένειαν, ἵνα βοήθειαν κατά Θεόν σχῶμεν δι᾿ ἀλλήλων, θέλων καί εἰς ἡμᾶς πληρῶσαι τήν λέγουσαν γραφήν˙ ἀδελφός ὑπ᾿ ἀδελφοῦ βοηθούμενος, ὡς πόλις ὀχυρά καί τετειχισμένη». Γένοιτο δέ ὑμῖν πᾶσι βοη<θη>θῆναι ὑπό τοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν, τοῦ μεγάλου Ἰησοῦ λέγω, εὐδόκησε γάρ ἵνα ἀδελφούς ἡμᾶς ἑαυτῷ ποιήσῃ, καί ἐσμέν καί μακαριζόμεθα ὑπό τῶν Ἀγγέλων.
Οἷον ἔχομεν ἀδελφόν δυνατόν, ἵνα ἐνδυναμώσῃ ἡμᾶς, ἰσχυρόν, ἵνα μερίσῃ ἡμῖν τά σκῦλα, ἀρχιστράτηγον, ἵνα συντρίψῃ ἐν πολέμῳ τούς πολεμοῦντας ἡμᾶς ἐχθρούς, ἰατρόν, ἵνα θεραπεύσῃ τόν ἔσω ἡμῶν ἄνθρωπον μετά τοῦ ἔξω ἀνθρώπου, ὑποταγέντος αὐτῷ, τροφέα, τρέφοντα ἡμᾶς τῇ πνευματικῇ τροφῇ˙ ζῶντα, ἵνα ζωώσῃ ἡμᾶς˙ ἐλεήμονα, ἵνα ἡμᾶς ἐλεήσῃ˙ οἰκτίρμονα, ἵνα ἡμᾶς οἰκτειρήσῃ˙ βασιλέα, ἵνα ἡμᾶς βασιλεῖς ποιήσῃ˙ Θεόν, ἵνα καί ἡμᾶς θεούς ποιήσῃ.
Εἰδώς οὖν ὅτι πάντα ἐν αὐτῷ, αὐτοῦ δεήθητι. Οἶδε γάρ ὧν χρείαν ἔχεις, καί πρό τοῦ αἰτῆσαι αὐτόν˙ καί αὐτός παρέχει τά αἰτήματα τῆς καρδίας σου μή ἐμποδίζοντός σου. Καί αὐτῷ πάντοτε τήν δοξολογίαν ἀνάπεμψον, ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα πρέπει εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
Εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, ἀδελφέ, ἵνα γνῶ τήν ἀσθένειάν μου καί ταπεινωθῶ.
σε’
Αἴτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα περί τῆς ἀβροχίας καί τῆς χρονίας αὑτοῦ σιωπῆς.
(σελ. 438) Ἀπόκρισις
Οὐδέν ἀκαίρως ποιεῖ ὁ Θεός, ἀλλά πάντα πρός τό συμφέρον τοῖς ἀνθρώποις. Καί εἰ ἐκώλυσε τόν ὄμβρον, πρός παιδείαν αὐτῶν, καί πάλιν ἐλεῖ καί πέμπει αὐτόν. Οὕτως εἰ καί πρός καιρόν ἐκωλύθη ὁ λόγος, ἵνα αἰσθανθῶσι τινές, ἀλλά μᾶλλον οὐκ ᾐσθάνθησαν, πάλιν ἐπιτρέπει ὁ Θεός καί λαλεῖται ὁ λόγος, κατά τήν χρείαν πρός ὠφέλειαν.
σς’
Αἴτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Παρακαλῶ σε, Πάτερ ὅσιε, πληρῶσαι εἰς ἐμέ τάς ἁγίας σου ἐπαγγελίας περί τῆς ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν.
Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου.
Εὐλογητός ὁ Θεός καί Πατήρ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ εὐλογήσας ἡμᾶς ἐν πάσῃ εὐλογίᾳ πνευματικῇ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις˙ ὅτι ἐάν ἑτοιμάσῃς σεαυτόν πρός ὑποδοχήν τῶν αἰτήσεών σου, λήψῃ διά τοῦ πολλοῦ σου κόπου καί τῆς ἐμῆς ἀσθενείας. Ἡγοῦμαι γάρ τά κέρδη καί τήν ὠφέλειαν παντός ἀνθρώπου καί πάσης ψυχῆς, ἐμά εἶναι. Εἰδέως καί καιόμενος σπένδομαι ὑπέρ τῶν ψυχῶν ὑμῶν ὡς οἶδεν ὁ μόνος γινώσκων τάς καρδίας ἡμῶν Θεός. Καί οἶδα καί πέπεισμαι, ὅτι μή ἀπολέσωμεν τόν κόπον. Ἔχε οὖν τό θάρσος ὅτι λαμβάνεις τάς αἰτήσεις, ἀλλά λαμβάνων φύλαξαι τοῦ μεῖναι παρά σοί τήν χάριν˙ πολλοί γάρ ἔφθασαν λαβεῖν καί μετά τό λαβεῖν ἐξέπεσον, ὅτι οὐκ ἐφύλαξαν εἴ τι ἔλαβον μετά φόβου.
Γενοῦ οὖν ἐπιθυμητής ἀγαθῶν καί τηρητής˙ δοῦλος εὐάρεστος τῷ Δεσπότῃ σου˙ μαθητής ταπεινός τοῦ διά σέ ταπεινώσαντος ἑαυτόν˙ ὑπήκοος τοῦ ὑπηκόου˙ ἀνεξίκακος τοῦ ἀνεξικάκου˙ μακρόθυμος τοῦ μακροθύμου˙ ἐλεήμων τοῦ ἐλεήμονος˙ τά βάρη βαστάζων τοῦ πλησίον, ὡς καί αὐτός σου τά βάρη ἐβάστασεν. (σελ. 430) Ἀγαπῶν πάντας εἰλικρινῶς, ὡς καί αὐτός ἡμᾶς ἠγάπησεν˙ ἀκολουθῶν αὐτῷ ἐν πᾶσιν, ἕως οὗ λάβῃ σε εἰς τήν μεγάλην αὑτοῦ ἀνάπαυσιν, ὅπου ὀφθαλμός οὐκ εἶδε, καί οὖς οὐκ ἤκουσε, καί ἐπί καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἅ ἠτοίμασεν ὁ Θεός τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν.
Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
Εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, μοναχέ.
σζ’
Ὁ αὐτός ᾔτησε τόν μέγαν Γέροντα τά αὐτά.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ Ἀνδρέα, δώῃ σοι ἅ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς, αἰτεῖτε καί λαμβάνετε, τά αἰτήματά σου ὅλα. Μόνον ἑτοίμασον τόν οἶκον σου ἐν πολλῇ καθαρότητι τοῦ δέξασθαι τά δωρήματα˙ ἐν γάρ τῷ κεκαθαρμένῳ οἴκῳ θησαυρίζονται. Καί ὅπου οὐκ ἔνι βόρβορος τήν εὐωδίαν αὐτῶν παρέχουσι˙ καί ὅταν γεύηται αὐτῶν τις, ξένος γίνεται τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου, σταυρούμενος τῷ κόσμῳ καί ὁ κόσμος αὐτῷ, ζῶν ἐν Κυρίῳ, πάντοτε. Καί ὅσον κρούουσι τά κύματα τοῦ ἐχθροῦ, οὐ ρήσσουσιν αὐτοῦ τό σκάφος˙ καί τό λοιπόν φοβερός γίνεται τοῖς ὑπεναντίοις, ἀπό τῆς θεωρίας τῆς ἁγίας σφραγῖδος. Καί ὅσον ἐχθρός γίνεται αὐτῶν, τοσοῦτον φίλος γνήσιος καί ἀγαπητός τοῦ μεγάλου βασιλέως γίνεται.
Λοιπόν, ἀδελφέ, μίσησον τελείως, ἵνα ἀγαπήσῃς τελείως˙ μάκρυνον τελείως, ἵνα ἐγγίσῃς τελείως˙ βδέλυξαι υἱοθεσίαν, ἵνα λάβῃς υἱοθεσίαν˙ ἄφες τοῦ ποιῆσαι θελήματα, καί ποίησον θέλημα˙ κόψον σεαυτόν καί δῆσον σεαυτόν˙ θανάτωσον σεαυτόν καί ζωοποίησον σεαυτόν˙ ἐπιλάθου σαυτοῦ καί γνῶθι σεαυτόν καί ἰδού ἔργα μοναχοῦ ἔχεις.
ση’
Ὁ αὐτός ᾔτησε τόν μέγαν Γέροντα τά αὐτά.
(σελ. 432) Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ Ἀνδρέα, τῆς ψυχῆς μου ἠγαπημένε˙ εἰ ᾔδεις καθώς χρή τήν δωρεάν τοῦ Θεοῦ, πᾶσαι αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς σου εἰ ἦσαν στόμα, οὐκ ἠδύνω δοξάσαι αὐτόν, ἤ εὐχαριστῆσαι καθώς ἄξιον ἦν, ἀλλά πιστεύω ὅτι μανθάνεις. Καί ὡς οἶδεν αὐτός ὁ Θεός, οὐκ ἔστι ριπή ὀφθαλμοῦ ἤ ὥρα, ἐν ᾗ οὐκ ἔχω σε ἐν τῷ νῷ καί ἐν τῇ προσευχῇ. Καί εἰ ἐγώ οὕτω σε ἀγαπῶ, ὁ Θεός ὁ πλάσας σε περισσότερον σέ ἀγαπᾷ. Καί δέομαι αὐτοῦ ὁδηγῆσαί σε καί κυβερνῆσαι κατά τό θέλημα αὐτοῦ˙ καί οὕτω κυβερνᾷ σε πρός τό συμφέρον τῆς ψυχῆς σου, κἄν μακροθυμῇ, ἀλλά πλεονάζει τήν ὠφέλειαν τῆς ψυχῆς σου.
Κάθου οὖν οὕτως, εὐχαριστῶν αὐτῷ εἰς πάντα καί ἐξουθενῶν σεαυτόν εἰς πάντα, πιστεύων περί πάντων τῶν ρηθέντων σοι, ὅτι ἔσονται ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν˙ ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
σθ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν αἰτήσαντα τήν παρά τοῦ Θεοῦ σύνεσιν˙ καί τά αὐτά.
Ἀδελφέ Ἀνδρέα, εἶπεν ὁ Δεσπότης ἡμῶν Χριστός τῇ Μάρθᾳ˙ «ἐάν πιστεύσῃς, ὄψει τήν δόξαν τοῦ Θεοῦ».
Καί σύ οὖν πίστευσον, καί βλέπεις τόν Λάζαρον ἐγηγερμένον ἐκ τῶν νεκρῶν, καί συναριστῶντα τῷ Ἰησοῦ˙ καί βλέπεις τήν Μαρίαν παρακαθημένην τοῖς ἁγίοις ποσίν αὐτοῦ, ἀπαλλαγεῖσαν τοῦ τῆς <Μάρθας> περισπασμοῦ. Καί πίστευσον ὅτι πάντα γενήσεταί σοι, ἅ δι᾿ ἐμοῦ τοῦ ἀναξίου ᾐτήθη ὁ Θεός τοῦ παρασχεῖν τῇ ἀγάπῃ σου. Οὐδέν οὖν ἀπαιτεῖ σε ὁ Θεός, εἰ μή ὑπομονήν καί εὐχαριστίαν, καί ἀνοίγει σοι τούς θησαυρούς τῆς εἰς αὐτόν σοφίας καί συνέσεως.
Ἀσπάζομαί σε ἐν Κυρίῳ, ἐν ᾧ ὑγίαινε ψυχῇ καί σώματι, καί εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ.
σι’
Ἀπόκρισις Τοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν.
(σελ. 434) Ἀδελφέ καί ἀγαπητέ Ἀνδρέα, ἄκουσον˙ οἱ τά εὔριζα νομίσματα λαμβάνοντες παρά τοῦ βασιλέως, ἐάν μετά σπουδῆς καί ἐπιμελείας αὐτά φυλάξωσι, λαμπρά μένουσι καί καθαρά. Ἐάν δέ ἀμελήσωσιν, οὐ μόνον ὅτι ἰοῦνται, ἀλλά τάχα καί ἀπόλλυνται. Διά τοῦτο σοφός τις εἶπε˙ «τό ἀργύριόν σου δῆσον». Ἐγώ δέ οὐ μόνον δῆσαι λέγω τῇ πίστει τῇ ἀδιστάκτῳ, ἀλλά καί σφραγίσαι τῇ ταπεινώσει καί τῇ μακροθυμίᾳ τῆς ὑπομονῆς, δι᾿ ἧς σώζεται ὁ ὑπομένων. Τολμηρόν λέγω, διά τοῦ συγχωροῦντός μοι Θεοῦ˙ λέγει σοι δι᾿ ἐμοῦ τοῦ ἐλαχίστου ὁ μέγας μεσίτης Ἰησοῦς, ὁ Υἱός τοῦ εὐλογημένου Πατρός, ὁ χορηγός τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἀφέωνταί σοι αἱ ἁμαρτίαι σου αἱ πολλαί καί ἀπό γεννητῆς μέχρι τοῦ δεῦρο.
Λαβών οὖν τήν χαράν ταύτην τήν μεγάλην, τήν ἀνεκλάλητον, ἀγάπησον αὐτόν ὅλῃ δυνάμει, δεικνύων καρπόν ἄξιον τῆς μετανοίας, κράζων μετά τοῦ ἁγίου Παύλου τά μελῳδικά ἐκεῖνα. «Τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπό τῆς ἀγάπης τοῦ Χριστοῦ, θλῖψις, ἤ στενοχωρία, ἤ λιμός, ἤ διωγμός, ἤ γυμνότης, ἤ κίνδυνος, ἤ φόβος, ἤ μάχαιρα; Λέγων αὐτῷ, ὅτι θανατούμεθα ὅλην τήν ἡμέραν, ἐλογίσθημεν ὡς πρόβατα σφαγῆς. Ἀλλ᾿ ἐν τούτοις πᾶσι ὑπερνικῶμεν, διά τοῦ ἀγαπήσαντος ἡμᾶς. Πέπεισμαι γάρ, ὅτι οὔτε θάνατος, οὔτε ζωή, οὔτε Ἄγγελοι, οὔτε ἀρχαί, οὔτε ἐξουσίαι, οὔτε ἐνεστῶτα, οὔτε μέλλοντα, οὔτε δυνάμεις, οὔτε ὕψωμα, οὔτε βάθος, οὔτε τις κτίσις ἑτέρα δύναται ἡμᾶς χωρίσαι ἀπό τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, τῷ Κυρίῳ ἡμῶν». Ταῦτα μή μόνον στόματι δείξῃς μελετῶν, ἀλλ᾿ ἔργοις. Φησί γάρ˙ «ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσασθε τάς ψυχάς ὑμῶν».
Μεγάλου ἀξιώματος ἐγένου, μεγάλα καί ἄξια ἔργα δεῖξον ὑπομονῆς καί εὐχαριστίας, δι᾿ ὥν ἐστί προσδοκία τῆς τελειότητος, ἧς γενώμεθα ἄξιοι ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἀμήν.
Μάλαξον ταῦτα συνεχῶς καί ἐνεργῶς, καί γεύου αὐτῶν τῆς γλυκύτητος πῶς εὐωδιάζουσί σου τήν ψυχήν καί τῶν ἐντυχεῖν δυναμένων˙ ἀνδρίζου ἐν Κυρίῳ, καί ἴσχυε, εὐλαβέστατε.
σια’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν.
Ἀδελφέ Ἀνδρέα, εἶπεν ὁ Κύριος ὅτι Ἠλίας ἤδη ἦλθε. Κἀγώ σοι λέγω, ὅτι ὁ νοητός σου Λάζαρος, ἤδη ἠγέρθη καί ἐλύθη τῶν δεσμῶν, καί ἐπληρώθη ἐπ᾿ αὐτόν, διέρρηξας τούς δεσμούς μου. Λοιπόν καί αὐτός ὀφείλεις θῦσαι θυσίαν αἰνέσεως τῷ λύσαντι, ἵνα μή πάλιν διά ραθυμίας ἐμπέσῃς εἰς τούς πρώτους δεσμούς, κατά τόν λόγον τοῦ Σωτῆρος λέγοντος˙ ἰδού ὑγιής γέγονας καί τά λοιπά. Εὐχαρίστησον τῷ Θεῷ˙ μέλλει γάρ αὐτῷ καί φροντίζει σου καί οἰκονομεῖ ἐν πᾶσιν, ἐάν καί σύ μείνῃς θέλων. Ὑγίαινε ψυχῇ καί σώματι˙ καί εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ.
σιβ’
Ὁ αὐτός τῆς τοιαύτης τυγχάνων δωρεᾶς ᾔτησε καί παράθεσιν αὐτῷ τε καί τοῖς σύν αὐτῷ.
Ἀπόκρισις
Δοῦλε τοῦ Θεοῦ τοῦ Ὑψίστου Ἀνδρέα, σύνδουλε δέ ἐμοῦ τοῦ ἐλαχίστου˙ εἰρήνη σοί καί τοῖς λοιποῖς συνδούλοις ἡμῶν, ἀπό Θεοῦ Πατρός καί Κυρίου ἡμῶν, Ἰησοῦ Χριστοῦ. Δῆλον ὑμῖν ποιῶ, ὅτι πρό τῆς αἰτήσεως ὑμῶν, ἤδη ἐγώ παρεθέμην ὑμᾶς τῇ ἁγίᾳ καί προσκυνητῇ καί ὁμοουσίῳ, ζωοποιῶ τε καί ἀνάρχῳ Τριάδι, ἐν παραθέσει φυλακτηρίου ἀπό παντός κακοῦ. Οὐ θέλω δέ ὑμᾶς ἀγνοεῖν καί τοῦτο˙ ὅτι ἐστίν ἄλλη παράθεσις, φοβερωτέρα, ἀναγκαιοτέρα καί φρικτή˙ ποθεινοτέρα καί ἀγαπητή˙ ἐντιμοτέρα καί ἐνδοξοτέρα˙ καί ποία ἐστίν, ἀκούσατε. Ὅταν καταισχύνηται ὁ μισόκαλος ἐχθρός ἡμῶν, ἀκούων τῆς μακαρίας ἐκείνης καί ζωοποιοῦ φωνῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πρός ἡμᾶς, τῆς πλήρους χαρᾶς καί εὐφροσύνης καί ἀγαλλιάσεως, φωτιζούσης ἀνεκλαλήτῳ λαμπρότητι καί λεγούσης˙ «δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου, κληρονομήσατε τήν ἡτοιμασμένην ὑμῖν βασιλείαν ἀπό καταβολῆς κόσμου», τότε γίνεται ἡ μεγάλη αὐτοῦ παράθεσις, ὅταν παραδοθῇ ἡ βασιλεία τῷ Θεῷ καί Πατρί˙ αὕτη ἐστί, καί χωρίς ταύτης ἄλλη οὐκ ἔστι˙ καί πῶς γίνεται, ἀκούσατε. Ἕκαστος τῶν ἁγίων προσφέρων οὕς ἔσωσεν υἱούς τῷ Θεῷ (σελ. 438) λαμπρᾶ τῇ φωνῇ μετά πολλῆς καί μεγάλης τῆς παρρησίας, θαυμαζόντων τῷ ἁγίων Ἀγγέλων, καί ὅλων τῶν ἐπουρανίων δυνάμεων, λέγει˙ «ἰδού ἐγώ καί τά παιδία ἅ μοί ἔδωκεν ὁ Θεός». Καί οὐ μόνον αὐτούς ἀλλά καί ἑαυτόν παραδίδωσι τῷ Θεῷ˙ καί τότε γίνεται ὁ Θεός τά πάντα ἐν πᾶσιν.
Εὔξασθε οὖν ἵνα φθάσωμεν. Μακάριος γάρ ὁ προσδοκῶν καί φθάνων.
Εὔξασθε ὑπέρ ἐμοῦ ἀγαπητοί.
σιγ’
Ὁ αὐτός φαντασίας καί πειρασμούς ὑπομένων ἐκ τῶν δαιμόνων, καί θαυμάζων ὅτι μετά τήν τοσαύτην φιλανθρωπίαν καί τάς τῶν μελλόντων ἀγαθῶν ἐπαγγελίας ταῦτα ὑφίσταται, ἠρώτησε τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα περί τούτου˙ καί εἰ ἔτι ἵστανται αἱ σφραγίδες τῶν ἐπαγγελιῶν.
Ἀπάντησις Βαρσανουφίου,
Εἰρήνη πολλή τοῖς ἀγαπῶσι τόν Κύριον, καί οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον. Εἰρήνη σοι ἔσται ἐν Θεῷ, τιμιώτατε ἀδελφέ, καί ὁμόφρον. Μή ἐκλύσῃ σε ὁ τῶν δαιμονικῶν παθῶν καί φαντασιῶν ὄχλος, πλεονάζουσι τήν ἀρετήν, ἐάν μετά ἀκριβείας προσέχωμεν παρασχεῖν μικράν ὑπομονήν. Φησί γάρ περί τοῦ σωζομένου διά πίστεως δικαίου˙ «ὅτι ἐάν ὑποστείληται, οὐκ εὐδοκεῖ ἡ ψυχή μου ἐν αὐτῷ».
Μή οὖν χαυνώσωμεν τό σχοινίον, ἵνα μή ἀπολέσωμεν τά δοθέντα ἡμῖν παρά τοῦ φιλανθρώπου καί εὐσπλάγχνου Θεοῦ˙ αὐτοῦ γάρ ἐστι τό παρασχεῖν καί ἡμῶν τό φυλάξαι. Καί μή θαυμάσῃς, εἰ μετά τάς ἁγίας ἐπαγγελίας καί τά ἀμεταμέλητα χαρίσματα, πάλιν κινοῦσι πρός σέ τά ἄτιμα αὑτῶν πάθη, προσδοκῶντες συλῆσαι τόν ἄπειρον πλοῦτον, ἀλλά μιμνήσκου τῆς μετά τήν τοῦ Δεσπότου ἡμῶν Θεοῦ, περί τοῦ ἐν ἁγίοις καί ἐνδόξου Ἰώβ μαρτυρίας, ἀναιδείας αὐτῶν. Πόσους πειρασμούς καί μηχανήματα ἐκίνησαν καταβαλεῖν τόν πύργον, καί οὐκ ἠδυνήθησαν! Οὐδέ συλῆσαι ἴσχυσαν τόν θησαυρόν τῆς λαμπρᾶς αὐτοῦ πίστεως καί εὐχριστίας. Λαμπρότερον γάρ ἔδειξεν ἡ πρός τό πῦρ ὁμιλία τό χρυσίον, τοῦτ᾿ ἔστιν ἡ ὑπερβολή τῶν πειρασμῶν τόν δίκαιον. (σελ. 440) Ἀφῆκε γάρ ὁ Θεός καί συνεχώρησε καί μετά τήν ἰδίαν αὑτοῦ περί τοῦ δικαίου μαρτυρίαν πειρασθῆναι τόν δοῦλον, πρός μείζονα εὐδοκίμησιν καί δόξαν τοῦ Δεσπότου καί ἀναπολογίαν τῶν ἐχθρῶν.
Μή οὖν ἐκκακήσῃς, στήκουσι γάρ αἱ σφραγίδες τῶν ἐπαγγελιῶν, ἀλλά ὑπόμεινον τόν Κύριον. «Ὁ γάρ ὑπομείνας εἰς τέλος οὗτος σωθήσεται», ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
σιδ’
Ἀπόκρισις τοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν˙ σπαρέντος ἐν αὐτῷ λογισμοῦ, ὅτι τό μή ἐγκρατεύεσθαι ἀπό βρωμάτων, κωλύει αὐτόν φθάσαι εἰς τά ἐπηγγελμένα αὐτῷ.
Οὐχ ὡς ἐξουδενῶν τήν ἐγκράτειαν καί τήν πολιτείαν, λέγω ἀεί τῇ ἀγάπῃ σου ποιῆσαι τήν χρείαν τοῦ σώματος ὡς χρή˙ μή γένοιτο˙ ἀλλ᾿ ὅτι ἐάν μή ἡ ἔσωθεν ἐργασία βοηθήσῃ μετά Θεόν τῷ ἀνθρώπῳ, μάτην κοπιᾷ εἰς τήν ἐξωτικήν. Διά τοῦτο γάρ εἶπεν ὁ Κύριος «ὅτι οὐ τά εἰσπορευόμενα εἰς τό στόμα κοινοῖ τόν ἄνθρωπον, ἀλλά τά ἐκπορευόμενα ἐκ τοῦ στόματος». Καί γάρ ἡ ἐσωτέρα ἐργασία μετά πόνου καρδίας, φέρει τήν ἀληθινήν ἡσυχίαν τῆς καρδίας, καί ἡ τοιαύτη ἡσυχία φέρει τήν ταπείνωσιν, καί ἡ ταπείνωσις ποιεῖ τόν ἄνθρωπον εἶναι κατοικητήριον Θεοῦ. Καί ἀπό τῆς κατοικήσεως ταύτης ἐξορίζονται οἱ πονηροί δαίμονες, καί ὁ τούτων ἀρχηγός διάβολος, σύν τοῖς ἀτίμοις αὑτῶν πάθεσι. Καί εὑρίσκεται ὁ ἄνθρωπος ναός Θεοῦ ἡγιασμένος, πεφωτισμένος, κεκαθαρμένος, πάσης εὐωδίας καί ἀγαθωσύνης καί ἀγαλλιάσεως. Καί εὑρίσκεται θεοφόρος ὁ ἄνθρωπος, μᾶλλον δέ καί θεός, διά τόν εἰπόντα˙ «ἐγώ εἶπα θεοί ἐστε καί υἱοί τοῦ ὑψίστου πάντες».
Μή οὖν θορυβήσῃ σε ὁ λογισμός, μᾶλλον δέ ὁ πονηρός, ὅτι τά σωματικά βρώματα κωλύουσί σε φθάσαι εἰς τάς ἐπαγγελίας˙ ἅγια γάρ εἰσι καί οὐκ ἔστιν ἀπό καλοῦ κακόν ἀποβαίνειν. Ἀλλά τά διά στόματος ἐξερχόμενα ἀπό τῆς καρδίας πεμπόμενα κωλύει καί ἐμποδίζει τόν ἄνθρωπον διά τάχους ἐλθεῖν εἰς (σελ. 442) τάς προκειμένας αὐτῷ ἐπαγγελίας. Ποιῶν οὖν τήν χρείαν τοῦ σώματος μή διακριθῇς, ἀλλά ποίησον τήν δύναμιν τοῦ ἔσω ἀνθρώπου τοῦ πονέσαι καί ταπεινῶσαι τούς λογισμούς αὐτοῦ καί τότε ἀνοίγει ὁ Θεός τούς ὀφθαλμούς τῆς καρδίας σου, ἰδεῖν τό φῶς τό ἀληθινόν καί συνιέναι εἰπεῖν, ὅτι χάριτί εἰμι σεσωσμένος, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
σιε’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Ἐπειδή, δέσποτα, ὡς οἶδας, ἀσθενής εἰμι ψυχῇ καί σώματι, δέομαί σου παρακάλεσον τόν Θεόν παρασχεῖν μοι δύναμιν καί βοήθειαν εἰς τήν ὑπομονήν, ἵνα εὐχαρίστως βαστάσω τά ἐπερχόμενά μοι.
Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου
Ἀδελφε Ἀνδρέα, μαθεῖν θέλω τήν ἀγάπην σου ὅτι πάντα τά χαρίσματα διά τῆς ἐλεύσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος δίδονται καί πολυμερῶς καί πολυτρόπως γίνονται. Ποτέ γάρ ἔδωκεν ὁ Θεός τό πνεῦμα τοῖς Ἀποστόλοις ἐκβαλεῖν δαιμόνια˙ ποτέ δέ ἐπιτελεῖν ἰάσεις˙ ποτέ δέ τό προορᾶν καί ποτέ ἐγείρειν νεκρούς˙ τό δέ τέλειον, τό ἀφιέναι ἁμαρτίας καί ἐλευθερῶσαι ψυχάς ἐκ σκότους καί ἀγαγεῖν εἰς τό φῶς. Ἰδού οὖν δέομαι τοῦ Θεοῦ, ἵνα μετά τήν ἐλευθερίαν τῆς ψυχῆς σου, δώῃ σοι τό Πνεῦμα τό ἅγιον εἰς ὑπομονήν καί εὐχαριστίαν˙ καί ἵνα αἰσχυνθῇ ὁ ἐξ ἐναντίας, μή ἔχων καθ᾿ ἡμῶν ἀπολογίαν. Συνέργησον καί σύ μικρόν πυκτεύων κτήσασθαι καί δίδωσιν ὁ πλούσιος ἐν ἐλέει Θεός.
Εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, ἀδελφέ.
σις’
Ἐρώτησις
Παρακαλῶ σε, δέσποτα, μνημονεύειν μου πάντοτε καί δήλωσόν μοι πῶς δεῖ παρελθεῖν μετά τοῦ πλησίον οἰκοῦντος ἀδελφοῦ ἡμῶν.
(σελ. 444) Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ, γραπτόν ἐστι, «ὅτι ἐάν ἐπιλάθωμαί σου Ἱερουσαλήμ, ἐπιλησθείη ἡ δεξιά μου» καί τά λοιπά˙ ταῦτα περί μνήμης.
Περί δέ τοῦ πῶς δεῖ παρελθεῖν μετά τοῦ πλησίον˙ ὅ θέλων ἀρέσαι τῷ Θεῷ, κόπτει τό θέλημα αὑτοῦ τῷ πλησίον, βιαζόμενος ἑαυτόν. Φησί γάρ «βιαστῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, καί βιασταί ἁρπάζουσιν αὐτήν». Μάθε οὖν πῶς ἀναπαύεται ὁ ἀδελφός, καί οὕτω ποίησον, καί εὑρίσκεις καί σύ ἀνάπαυσιν παρά τοῦ Θεοῦ, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
σιζ’
Οὗτος ὁ ἀδελφός, ὁ πλησίον οἰκῶν τοῦ ἀσθενοῦντος Γέροντος, συμπαθήσας τῇ αὐτοῦ ἀσθενείᾳ ᾔτησε πάνυ τόν μέγαν Γέροντα εὔξασθαι ὑπέρ αὐτοῦ.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ ὀχληρέ, εἰ ᾔδεις τήν δωρεάν τοῦ Θεοῦ, διατί ἀπό καιροῦ εἰς καιρόν παιδεύει τόν δοῦλον αὑτοῦ Ἀνδρέαν ὥς εὔσπλαγχνος Πατήρ, ἐδόξασας ἄν τόν Θεόν, ἵνα ἀποστομίσῃ τό μιαρόν στόμα τοῦ δράκοντος, ἵνα μή εὕρῃ κατ᾿ αὐτοῦ πρόφασιν ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως διά τάς μεγάλας ἐπαγγελίας, τάς αὐτῷ ἐπαγγελθεῖσας ὑπό τοῦ Θεοῦ, δι᾿ ἐμοῦ τοῦ ἐλαχίστου δούλου καί ἀχρείου. Τί δέ; Νομίζεις ὅτι οὐ συμπάσχω αὐτῷ περισσότερον παντός ἀνθρώπου; Ναί. Ἐπεί ποῦ ἐστιν, ὅτι «ἐάν πάσχῃ ἕν μέλος, συμπάσχει ὅλα τά μέλη»; Εἰ μετά ἀληθείας ᾔδει τήν λαμπρότητα τῶν προκειμένων αὐτῷ, μελῳδῆσαι εἶχε σύν τῷ Παύλῳ, εὐχαριστῶν ἀγαλλιώμενος καί λέγων˙ «ὅτι οὐκ ἄξια τά παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρός τήν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς». Ὁ Θεός ἐνδυναμώσοι αὐτόν, καί πέμψοι αὐτῷ τό μέγα ἔλεος.
Ἀσπάζομαι ὑμᾶς ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, θεωρῶν σύν Θεῷ τήν προκοπήν ὑμῶν, τήν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν˙ ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
σιη’
Ὁ αὐτός ἀδελφός ζητῶν δι᾿ ἑαυτοῦ ὑπηρετεῖν τῷ Γέροντι κατά δύναμιν σύν τῷ αὐτοῦ ὑπηρέτῃ <καί> τοῦ Γέροντος διακρινομένου καί μή θέλοντος ὑπηρετεῖσθαι παρ᾿ αὐτοῦ, διά τόν λόγον τοῦ Ἀββᾶ Θεοδώρου τοῦ ἐν τῇ Φέρμῃ, μή ἀνεχομένου ἐπιτάξαι τῷ ἰδίῳ μαθητῇ, ἠρώτησε τόν ἄλλον Γέροντα περί τούτου.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ὁ Θεός τοῦ οὐρανοῦ καί τῆς γῆς, προσθείη τῇ πίστει σου, ὦ τιμώτατε καί προσφιλέστατε ἀδελφέ, καί ἐνδυναμώσοι τήν ἀγάπην σου ἐν τῷ φόβῳ αὐτοῦ, τοῦ πληρῶσαι τήν καλήν προαίρεσίν σου εἰς τόν πλησίον˙ ὥστε ἐάν κοπιᾷς μικρόν κατά δύναμιν, οὐκ ἀποστερεῖ σε ὁ Θεός τόν μισθόν τοῦ κόπου σου. Εἴ τι οὖν δύνασαι ἀνάπαυσον τόν Γέροντα καί ἀρέσει τῷ Θεῷ ὑπέρ λατρείας, ὑπέρ θυσίας. Ἅ δέ οὐ δύνασαι, ἵνα ποιήσῃ ὁ ἀδελφός.
Οὐκ ὀφείλει δέ ὁ Γέρων διακριθῆναι ὑπηρετούμενος παρ᾿ ἡμῶν ἀσθενής ὤν, ἀλλ᾿ εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ, καί εὔχεσθαι ὑπέρ ὑμῶν. Ἀσθενείς οὖν ὤν, οὐκ ὀφείλει κρατῆσαι τόν λόγον τοῦ ἀββᾶ Θεοδώρου, λέγοντος περί τοῦ ἀδελφοῦ, ὅτι οὐκ εἰμί κινοβιάρχης ἵνα ἐπιτάξω αὐτῷ˙ ἐάν θέλῃ ποιῆσαι, ὅ βλέπει με ποιοῦντα, ποιησάτω. Ταῦτα γάρ ἔλεγεν ὁ ἀββᾶς Θεόδωρος, ὅτι ἐδύνατο ποιῆσαι τήν χρείαν αὐτοῦ, καί ὑπηρετεῖν ἄλλοις. Οὗτος δέ ἀσθενής ἐστι. Καί ἕκαστος δέ ὀφείλει πρός τό μέτρον αὑτοῦ καί τήν κατάστασιν διάγειν ἐν φόβῳ Θεοῦ, εὐχαριστῶν αὐτῷ πάντοτε ὅτι δι᾿ αὐτοῦ ἄλλοι λαμβάνουσι τόν μισθόν. Μή οὖν φθονήσῃ τῷ θέλοντι ἀκοῦσαι τοῦ λέγοντος˙ «ἠσθένησα καί διακονήσατέ μοι». Οὐκ ἀπαιτεῖ ὁ Θεός τόν ἀσθενοῦντα, καθώς πολλάκις ἠκούσαμεν, εἰ μή μόνον τήν εὐχαριστίαν καί τήν ὑπομονήν. Αὗται γάρ πρεσβεύουσιν ὑπέρ τῆς ἀδυναμίας ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Μή διακριθῇ οὖν ὑπηρετούμενος ὑπέρ τοῦ οἱουδήποτε ἀδελφοῦ, θέλοντος διά τόν Θεόν κοπιᾶν, καί μή εἴπῃ˙ βαρῶ τοῦτον, ἤ θλίβω τοῦτον˙ ἀλλ᾿ εἴπῃ˙ δύναται ἶσος εἶναι τῷ ὑπηρετοῦντι (ἴσ. ὁ ὑπηρετῶν) τοῖς κακουμένοις, ὁπότε ὁ Θεός ἐπληροφόρησεν αὐτόν ποιῆσαι ἑαυτῷ μισθόν ἀπ᾿ ἐμοῦ. Ὁ Κύριος ἐνδυναμώσοι αὐτόν, κἀμέ μή κατακρίνει. Ταῦτα φυλαξάτω, καί οἰκεῖτε μετ᾿ εἰρήνης, χάριτι Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ ἡμῶν.
(σελ. 448) Πρό πάντων «ἀλλήλων τά βάρη βαστάζετε, καί οὕτως ἀναπληρώσετε τόν νόμον τοῦ Χριστοῦ». Καί ἐπί τούτοις μνημονεύσωμεν ὅτι ὁ θάνατος οὐ χρονίζει φθάσαι. Καί δουλεύσατε τῷ Κυρίῳ ἐν φόβῳ καί τῷ πλησίον, ἵνα δι᾿ αὐτοῦ κληρονομήσητε τήν ἀθάνατον ζωήν, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ἐν ᾧ ἔχοντες τήν ἐλπίδα μή μεριμνήσητε εἰς τήν αὔριον˙ αὐτῷ γάρ μέλλει περί ἡμῶν. Καί ἐάν ἐπιρρίψωμεν τήν μέριμναν ἡμῶν ἐπ᾿ αὐτόν, αὐτός ἡμῶν φροντίσει ὡς θέλει.
Αὐτῷ ἡ δόξα. Ἀμήν.
Ἀσπάζομαι ὑμᾶς ἐν Κυρίῳ, παρακαλῶν εὔξασθαι ὑπέρ ἐμοῦ διά τήν ἀγάπην.