α’
Ἀπόκρισις τοῦ μεγάλου Γέροντος (εἴτουν τοῦ Βαρσανουφίου) πρός τόν ἀπό Μηρωσάβης Ἀββᾶν Ἰωάννην, αἰτήσαντα ἐλθεῖν καί οἰκῆσαι παρ᾿ αὐτοῖς ἐν τῷ κοινοβίῳ.
Γέγραπται ἐν τῷ Ἀποστόλῳ, ὅτι «ὁ ἐναρξάμενος ἐν ὑμῖν ἔργου ἀγαθοῦ, αὐτός καί τελειώσει ἕως τῆς ἡμέρας τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ». Καί πάλιν ὁ Δεσπότης ἡμῶν εἶπε τῷ προσελθόντι αὐτῷ. «Εἴ τις οὐκ ἀποτάσσεται πᾶσι τοῖς ὑπάρχουσιν αὐτοῦ καί τῷ γένει, ἔτι δέ μή μισεῖ καί τήν ἑαυτοῦ ψυχήν, οὐ δύναταί μου εἶναι μαθητής». Δυνατόν δέ ἐστι τῷ Θεῷ <πληροφορῆσαι> ἐφ᾿ ἡμᾶς τόν λόγον. Ὅτι «ἰδού δή τί καλόν καί τερπνόν, ἀλλ᾿ ἤ τό κατοικεῖν ἀδελφούς ἐπί τό αὐτόν»; Εὔχομαι δέ ἵνα φθάσῃς τό μέτρον τό γεγραμμένον ἐν ταῖς Πράξεσιν˙ ὅτι ὅσοι εἶχον κτήματα, ἐπώλουν καί φέροντες τό τίμημα τῶν πιπρασκομένων, ἐτίθουν πρός τοῖς ποσί τῶν Ἀποστόλων.
Καί εἰδώς σου τήν προθυμίαν, κατά Θεόν οὖσαν, < εἶπον > τῷ ἀγαπητῷ υἱῷ ἡμῶν Σερίδῳ, τῷ μετά Θεόν σκεπάσαντι ἡμᾶς ἀπό τῶν ἀνθρώπων˙ (ἐλπίζομεν δέ εἰς τόν Θεόν, ὅτι καί σέ μεθ᾿ ἡμῶν σκεπάζει) ὅτι δέξαι τόν ἀδελφόν Ἰωάννην μετά ἀγάπης πολλῆς, καί μή διακριθῇ ὅλως. Πρό γάρ δύο ἐτῶν (σελ. 54) ἀπεκάλυψέ μοι ὁ Θεός, ὅτι μέλλει ἥξειν ἐνταῦθα˙ καί ὅτι πολλοί τῶν ἀδελφῶν μέλλουσι συνιέναι πρός ἡμᾶς. Καί ἐγώ ἐτήρησα τήν ἀποκάλυψιν, ἕως οὗ μάθω τί ποιεῖ ὁ Κύριος. Ὡς οὖν ἐπληρώθη ὁ καιρός, κἀγώ ἐφανέρωσα ὑμῖν.
Καί ἐπειδή ἐλογίσω, ὅτι ἐξ ὧν φορῶ παρέχω σοι, ἰδού ἐπί τοῦ ἀδελφοῦ ἐπῆρα τό κουκούλιόν μου ἀπό τῆς κεφαλῆς μου, καί ἔπεμψά σοι αὐτό δι᾿ αὐτοῦ, εἰπών˙ δός αὐτῷ καί φέρε σοι ἀντ᾿ αὐτοῦ ἄλλο. Κράτει οὖν τοῦτο ἕως τῆς τελευτῆς σου˙ μέλλει γάρ σκεπάσειν σε ἀπό πολλῶν κακῶν καί πειρασμῶν. Μή δέσῃς οὖν αὐτό τινι˙ ἔστι γάρ εὐλογία Θεοῦ ἐκ τῶν χειρῶν μου. Καί σπούδασον τοῦ τελειῶσαί σου τό ἔργον, καί εὐλυτῶσαι ἀπό παντός πράγματος, ὡς ἡμεῖς εὐλυτώσαμεν, καί κάθου μεθ᾿ ἡμῶν μετά ἀμεριμνίας σχολάζων τῷ Θεῷ.
Κἀγώ Σέριδος λέγω σοι πρᾶγμα θαυμαστόν˙ ὡς γάρ ἐλάλησεν ταῦτα ὁ Γέρων, ἐλογισάμην ἐν ἐμαυτῷ. Πῶς ἔχω κρατῆσαι τοῦ γράψαι ταῦτα; Εἰ ἤθελεν ὁ Γέρων, εἶχον ἐνεγκεῖν ὧδε τό μέλαν καί τό χαρτίον, καί ἀκοῦσαι ἕνα λόγον καί γράψαι. Καί αὐτός ἔγνω ἅ ἐλογισάμην, καί ἔλαμψε τό πρόσωπον αὐτοῦ ὡς πῦρ, καί εἶπέ μοι˙ ὔπαγε γράψον, μή φοβηθῇς˙ ἐάν εἴπω σοι μυρίους (σελ. 56) λόγους φράψαι, οὔτε περισσόν, οὔτε παρά, ἕως ἑνός γράμματος ἀφῇ σε τό Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ γράψαι αὐτό, οὔτε ἐάν σύ θέλῃς˙ ἀλλ᾿ ὁδηγεῖ τήν χεῖρά σου πῶς αὐτά γράψεις μετά ἀκολουθίας.
β’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, προμηνύουσα αὐτῷ τάς διαφόρως ἐσομένας αὐτῷ θλίψεις, καί τήν σωματικήν ἀσθένειαν καί τήν ἐκ τούτων τῆς ψυχῆς προκοπήν.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννη. Στερέωσόν σου τήν καρδίαν ὡς στερεάν πέτραν. Πέτραν δέ λέγω τήν νοητήν, πρός τό δύνασθαι ἀκοῦσαι ἅ μέλλω λέγειν. Πρόσεχε οὖν σεαυτῷ, μήποτε ἀκούσας τοῦτο ἐπαρθῇς ἐν τῇ καρδίᾳ σου, καί ἐκπέσῃς τῆς πνευματικῆς ἐπαγγελίας˙ πολλούς γάρ ἀπώλεσεν ἡ τύφωσις καί τῶν θσασάντων εἰς μέτρον. Ἀλλ᾿ ἑτοίμασον σεαυτόν εἰς εὐχαριστίαν ἐν πᾶσιν, ἀκούσας τοῦ ἁγίου Ἀποστόλου λέγοντος «ἐν παντί εὐχαριστεῖτε». Εἴτε οὖν ἐν θλίψεσιν, εἴτε ἐν ἀνάγκαις ἤ στενοχωρίαις, εἴτε ἐν ἀσθενείαις καί κόποις σωματικοῖς, ἐν πᾶσι τοῖς ἐπερχομένοις σοι εὐχαρίστησον τῷ Θεῷ. Ἐλπίζω γάρ ὅτι καί σύ ἔχεις ἐλθεῖν εἰς κατάπαυσιν αὐτοῦ˙ «διά πολλῶν γάρ θλίψεων δεῖ ἡμᾶς ἐλθεῖν εἰς τήν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ».
Μή οὖν διστάσῃς τῇ ψυχῇ σου καί μή ἐκλυθῇς τήν καρδίαν σου ἔν τινι. Ἀλλά μιμνήσκου τοῦ Ἀποστολικοῦ λόγου «ὅτι εἰ καί ὁ ἔξω ἄνθρωπος ἡμῶν φθείρεται, ἀλλ᾿ ὁ ἔσω ἀνακαινοῦται ἡμέραν ἐξ ἡμέρας». Ἐάν οὖν μή ὑπομένῃς τά πάθη, ἐλθεῖν εἰς τόν σταυρόν οὐ δύνασαι˙ ἐάν δέ βαστάσῃς ἐν πρώτοις τά πάθη, εἰσέρχῃ εἰς τόν λιμένα τῆς αὐτοῦ καταπαύσεως, καί ἡσυχάζεις λοιπόν (σελ. 58) ἐν πολλῇ ἀμεριμνίᾳ, ἔχων τήν ψυχήν ἐστερεωμένην καί κεκολλημένην τῷ Κυρίῳ διά παντός, ἐν πίστει φρουρουμένην, ἐν ἐλπίδι χαίρουσαν, ἐν ἀγάπῃ εὐφραινομένην, ἐν τῇ ἁγίᾳ καί ὁμοουσίῳ Τριάδι φυλαττομένην. Καί τότε πληρωθήσεται περί σοῦ τό εἰρημένον˙ «εὐφρανθήτωσαν οἱ οὐρανοί, καί ἀγαλλιάσθω ἡ γῆ». Αὐτή γάρ ἐστιν ἡ ἀμέριμνος ζωή τοῦ ἀνθρώπου τοῦ Θεοῦ˙ χαίρει γάρ ὁ Πατήρ καί ὁ Υἱός καί τό ἅγιον Πνεῦμα ἐπί τῇ σωτηρίᾳ τῆς ψυχῆς σου, ἀγαπητέ μου ἀδελφέ.
γ’
Ἀπόκρισις τοῦ ἄλλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν αἰτήσαντα αὐτῷ συντυχεῖν.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ συγχώρησόν μοι διά τόν Κύριον, ὅτι ἐπιθυμῶ σε ἰδεῖν, ἀλλά διά τήν τῶν ἄλλων συνείδησιν, οὐχ εὑρίσκω ἐλευθερίαν˙ συγχαίρω δέ τῇ ἀγάπῃ σου ἐπί ταῖς πεμπομέναις σοι παρά τοῦ ἁγίου Γέροντος εὐλογίας, καί μακάριος εἶ τούτων ἀξιωθείς.
δ’
Πειρασμοῦ κινηθέντος τοῖς μοναχοῖς τοῦ τόπου ἔνθα διῆγεν ὁ Ἀββᾶς Ἰωάννης, πρίν ἐλθεῖν εἰς τό κοινόβιον, καί μελλούσης κινεῖσθαι ἐπει ταραχῆς ὄντος αὐτοῦ ἐκεῖ, τοῦτο προθεωρήσας ὁ μέγας Γέρων τῷ πνεύματι, γράφει αὐτῷ ταῦτα.
Γράψον τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννῃ˙ ἰδού πέμπω σοι τρεῖς μαρτυρίας ἀπό τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως καί ἀπό τῶν Γραφῶν τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ἐν αἷς ἐξυπνίζω σου τόν νοῦν εἰς ἐγρήγορσιν Θεοῦ καί εἰς νοήματα τοῦ ἁγίου Πνεύματος, εἰς τό γνῶναί σε τά περί τοῦ ἐνεστῶτος καιροῦ τί ἐστι. Πρώτη μαρτυρία αὕτη ἐστίν. Εἶπεν ὁ Θεός διά τοῦ ἁγίου Προφήτου Ἡσαΐου˙ «βάδιζε λαός μου εἴσελθε εἰς τό ταμιεῖόν σου, ἀπόκλεισον τήν θύραν σου, ἀποκρύβηθι μικρόν ὅσον ὅσον ἕως ἀν παρέλθῃ ἡ ὀργή Κυρίου». Ἡ δέ δευτέρα μαρτυρία αὕτη ἐστίν˙ «ἐξέλθετε ἐκ μέσου αὐτῶν καί ἀφορίσθητε, καί ἀκαθάρτου μή ἅπτεσθαι, λέγει Κύριος, κἀγώ εἰσδέξομαι ὑμᾶς, καί ἔσομαι ὑμῖν εἰς Πατέρα, καί ὑμεῖς ἔσεσθέ μοι εἰς υἱούς καί θυγατέρας, λέγει Κύριος Παντοκράτωρ». Τρίτη μαρτυρία˙ «βλέπετε πῶς περιπατεῖτε μή ὡς ἄσοφοι, ἀλλ᾿ ὡς σοφοί, ἐξαγοραζόμενοι τόν καιρόν ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσιν».
Ἐγώ δέ λέγω σοι, τρέχε πρός τά προκείμενά σοι, καί τελείωσόν σου τό ἔργον ταχέως, μεμνημένος τοῦ Κυρίου σου λέγοντος˙ «οὐδείς βαλών τήν χεῖρα αὐτοῦ ἐπ᾿ ἄροτρον καί στραφείς εἰς τά ὀπίσω, εὔθετός ἐστιν εἰς τήν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν»˙ ἐγώ γάρ βλέπω τόν ἡσύχιόν σου βίον, τόν μένοντά σε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
ε’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν Ἀββᾶ λυπηθέντα ὅτι ἐχρόνισεν ἐλθεῖν ὁ Ἀββᾶς Ἰωάννης, καί ἐκ τούτου νομίσαντα ὅτι οὐκ ἔρχεται. (σελ. 60)
Μή ἀθυμήσῃς, τέκνον, μηδέ λυπηθῇς περί τοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν˙ καί γάρ εἰ καί ἄπεστι τῷ σώματι, ἀλλά πάρεστι τῷ πνεύματι, καί σύν ἡμῖν ἐστι διά παντός. Ὁμόψυχος γάρ ἡμῶν ἐστι, καί οὐδέν αὐτόν χωρίζει ἀπό (σελ. 62) τῆς ἡμῶν ἀγάπης, ἀπό τοῦ νῦν καί ἕως τοῦ αἰῶνος.
ς’
Ἐπιστολή τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος γραφεῖσα πρός τόν Ἀββᾶν Ἰωάννην, ποιοῦντα ἐν τῇ αὐτοῦ χώρᾳ τινάς χρείας τῷ κοινοβίῳ, καί ὀχλούμενον ὑπό σωματικοῦ πολέμου.
Γράψον τῷ ἀδελφῷ, ὡς ἔτι εἶ ἔξω ποιῶν τόν κόπον σου κατά τήν δύναμίν σου διά τόν Θεόν καί διά τάς ψυχάς τῶν ἀδελφῶν μᾶλλον δέ διά τήν ἡμῶν καί σοῦ ἀνάπαυσιν καί ἡσυχίαν – ἐάν γάρ ἀναπαυθῶσιν οἱ ἀδελφοί καί σκεπασθῶσι δι᾿ ἡμῶν, καί ἡμεῖς δι᾿ αὐτῶν εὑρίσκομεν τελείαν ἡσυχίαν˙ καί πληροῦται ἐφ᾿ ἡμᾶς ὁ λόγος ὁ γεγραμμένος. «Ἀδελφός ὑπ᾿ ἀδελφοῦ βοηθούμενος ὡς πόλις ὀχυρά καί τετειχισμένη»˙ κόψον τάς σχέσεις ὅλας καί τάς προφάσεις ἅς ἔχεις ἕως εἶ ἔξω, καί μή ἐάσης πρόφασιν μηδέ σχέσιν μετά τινος ἕλκουσάν σε εἰς τά ὀπίσω˙ ἐάν γάρ μή οὕτως, οὐχ ἡσυχάζεις ἐν τελείᾳ ἡσυχίᾳ˙ οὕτω γάρ καί ἡμεῖς ἐποιήσαμεν. Ταῦτα οὖν ποιῶν, τελείως ἐλπίζω ὅτι ἡσυχάζεις˙ καί γάρ μεθ᾿ ἡμῶν γίνεταί σου ὁ κλῆρος καί τό μέρος μεθ᾿ ἡμῶν εἰς τόν αἰῶνα.
Μηδείς μάθῃ τέως τά γραφόμενά σοι. Ποιῶν οὖν τόν κόπον, ἐάν κατευοδοθῇ τό πρᾶγμα ἔμποσθέν σου, εὐχαρίστησον τῷ Θεῷ καί εὔχου αὐτῷ˙ τοῦτο γάρ ἐστι τό «ἐν παντί εὐχαριστεῖτε». Καί μή ἀμελήσωμεν ἀποδοῦναι τήν εὐχαριστίαν τῷ Θεῷ, καθώς ἐκεῖνος περί οὗ εἶπας ποτέ τήν παραβολήν. Ὅτι ἀπήρχετο εὔξασθαι εἰς τήν Ἐκκλησίαν οἰκονομηθῆναι τροφήν, καί ἀπήντησεν (σελ. 64) αὐτῷ τις ποτε λέγων, ὅτι ἀρίστησον σήμερον μετ᾿ ἐμοῦ, καί ὕπαγε εὔξου˙ καί εἶπεν οὐχ ὑπάγω, τοῦτο γάρ ἀπηρχόμην αἰτήσασθαι παρά τοῦ Θεοῦ. Ἀλλ᾿ ἡμεῖς, ἐἀν εὕρωμεν, ἐάν μή εὕρωμεν, τήν εὐχήν καί τήν εὐχαριστίαν ἀποδώσωμεν τῷ Θεῷ.
Βλέπε δέ τοῦ βαστάσαι τήν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματί σου διαπαντός.
ζ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν μέλλοντα ἀπέρχεσθαι μετά τῶν ἀδελφῶν συλλέξαι ἐργόχειρον, καί φοβηθέντα τήν ἐρημίαν τῶν τόπων. Καί ὑπόμνησις τοῦ νήφειν αὐτόν πρός τόν παρενοχλοῦντα αὐτῷ σωματικόν πόλεμον. Καί ἐπαγγελία τῆς τοῦ Θεοῦ συνεργείας πρός τήν σπουδαζομένην αὐτῷ πρός αὐτούς ἀναχώρησιν.
Εἰπέ τῷ διά τοῦ ἄνωθεν θείου νεύματος κληθέντι πρός ἡμᾶς οἰκῆσαι, οὐ μόνον ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, ἀλλά καί ἐν τῷ μέλλοντι, ἀδελφῷ ἡμῶν γνησίῳ καί ὁμοψύχῳ Ἰωάννῃ. Εἶπεν ὁ δεσπότης ἡμῶν Χριστός τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς: «Οὐχί δύο στρουθία ἀσσαρίου πωλεῖται; Καί ἕν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἐπί τῆς γῆς, ἄνευ τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς; Ὑμῶν δέ καί αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς ἠριθμημέναι εἰσί. Μή οὖν φοβηθῆτε, πολλῶν στρουθίων διαφέρετε (σελ. 66) ὑμεῖς˙ πᾶς ὅς τις ὁμολογήσει ἐν ἐμοί ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγώ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς».
Πρόσεχε οὖν σεαυτῷ νηφαλέως θεῖναι τόν Θεόν ἔμποσθέν σου διά παντός, ἵνα καί περί σοῦ πληρωθῇ ὁ προφητικός λόγος˙ «προωρώμην τόν Κύριον ἐνώπιόν μου διά παντός, ὅτι ἐκ δεξιῶν μου ἐστιν, ἵνα μή σαλευθῶ». Ἔκτεινον οὖν τάς χείράς σου ἐξ ὅλης σου τῆς ψυχῆς ἐπί τά προκείμενά σοι˙ καί ἐν τούτοις μελέτησον διά παντός ὅπως ἀκούσῃς τῆς φωνῆς τοῦ Θεοῦ πρός σέ λεγούσης. «Ἰδού ἀποστέλλω τόν Ἄγγελόν μου πρό προσώπου σου, ὅς κατασκευάσει τήν ὁδόν σου ἔμπροσθέν σου».
η’
Ὁ αὐτός ἱκανῶς κοπωθείς καί μή εὑρών ἐργόχειρον ἐλυπεῖτο καί ἐθαύμαζε, πῶς κατά τόν λόγον τοῦ Γέροντος «οὐκ ἐπέμφθη ὁ Ἄγγελος πρό προσώπου αὑτοῦ», μή εἰδώς ὅτι τοῦτο ἐρρέθη αὐτῷ πρός τήν εὐλογίαν τῆς ἀναχωρήσεως. Καί διά τοῦτο γράφει αὐτῷ ὁ Γέρων ταῦτα.
Γράψον τῷ ἀδελφῷ˙ ὅσον ἐστί τό πλοῖον ἐν τῇ θαλάσσῃ, ἐκδέχεται κινδύνους καί προσβολήν ἀνέμων. Ἐάν δέ φθάσῃ εἰς τόν τῆς ἡσυχίας λιμένα καί τόν τῆς εἰρήνης, οὐκ ἔτι ἔχει φόβον κινδύνων κάι θλίψεων καί προσβολῶν ἀνέμων, ἀλλ᾿ ἐν γαλήνῃ ἔσται. Οὕτω καί ἡ ἀγάπη σου ὅσον εἶ μετά τῶν ἀνθρώπων, προσδόκησον θλίψεις καί κινδύνους καί προσβολήν τῶν νοητῶν ἀνέμων, ὅταν δέ φθάσῃς εἰς τά ἡτοιμασμένα σοι, τότε ἄφοβος ἔσῃ.
Περί δέ οὗ προεῖπον, ὅτι εἶπεν ὁ Δεσπότης ἡμῶν «ὅτι ἰδού ἀποστελῶ τόν Ἄγγελόν μου πρό προσώπου σου», ἐπέμφθη. Περί δέ τοῦ μή εὑρεῖν ἐργόχειρον, εἶπεν ὁ Θεός ἐν τῷ μωσαϊκῷ βιβλίῳ˙ «διά τοῦτο ἐκύκλωσέ σε καί ἐπαίδευσέ σε καί ἐλιμογχόνησέ ἐν τῇ ἐρήμῳ ἐκείνῃ τῇ φοβερᾷ, γνῶναι τά ἐν τῇ καρδίᾳ σου». Νόησον τά λεγόμενά σοι παρ᾿ ἐμοῦ καί ἑδραίως κάμε καί ἀδιστάκτως, ἀγαπητέ ἀδελφέ.
θ’
Ἐπιστολή τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός αὐτόν ἀπελθόντα εἰς ἀπόκρισιν τοῦ κοινοβίου, καί διά τό πολλήν εὑρεῖν θλῖψιν ὀλιγωρήσαντα
(σελ. 68) Γράψον, τέκνον, τῷ ἀδελφῷ ἡμῶν Ἰωάννῃ ἀσπασμόν ἐν Κυρίῳ, ἐξ ἐμοῦ καί σοῦ καί τοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν Ἰωάννου καί εἰπέ αὐτῷ˙ μή ἐκκακήσῃς ἐν ταῖς θλίψεσι καί τοῖς σωματικοῖς πόνοις, οὕς ὑπομένεις καί κοπιᾷς δι᾿ ἡμᾶς καί διά τό ἡμῶν κοινόβιον˙ ἔστι γάρ καί τοῦτο τοῦ θεῖναι τήν ἑαυτοῦ ψυχήν ὑπέρ τῶν ἀδελφῶν, καί ἐλπίζω ὅτι πολύς ὁ μισθός τοῦ κόπου τούτου. Καί ὡς κατέστησεν ὁ Θεός τόν Ἰωσήφ θρέψαι τούς ἀδελφούς αὐτοῦ ἐν λιμῷ ἐν Αἰγύπτῳ, οὕτω καί σέ κατέστησε βοηθῆσαι τῷ κοινοβίῳ μετά τοῦ τέκνου ἡμῶν Σερίδου˙ κἀγώ σοι λέγω τόν ἀποστολικόν λόγον τόν πρός Τιμόθεον˙ «σύ οὖν τέκνον ἐνδυναμώθητι χάριτι Πνεύματος ἁγίου».
Βλέπω γάρ σου τήν ἡσυχίαν πῶς μέλλει ἔρχεσθαι καί συγχαίρω σοι ἐν Κυρίῳ˙ ὅσον γάρ ἔξω διάγεις, θλῖψιν καί κόπον σωματικόν μέλλεις εὑρίσκειν˙ ὅταν δέ φθάσῃς εἰς τόν τῆς ἡσυχίας λιμένα, ἀνάπαυσιν καί εἰρήνην εὑρίσκεις˙ ἀψευδής γάρ ἐστιν ὁ Δεσπότης ἡμῶν ὁ λέγων˙ «ὅτι δώσω αὐτοῖς ἐν τῷ νῦν αἰῶνι ἑκατονταπλασίονα, καί ἐν τῷ μέλλοντι ζωήν αἰώνιον».
Προθύμως οὖν κοπίασον, ἀδελφέ, ὅπως εὕρης, πλείονα τήν ἀγάπην καί τήν ἀνάπαυσιν. Πρό τοῦ γάρ φθάσαι τό πλοῖον τόν λιμένα, κρούεται καί χειμάζεται ἀπό τῶν κυμάτων καί τῶν κλυδώνων˙ ἐάν δέ φθάσῃ εὑρίσκεται λοιπόν εἰς πολλήν γαλήνην. Νόησον τά λεγόμενα καί φύλαξον.
«Δώῃ γάρ σοι ὁ Κύριος σύνεσιν ἐν πᾶσιν».
ι’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, λίθου πεσόντος κατά τοῦ ποδός αὐτοῦ καί πολλήν αὐτῷ κινήσαντος ὀδύνην καί ἀθυμίαν.
Ἀγαπητῷ ἀδελφῷ Ἰωάννην ἐν Κυρίῳ χαίρειν. Κατά τόν κόπον τοῦ σώματός σου τόν δι᾿ ἡμᾶς καί τό σύντριμμα τοῦ ποδός σου διά τόν Θεόν, ἐμπλῆσαι ὁ Δεσπότης Θεός τήν ψυχήν σου, ἀγαπητέ μου, τῶν ἐπουρανίων ἀγαθῶν ἑκατονταπλασίονα. Κατανόησον τά γραφόμενα παρ᾿ ἐμοῦ, ἀδελφέ, καί κρύψον παρά σεαυτῷ˙ ἀκουτιεῖ γάρ σε χαρμονήν ἐπουράνιον, δεσποτικήν, θεϊκήν. Ἐν ὀνόματι γάρ τῆς ἁγίας Τριάδος, εὑρίσκω ὅτι συγκληρονόμος εἶ τῶν ἐμῶν χαρισμάτων, τῶν παρά Θεοῦ δοθέντων μοι˙ καί κατά πρόσβασιν προσδοκῶ ὅτι ταχέως φθάνεις˙ ἔστι γάρ ὁ διά κόπων κατά Θεόν φθάνων εἰς τήν αὐτοῦ κατάπαυσιν˙ ἔστι πάλιν ὁ διά ταπείνωσιν φθάνων εἰς αὐτήν. (σελ. 70) Ἐλπίζω δέ ὅτι κατ᾿ ἀμφότερα ἕξεις, ἐν τῷ ἀποθανεῖν τήν ὀργήν σου, πνιγέντος τοῦ θυμοῦ ἀπό τῆς καρδίας σου καί τότε πληροῦται εἰς σέ ὁ γεγραμμένος λόγος˙ «ἴδε τήν ταπείνωσίν μου καί τόν κόπον μου καί ἄφες πάσας τάς ἁμαρτίας μου».
Καί ἐπειδή εἶπον ὅτι κατά πρόσβασιν φθάνεις, κατανόησον τά Εὐαγγέλια, πῶς καί ποσάκις δέδωκεν ὁ Χριστός τά χαρίσματα τοῖς μαθηταῖς περί ἰάσεων καί ἐκβάσεων δαιμόνων, τήν δέ τελειότητα (ἴσ. δέδωκε) περί ἀφέσεως ἁμαρτιῶν, εἰπών αὐτοῖς˙ «ὧν ἀφῆτε τάς ἁμαρτίας ἀφέωνται». Ἐάν οὖν διά τόν κόπον σου τόν διά τόν Θεόν ἀφήσῃ σοι τάς ἁμαρτίας σου, ἰδού τό μέτρον ὅ θέλω σε καταλαβεῖν. Ἐάν δέ δυσνόητα ρήματα ἐν τῇ ἐπιστολῇ ἀναγνῷς, ἐρώτησον τόν ὁμόψυχόν σου Σέριδον, υἱόν δέ ἐμοῦ ἀγαπητόν, καί διά τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος φράσσει σοι τά δυσνόητα. Ἐδεήθην γάρ τοῦ Θεοῦ ὑπέρ αὐτοῦ καί περί τούτου.
Σύ οὖν ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, ἀκαταπαύστως τρέχε τήν ὁδόν τήν ἡτοιμασμένην, ὅπως μετά χαρᾶς φθάσῃς, ὅν ἐφθάσαμεν τοῦ Χριστοῦ λιμένα καί ἀκούσῃς τῆς φωνῆς τῆς πεπληρωμένης χαρᾶς καί ζωῆς καί φωτός καί ἀγαλλιάσεως, λεγούσης πρός σέ˙ «εὖ δοῦλε ἀγαθέ καί πιστέ, ἐπί ὀλίγα ἧς πιστός, ἐπί πολλῶν σε καταστήσω, εἴσελθε εἰς τήν χαράν τοῦ Κυρίου σου».
Χαίροις ἐν Κυρίῳ, χαίροις ἐν Κυρίῳ, χαίροις ἐν Κυρίῳ˙ ὁ Κύριος φυλάξοι τήν ψυχήν σου καί τό σῶμα σου ἀπό παντός κακοῦ καί παντός ἐναντιώματος διαβολικοῦ καί φαντασίας πάνυ θορυβώδους˙ ὁ Κύριος ἔσται σοι φῶς, σκέπη σου, ὁδός σου, ἰσχύς σου, στέφανός σου ἀγαλλιάσεως καί ἀντίληψις αἰωνία. Πρόσεχε σεαυτῷ, γέγραπται γάρ˙ «τά ἐκπορευόμενα διά τῶν χειλέων μου οὐ μή ἀθετήσω».
ια’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός αὐτόν, παραινοῦσα αὐτόν διά παντός μνημονεύειν τῶν αὐτῷ γραφομένων, εἰς ὠφέλειαν αὐτοῦ καί στηριγμόν τῆς αὐτοῦ καρδίας.
(σελ. 72) Εἶπεν ὁ Σολομών περί τῶν γονέων αὐτοῦ˙ «οἵτινες καί ἐδίδασκόν με καί ἔλεγον˙ ἐρειδέτω ὁ λόγος ἡμῶν ἐν τῇ καρδίᾳ σου». Οὕτω κἀγώ σοι λέγω, ἀδελφέ˙ ἐρειδέτωσαν οἱ λόγοι μου ἐν τῇ καρδίᾳ σου. Καί μελέτησον πάντα τά γραφόμενά σοι παρ᾿ ἐμοῦ διαπαντός, καθώς εἶπεν ὁ Θεός διά στόματος Μωσέως˙ «ἅφαψαι αὐτά εἰς τήν δεξιάν σου χεῖρα, καί ἔσται ἀσάλευτα πρό ὀφθαλμῶν σου διά παντός˙ καί μελέτησον αὐτά κοιταζόμενος καί ἀνιστάμενος καί περιπατῶν ἐν τῇ ὁδῷ καί κοιταζόμενος ἐν οἴκῳ». Δεῖξον οὖν τά αὐτά ἐν τελειότητι ἔργων καί ὁ Θεός μου ἔσται μετά σοῦ εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
ιβ’
Ὁ αὐτός ἐπέταξεν ἀδελφῷ ἔργον, καί ὡς οὐκ ἐποίησεν αὐτό γοργῶς, ἐπετίμησεν αὐτῷ. Καί πρός τοῦτο ἐδήλωσεν αὐτῷ ὁ Γέρων ταῦτα.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννῃ˙ ὁ καιρός οὗτος ἁπαλός ἐστι καί πολλῷ κόπῳ εὑρίσκεις εἰς τόν νοῦν καιρόν ἄνθρωπον ἔχοντα στερεάν καρδίαν. Ἀλλά κράτησον τόν λόγον τοῦ ἁγίου Ἀποστόλου λέγοντος˙ «ἔλεγξον, ἐπιτίμησον, παρακάλεσον ἐν πάσῃ μακροθυμίᾳ καί διδαχῇ».
ιγ’
Οἰκοδομῆς γενομένης ἐν τῷ κοινοβίῳ, αὐτός ὡς ἔμπειρος ἐχάραξε τά μέτρα τοῦ ἔργου. Καί λάθρᾳ αὐτοῦ τινές τῶν ἀδελφῶν ὡς καλόν τι νομίζοντες ποιεῖν προσέθηκαν αὐτοῖς, καί μικρόν τι παρέβλεψαν, καί ταραχθέντες αὐτοῦ καί ὀλιγωρήσαντος ἐξ αὐτῶν, δηλοῖ αὐτῷ ὁ Γέρων ταῦτα.
Εἰπέ τῷ ὁμονοοῦντι ἡμῶν ἀδελφῷ Ἰωάννῃ˙ πολλά τά γραφόμενά σοι παρ᾿ ἐμοῦ διά χειρός τοῦ γνησίου καί ἀγαπητοῦ τέκνου ἡμῶν, τοῦ ἐξ ὅλης τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς ἀγαπῶντος ἡμᾶς τούς τρεῖς ἐξίσου ἐν τελείᾳ ἀγάπῃ. Καί ταῦτα πάντα οὐκ ἐξ ἰδίου θελήματος γράφω, ἀλλ᾿ ἐκ κελεύσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος˙ ὅλα δέ πρός διόρθωσιν καί ὠφέλειαν ψυχῆς, καί συνειδήσεως τοῦ ἔσω ἀνθρώπου˙ πρός δέ θλῖψιν καί παιδείαν σώματος καί συντριβήν καρδίας σου.
(σελ. 74) Πρῶτον πρόσεχε ἀπό τοῦ πνεύματος τῆς ἀκηδίας˙ γεννᾷ γάρ πᾶν κακόν καί ποικίλον πρᾶγμα. Ἐάν γάρ γράφω σοι οὕς ὑπέμεινα πειρασμούς, ἔτι λέγω σοι οὐ βαστάζουσι τά ὦτά σου, ἀλλά τάχα οὐδέ ἄλλου τινός εἰς τόν καιρόν τοῦτον. Ἐλπίζω δέ ὅτι φθάνεις, καί οὐ μόνον ἀλλά καί αὐτοψεῖ ἰδεῖν αὐτούς ἔχεις, καί λυτρωθῆναι ἀπ᾿ αὐτῶν χάριτι Χριστοῦ διά πίστεως.
Διατί ἐκλύεται ἡ καρδία σου ἀπό ὀλιγωρίας, ἀπό τῶν τοῦ Χριστοῦ προβάτων; Ἤ οὐκ οἶδας οἵαν κεφαλαλγίαν ὑπομένει ὁ καλός διδάσκαλος ἀπό τῶν παιδίων, ἕως οὗ εὐδοκιμήσωσι; Καί τοῦτο ὅτι ἤκουσας παρ᾿ ἐμοῦ τόν ἀποστολικόν λόγον˙ «ὅτι ἔλεγξον, ἐπιτίμησον, παρακάλεσον ἐν πάσῃ μακροθυμίᾳ καί διδαχῇ».
Ἄκουσον καί πρόσχες ἅ λέγω σοι˙ ἡ μακροθυμία γεννήτριά ἐστιν ὅλων τῶν ἀγαθῶν. Κατανόησον τόν Μωσέα ἐκλεξάμενον ἑαυτῷ «συγκακουχεῖσθαι τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ, ἤ πρόσκαιρον ἔχειν ἁμαρτίας ἀπόλαυσιν». Ὅταν οὖν ταράσςῃ σε ὁ λογισμός ἀπό τοῦ δαίμονος πρός τινα ἄνθρωπον, εἰπέ τῷ λογισμῷ μετά μακροθυμίας˙ ὑπετάγην ἐγώ τῷ Θεῷ ἵνα δουλαγωγήσω ἄλλους; Καί παύεται ἀπό σοῦ. Ἑδραίως καί κραταιῶς δράμε μνημονεύων μου τῶν λόγων, μᾶλλον δέ τοῦ Κυρίου, ὅπως καί σύ καταλάβῃς ἡμᾶς, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, τῷ Κυρίῳ ἡμῶν. Γένοιτο, γένοιτο.
ιδ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, ὅτι βαρέως ἤνεγκεν ἀκούσας, ὅτι τις τῶν ἀδελφῶν, ὡς εὐτελίζων αὐτόν ἔλεγε˙ τίς γάρ ἐστιν οὗτος, ἤ πόθεν, ὅτι αὐτός θλίβεται;
(σελ. 76) Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ καθώς ἐδικάζετο Μιχαήλ περί τοῦ σώματος Μωσέως, οὕτως ἀγωνίζομαι ὑπέρ σοῦ ἕως οὗ ἀπαλλαγῇς ἀπό τοῦ παλαιοῦ ἀνθρώπου. Ἐγόγγυζον γάρ οἱ Ἰουδαῖοι περί τοῦ Σωτῆρος λέγοντες˙ «οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ υἱός Ἰωσήφ; Οὐχί τήν μητέρα καί τούς ἀδελφούς γνωρίζομεν;». Ταῦτα κατανόησον καί ὑπόμεινον ἕως τέλους.
ιε’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν οὔπω καθαρεύσαντα τῆς αὐτῆς ἀθυμίας.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ ἐμνήσθην τῆς προφητείας τοῦ ἁγίου Ἱερεμίου τοῦ προφήτου λέγοντος˙ «τίς δώσει τῇ κεφαλῇ μου ὕδωρ καί τοῖς ὀφθαλμοῖς μου πηγήν δακρύων, καί κλαύσομαι τόν λαόν τοῦτον ἡμέρας καί νυκτός»; Προσεδόκων γάρ σε τήν στερεάν τροφήν διαθρέψαι, καί βλέπω σε πάλιν χρῄζοντα τοῦ γάλακτος. Βλέπε, τί γέγραπται˙ «καί ἀπό τῶν κρυφίων μου καθάρισόν με». Βλέπε, μή κλέψωσί σε οἱ πονηροί δράκοντες, καί ἐμβάλωσιν εἰς σέ τόν ἰόν αὑτῶν˙ ἔστι γάρ θανάσιμος. Οὐδείς γάρ ποτε διορθοῦται διά κακοῦ τό ἀγαθόν, ἡττᾶται γάρ τῷ κακῷ, ἀλλά διά τοῦ ἀγαθοῦ διορθοῦται τό κακόν.
Ἰδού οὖν στήκεις εἰς τό στάδιον, θηριομαχῆσαι ὀφείλεις, κατά τόν Ἀπόστολον, ἐν Ἐφέσῳ˙ νικήσας γάρ τά θηρία ἐκαυχᾶτο. Εἰς τήν ζάλην ἐβλήθης τῆς θαλάσσης ὑπομεῖναι κινδύνους πολλούς, καί συναθλῆσαι πρός τήν τρικυμίαν τῶν κυμάτων. Καί οὕτω νικήσας βοηθοῦντος τοῦ Θεοῦ, συνέρχῃ ἡμῖν εἰς τόν τῆς γαλήνης λιμένα, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
ις’
(σελ. 78 ) Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν μέλλοντα ταράσσεσθαι πρός τούς ἀδελφούς ἐπί τῷ γενομένῳ ἀφανισμῷ τῶν πλίνθων ἐκ τῆς βροχῆς˙ τοῦτο γάρ ἐπέγραψε τῇ αὐτῷ ραθυμίᾳ. Προβλέπων δέ, ὅτι καί τῷ Ἀββᾷ μέλλει περί τούτου μέμφεσθαι, προασφαλίζεται αὐτόν καί ἐξυπνίζει πρός ἀσφάλειαν τῶν λογισμῶν, ὑπομιμνήσκων καί τῆς γνησίας ἀγάπης, ἥν πρός αὐτόν ὁ Ἀββᾶς κέκτηται, ἵνα τῇ τοιαύτῃ μνήμῃ τόν ἐναντίον ἀπώσηται λογισμόν.
Ποίησον ἀγάπην, τέκνον, καί τάχυνον τοῦ ἐνεγκεῖν χαρτίον καί μέλαν, ἄφες τήν ἀπόκρισιν δι᾿ ἥν ἀνῆλθες, καί γράψον τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννῃ πρῶτον ἀσπασμόν ἐξ ἐμοῦ˙ ἐνεργεῖται γάρ τοῦ ταράξαι ἄλλους καί ταραχθῆναι ὑπ᾿ ἄλλων, καί εἰπέ αὐτῷ˙ χαίροις ἐν Κυρίῳ, ἀδελφέ μου. Εἰ πολλά τά κύματα τῆς θαλάσσης, οὐκ ἔστιν ὁ ἐξυπνίζων τόν Ἰησοῦν, ἵνα ἐπιτιμήσῃ τοῖς ἀνέμοις καί τῇ θαλάσσῃ καί γένηται γαλήνη τοῦ συνιέναι καί προσκυνῆσαι τῷ Ἰησοῦ; Εἰ πάντα μάταια καί πρόσκαιρα, τί δι᾿ αὐτῶν ἐνεργεῖται ἡμῶν ἡ καρδία, τοῦ λήθην λαβεῖν περί τοῦ εὐαγγελικοῦ λόγου, ὅτι «τί ὠφεληθῇ ἄνθρωπος ἐάν τόν κόσμον ὅλον κερδίσῃ τήν δέν ψυχήν αὐτοῦ ζημιωθῇ»;
Μάθε, ἀδελφέ μου, ὅτι ἐάν τις θλίβῃ τινά, εἴτε ἔργῳ, εἴτε λόγῳ, ὕστερον αὐτός θλίβεται ἑκατονταπλασίονα. Καί πολλάκις ἐγράφησαν ἐξ ἐμοῦ τά τῆς Γραφῆς ρήματα τοῦ Κυρίου, τό μακροθυμεῖν ἐν πᾶσι, καί προσέχειν τοῦ μή εἶναι μεμιγμένον σου τό θέλημα τινί. Ἀλλ᾿ ἐάν πέμψῃς μοι τήν ἐρώτησιν μετά τοῦ ἀγαπητοῦ μου υἱοῦ Σερίδου, τοῦ ἀεί θλιβομένου ἐν τῷ βλέπειν σε θλιβόμενον, σπούδασον ἀκριβεύσασθαι μετά τῶν λογισμῶν σου, μήποτε ἐμβάλωσι θανάσιμον ἰόν εἰς τήν καρδίαν σου τοῦ πλανηθῆναί σε, νομίζοντα κάμηλον τόν κώνωπα, καί τό βιζάκιον λίθον˙ καί εὑρίσκεται ὁ ἄνθρωπος ἔχων τήν δοκόν καί προσέχων τῷ κάρφει. Ὡς τῇ ψυχῇ μου ἔγραψά σοι˙ οἶδα γάρ ότι χαρῆναι ἔχει ἡ καρδία σου εἰς ταῦτα. «Ἔλεγξον γάρ φησι, σοφόν» καί τά ἑξῆς. Καί οἶδα πῶς ἔχω σε ἐν τῇ τοῦ Χριστοῦ ἀγάπη, ἀδελφέ.
Ἐλπίζω ὅτι ἐγγύς εἶ τοῦ ἀμεριμνῆσαι λοιπόν ἀπό τῶν γηίνων πραγμάτων καί εὑρεθῆναι εἰς τήν τῶν Πατέρων πνευματικήν ἐργασίαν˙ οὐ μή γάρ καταισχύνῃ με ὁ Κύριός μου Χριστός, δεόμενον αὐτοῦ ἡμέρας καί νυκτός περί σοῦ.
ιζ.
(σελ 80) Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα. Οἶδα, Πάτερ, ὅτι ταῦτα γίνεταί μοι διά τάς ἁμαρτίας μου˙ καί ὅτι ἄφρων εἰμί καί αἴτιος κακῶν. Ὁ δέ φέρων με εἰς ταύτην τήν θλῖψιν, ὁ Ἀββᾶς ἐστιν, ὅτι ἀμελεῖ καί παραβλέπει τά πράγματα, καί ἀφανίζονται ἐκ τῆς αἰτίας αὐτοῦ, καί οὐ βαστάζω. Τί δέ ποιήσω ὅτι ἀποκρίνομαι πρός τούς λογισμούς καί οὐ λαμβάνω δύναμιν; Καί συγχώρησόν μοι, ὅτι ἅπαξ ἐλάλησα. Ἐπί δέ τῷ δευτέρῳ οὐ προσθήσω˙ θαυμάζω δέ πῶς ἐψύγη ἐκείνη ἡ θερότης τῆς ἀγάπης ἧς εἶχον πρός [τόν Ἀββᾶν καί] τούς ἀδελφούς, καί εὔχου ὑπέρ ἐμοῦ διά τόν Κύριον.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ, μιμνήσκων ὅτι εἶπε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ὁ Κύριος˙ ὅτι καί «ὑμεῖς ἀνόητοι ἐστέ»; ἔγραψά σοι λέγων ἀκριβεῦσαι μετά τῶν λογισμῶν σου. Εἰ ἐπόνησας τοῦ ἀκριβεύσασθαι, μαθεῖν εἶχες, ὅτι τήν δύναμιν ὧν ἀρτίως μοι ἔγραψας, προέγραψά σοι ἐγώ καί οὐκ ἦν μοι χρεία τοῦ γράψαι, ἀλλ᾿ ὅμως προσθήσω σοι πρός τάς ἐπερωτήσεις. Πρῶτον δέ ἐλέγχω σε: Εἶπας γάρ σεαυτόν ἁμαρτωλόν, καί ἐν τοῖς ἔργοις οὐκ ἔχεις σεαυτόν οὕτως˙ ὁ γάρ ἔχων ὅτι ἁμαρτωλός ἐστι καί αἴτιος κακῶν, οὐκ ἀντιλέγει τινί, οὐ μάχεται, οὐκ ὀργίζεται κατά τινος, ἀλλ᾿ ἔχει ὅλους βελτίους˙ καί εἰ χλευάουσί σε (σελ. 82) οἱ λογισμοί οὕτως ἔχειν, πῶς κινοῦσί σου τήν καρδίαν κατά τῶν βελτιόντων σου; Πρόσχες, ἀδελφέ˙ οὐκ ἔστιν ἀλήθεια, ἀκμήν γάρ οὐκ ἐφθάσαμεν ἔχειν ἑαυτούς ἁμαρτωλούς.
Εἴ τις ἀγαπᾷ τόν ἐλέγχοντα αὐτόν, σοφός ἐστι. Εἴ τις δέ ἀγαπᾷ καί οὐ ποιεῖ ἅ ἀκούει παρ᾿ αὐτοῦ, μᾶλλον τοῦτο μῖσός ἐστιν. Εἰ ἁμαρτωλός εἶ, τί μέμφῃ τόν πλησίον καί αἰτιᾶσαι αὐτόν, ὅτι δι᾿ αὐτοῦ γίνεταί σοι ἠ θλῖψις; Οὐκ οἶδας ὅτι ἕκαστος πειράζεται ὑπό τῆς ἰδίας συνειδήσεως, καί τοῦτο τίκτει αὐτῷ τήν θλῖψιν; Καί τοῦτό ἐστιν ὅ ἔγραψά σοι περί τῶν ἀδελφῶν, ὅτι μή δείξωσί σοι κάμηλον τόν κώνωπα κ.λ.π. Εὔξαι δέ μᾶλλον ἵνα συμμέτοχος ᾖ ἀεί εἰς τόν φόβον τοῦ Θεοῦ.
Ὅτι δέ εἶπας σεαυτόν ἄφρονα, μή χλευασθῇς, ἀλλ᾿ ἐρεύνησον καί εὑρήσεις ὅτι οὐκ ἔχεις οὕτως˙ εἰ γάρ κατέχεις οὕτως, οὐδέ ὀργισθῆναι ὀφείλεις, μή δυνάμενος διακρῖναι, ἤ καλῶς, ἤ κακῶς ἐγένετο τό πρᾶγμα. Ὁ γάρ ἄφρων μωρός ἀκούει˙ καί ὁ ἄφρων καί μωρός ἑρμηνεύεται ἄναλος˙ καί ὁ ἄναλος, πῶς ἄλλους ἀρτύει καί ἁλίζει; Βλέπε, ἀδελφέ, ὅτι χλευαζόμενοι λαλοῦμεν στόματι μόνον καί τά ἔργα δεικνύουσιν.
Ὅτε ἀποκρινόμεθα πρός τούς λογισμούς, οὐ λαμβάνομεν δύναμιν, ἐπειδή πρῶτον δεχόμεθα τό κατακρῖναι τόν πλησίον καί ἐκνευροῦται ἡμῶν ἡ δύναμις τοῦ πνεύματος καί αἰτιώμεθα τόν ἀδελφόν ἡμῶν, αὐτοί αἴτιοι ὄντες. Ἐάν ἔχῃς ὅτι τοῦ ἐλεοῦντος Θεοῦ ἐστι τό πᾶν, καί οὔτε τοῦ θέλοντος, οὔτε τοῦ τρέχοντος, τί οὐ κατανοεῖς καί ἀγαπᾷς τόν ἀδελφόν σου ἐν τελείᾳ ἀγάπῃ; Πόσοι γάρ ἤθελον ἡμᾶς τούς γέροντας καί ἔτρεχον, καί οὐκ ἐδόθη αὐτοῖς! Καί καθημένου αὐτοῦ ἔπεμψεν ἡμᾶς πρός αὐτόν ὁ Θεός, καί τέκνον γνήσιον ἡμῶν αὐτόν ἐποίησε˙ τήν ἔσω γάρ προαίρεσιν ἀγαπᾷ ὁ Θεός.
(σελ. 84) Τό δέ εἰπεῖν ἅπαξ ἐλάλησα, καί τά λοιπά, ἐάν πυκτεύῃς τοῦ κτήσασθαι, μακάριος εἶ˙ οὐ γάρ πᾶσι δέδοται. Καί περί τῶν λοιπῶν λογισμῶν, ἀνάθου εἰς τόν θεόν πάντα λογισμόν, λέγων˙ ὁ Θεός οἶδε τό συμφέρον καί ἀναπαύῃ˙ καί κατά μικρόν ἔρχεταί σοι δύναμις τοῦ ὑπενεγκεῖν. Καί μή παντελῶς κόψῃς τό λαλῆσαι˙ κἄν δέ λαλήσῃς καί μή εἰσακουσθῇς μηδέ εὕρης χάριν ἐν τῷ λόγῳ περί σου, μή λυπηθῇς, ὠφελῆσαι γάρ μᾶλλον.
Περί δέ ὧν θαυμάζεις, ἡ τελεία ἀγάπη ἄπτωτός ἐστι, καί ὁ κτώμενος αὐτήν μένει ἐν τῇ θερμότητι, κατακλειόμενος τῇ ἀγάπῃ πρός τόν Θεόν καί πρός τόν πλησίον.
Περί δέ ὧν ἐσχάτως ἔγραψας δεήσεων, ὀφείλεις ἀρκεσθῆναι ᾗ ἔγραψά σοι λέξει˙ ὅτι νύκτα καί ἡμέραν εὔχομαι περί σοῦ ἀδιαλείπτως πρός τόν Θεόν. Ἐκ περισσοῦ οὖν καί τοῦτο ἔγραψας. Ἔχεις οὖν παρ᾿ ἐμοῦ τροφήν κατά Θεόν ἐπί πολύν χρόνον˙ καρτέρησον καί ὑπόμεινον τόν Κύριον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν. σ
ιη’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν ἐρωτήσαντα πόθεν ἐστίν ἡ θερμότης καί ἡ ψυχρότης, καί ἡ σκληροκαρδία, καί περί τοῦ σωματικοῦ πολέμου.
Περί τῆς θέρμης καί τῆς ψυχρότητος, δῆλόν ἐστι, ὅτι ὁ Κύριος πῦρ ὠνομάσθη, θερμαῖνον καί ἐμπυρίζον καρδίαν καί νεφρούς. Ἐάν οὕτω, καί ὁ διάβολος ψυχρός ἐστι, καί ἀπ᾿ αὐτοῦ ἡ ψυχρότης ὅλη. Εἰ μή γάρ οὕτως εἶχε, πῶς λέγει, ὅτι τότε ψυγήσεται ἡ ἀγάπη τῶν πολλῶν; Τό δέ τότε τί ἐστιν, εἰ μή ἐν τοῖς καιροῖς τοῦ ἀντιδίκου; Ἐάν οὖν αἰσθανώμεθα ψυχρείας, ἐπικαλεσώμεθα τόν Θεόν, καί ἐρχόμενος θερμαίνει ἡμῶν τήν καρδίαν εἰς τήν τελείαν αὐτοῦ ἀγάπην, οὐ μόνον πρός αὐτόν, ἀλλά καί πρός τόν πλησίον˙ καί ἀπό προσώπου τῆς θέρμης αὐτοῦ ἐξορίζεται ἡ τοῦ μισοκάλου ψυχρεία. Εἰ γάρ ἐξήρανε τήν πηγήν τῶν δακρύων τῆς καρδίας σου, ὕγρανέ σου (σελ. 86) τήν ὑπό γαστέρα. Ἀλλ᾿ ἑστίασον τόν Κύριον ἐν τῷ σῷ οἴκῳ, καί ταύτην ξηρανεῖ, καί τήν πηγήν τῶν δακρύων καθαρίζει πρός τήν ρύσιν τοῦ ὕδατος τοῦ νοητοῦ.
Ὁ θέλων ἐλθεῖν εἰς τόν φόβον τοῦ Θεοῦ, δι᾿ ὑπομονῆς ἔρχεται˙ φησί γάρ˙ «ὑπομένων ὑπέμεινα τόν Κύριον καί προσέσχε μοι, καί εἰσήκουςε τῆς δεήσεως μου». Καί τί; «Καί ἀνήγαγέ με ἐκ λάκκου ταλαιπωρίας, καί ἀπό πηλοῦ ἰλύος». Ἀπό δέ τοῦ τοιούτου λάκκου λογίζεται καί ἡ σκληροκαρδία. Ὅπερ οὖν ποθεῖς, κτῆσθαι, καί σώζῃ ἐν Κυρίῳ.
ιθ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν ἐρωτήσαντα περί μακροθυμίας.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ ἔγραψά σοι περί τῆς μακροθυμίας. Καί νῦν λέγω σοι˙ εἶπεν ὁ δεσπότης ἡμῶν Θεός τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς˙ «ἰδού δέδωκα ὑμῖν τήν ἐξουσίαν τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καί σκορπίων, καί ἐπί πᾶσαν τήν δύναμιν τοῦ ἐχθροῦ καί οὐδέν ὑμᾶς οὐ μή ἀδικήσῃ». Γενοῦ οὖν ὡς ὁ Ἰώβ ἐκπίνων μυκτηρισμόν ἴσα ποτῷ˙ ταῦτα ποίησον καί εἰς ταῦτα μελέτησον διά παντός.
κ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν ἐρωτήσαντα εἰ ἔδωκεν ὁ Θεός ἐξουσίαν πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καί σκορπίων, πῶς κινοῦμαι;
Τίς λαβών ἐξουσίαν τοῦ πατεῖν ἐπάνω ὄφεων καί σκορπίων, ἀδικεῖται ἔτι ὑπ᾿ αὐτῶν, ἤ κατακυριεύεται; Ἐρεύνησον οὖν τήν καρδίαν σου ἀπό παντός πράγματος, καί εἰ δύναται κινῆσαι τήν καρδίαν σου, κἄν ροπήν, μάθε ὅτι ἀκμήν μακράν εἶ τοῦ λαβεῖν κατά τούτων ἐξουσίαν, καί μή ἀμελήσῃς εἰς ἑαυτόν, μήποτε προκαταλάβῃ σε ὁ καιρός. Ἀλλ᾿ εἴ τι ἐάν ἴδῃς πρᾶγμα γινόμενον τί λέγω περί τῶν τοῦ κόσμου ὅτι παρερχόμενα εἰσίν, ἀλλά περί φοβερῶν πραγμάτων, εἴτε ἐν οὐρανῷ, εἴτε ἐν τῇ γῇ – πρόθου τόν (σελ. 88) Θεόν καί τήν κρίσιν πρό ὀφθαλμῶν σου, καί ὅτι ὀλίγον καιρόν ἔχομεν ἐν τῷ κόσμῳ ποιῆσαι. Καί ἀνάπαυσιν τήν πραότητα εἰς τήν καρδίαν σου, μιμνησκόμενος τοῦ προβάτου καί ἀμνοῦ ἀκάκου Χριστοῦ, πόσα ὑπέμεινεν ἀνεύθυνος ὤν, ὕβρεις, δαρμούς καί τά λοιπά. Ἡμεῖς δέ καί ὅτι ὑπεύθυνοι ἐσμέν, τί κινούμεθα πρός τόν πλησίον μηδέν παρ᾿ αὐτοῦ παθόντες; Μνήσθητι ὅτι ἡ ἀγάπη οὐ περπερεύεται, ἀλλά μακροθυμεῖ καί τά λοιπά˙ καί εὖξαι τοῦ φθάσαι εἰς τά προκείμενά σοι, ἵνα μή εἰς κενόν ἔσται σου ὁ κόπος. Κολλήθητι οὖν ἀδιστάκτως τῷ ἡμᾶς ἀγαπήσαντι Χριστῷ.
Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
κα’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν ἐνθυμηθέντα μηδενί ἐπιτάξαι τίποτε, ἀλλ᾿ ἑαυτῷ ὁρίσαι φανερόν πρᾶγμα, ἵνα αὐτοῦ καί μόνου φροντίζῃ.
Ἀδελφέ, ὅσον πλεονάζω τοῦ γράψαί σοι, τοσοῦτον σπούδασον κατανοῆσαι τά παρ᾿ ἐμοῦ γραφόμενά σοι, καί μή ἀκυρώσῃς αὐτά˙ λαλοῦνται γάρ ἐν συνέσει καί καταστάσει ψυχῆς. Οἶδας, ἀδελφέ, ὅτι εἴ τις οὐ βαστάζει ὕβρεις, οὐ βλέπει τήν δόξαν˙ καί εἴ τις οὐκ ἀποτίθεται τήν χολήν, οὐ γεύεται τῆς γλυκύτητος. Ἐδόθης εἰς τό μέσον τῶν ἀδελφῶν καί τῶν πραγμάτων πυρωθῆναι καί δοκιμασθῆναι˙ ἐάν γάρ [μή] διά πυρός οὐ δοκιμάζεται τό (σελ. 90) χρυσίον. Μηδέν παντελῶς σεαυτῷ διατάξῃς, ἐπεί εἰς πόλεμον καί μέριμναν ἔρχῃ. Ἀλλά τά κατά καιρόν δοκιμάζων κατά φόβον Θεοῦ καί μηδέν ὅλως κατ᾿ ἐρίθειαν, ἀλλά ποιῶν σου τήν δύναμιν ἀλλότριον εἶναι τῆς ὀργῆς καί τύπος γινόμενος ὠφέλιμος πᾶσι, μή κρίνων τινά, μηδέ κατακρίνων, ἀλλά νουθετῶν ὡς ἀδελφούς γνησίους. Καί μᾶλλον ἀγάπησον τούς σέ πειράζοντας˙ κἀγώ γάρ πολλάκις ἠγάπων τούς πειράζοντάς με. Ἐάν γάρ συνιῶμεν, οἱ τοιοῦτοι φέρουσιν ἡμᾶς εἰς προκοπήν.
Μηδέν οὖν σεαυτῷ διατάξῃς, γενοῦ ὑπήκοος καί ταπεινός καί καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν σεαυτόν ἀπαίτει˙ καί γάρ ὁ προφήτης σημαίνων τό καθ᾿ ἡμέραν ἔλεγε˙ «καί εἶπα, νῦν ἠρξάμην». Καί Μωϋσῆς˙ καί νῦν Ἰσραήλ. Τό οὖν νῦν καί σύ κράτει. Εἰ δέ καί γίνεταί σοι ἀνάγκη προστάξαι τινί, δοκίμασόν σου τόν λογισμόν, εἰ κατά κίνησιν μέλλει ἐξελθεῖν. Κἄν οὐ δοκῇ σοι ὠφέλιμος εἶναι κρύψου αὐτόν ὑπό τήν γλῶσσαν, μεμνημένος εὐθύς τοῦ εἰπόντος˙ «τί ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος ἐάν τόν κόσμον ὅλον κερδίσῃ, τήν δέ ψυχήν αὐτοῦ ζημιωθῇ»; Τοῦτο δέ μάθε, ἀδελφέ μου˙ ὅτι πᾶς λογισμός μή προηγουμένως τήν γαλήνην τῆς ταπεινώσεως ἔχων, κατά Θεόν οὐκ ἔστιν, ἀλλά φανερῶς τῶν ἀριστερῶν ἐστιν. Ὁ γάρ Κύριος ἡμῶν μετά γαληνότητος ἔρχεται, ὅλα δέ τά τοῦ ἀντιδίκου μετά ταραχῆς καί κινήσεως. Κἄν δοκῶσιν ἐνδύεσθαι ἔνδυμα προβάτων, ὅτι ἔσωθεν εἰσί λύκοι ἅρπαγες, ἀπό τῆς ταραχῆς αὐτῶν φανεροῦνται˙ φησί γάρ «ἀπό τῶν καρπῶν αὐτῶν ἐπιγνώσεσθε αὐτούς». Δῴη ἡμῖν πᾶσιν ὁ Θεός συνιέναι τοῦ μή πλανηθῆναι εἰς τάς δικαιοσύνας αὐτῶν˙ «πάντα γάρ γυμνά αὐτῷ καί τετραχηλισμένα».
Σύ οὖν, ἀγαπητέ, πᾶν τό κατευοδούμενον ἐν ταῖς χερσί σου ποίησον, προτιθείς τόν φόβον τοῦ Θεοῦ πρό ὀφθαλμῶν σου καί εὐχαριστῶν αὐτῷ˙ αὐτοῦ γάρ ἐστιν ἡ δόξα καί ἡ τιμή εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
κβ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, παραψυχήν ἔχουσα καί ἀνακαλουμένη αὐτόν εἰς πνευματικήν εὐφροσύνην ἐκ τῆς διαφόρως συμβάσης αὐτῷ ἀθυμίας.
Γράψον τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννῃ προσηγορίαν πνευματικήν εὐφραίνουσαν τήν αὐτοῦ καρδίαν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, τῷ Κυρίῳ ἡμῶν καί εἰπέ αὐτῷ. Ἐπειδή καθώς ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπί τάς πηγάς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖς ἡμᾶς, ἀλλ᾿ οὐχ ὡς ἡμεῖς σέ, οὕτω μή στέγων, καθώς εἶπεν ὁ θειότατος Ἀπόστολος Παῦλος, ἔγραψα τῇ ὑμετέρᾳ ἀγάπῃ ταῦτα, τά παρ᾿ἐμοῦ εἰρημένα, μᾶλλον δέ παρά τοῦ Θεοῦ: Καρποφορήσοι ἡ ἄμπελός σου σταφυλήν πατουμένην, καί ποιοῦσαν οἶνον πνευματικόν, εὐφραίνοντα ψυχήν τεθλιμμένην καί εὐφορήσοι ἡ χώρα σου καλόν σπέρμα, ὡς τό σπαρέν εἰς τήν καλήν γῆν, καί ποιῆσαν ἕν ἑκατόν, ἕν ἑξήκοντα, ἕν τριάκοντα. Καί θερμανθείη τό πνευματικόν πῦρ ἐν τῇ καρδίᾳ σοι διά παντός, ὅ εἶπεν ὁ δεσπότης ἡμῶν Χριστός, «πῦρ ἦλθον βαλεῖν ἐπί τήν γῆν». Καί βραβευθείη ἡ τοῦ Κυρίου εἰρήνη ἐν τῇ σῇ καρδίᾳ, κατά τόν Ἀποστολικόν λόγον, καί ὑψωθείη σου ὁ φοίνιξ ἐν τοῖς αὐτοῦ λευκάδοις», κατά τόν Δαβίδ τόν λέγοντα˙ «δίκαιος ὡς φοίνιξ ἀνθήσει». Καί καθαρισθείης ἀπό τῆς ὀργῆς καί τοῦ θυμοῦ τῶν δεινῶν παθῶν ὡς οἱ τέλειοι ἅγιοι, παρ᾿ οἷς οὐδόλως φαίνεται ἡ τούτων κίνησις, οὐδέ πρός ροπήν. Καταξιώσαι δέ ὁ Κύριος τήν ψυχήν σου αὐλισθῆναι ἐν τῇ ἀκακίᾳ καί πραότητι, ὡς εἶναι σε θρέμμα Χριστοῦ, πρόβατον ἄκακον. Καταλάβοις δέ τά ἴχνη ἡμῶν ὡς ἰχνηλάτης φρόνιμος˙ φθάσαις δέ τόν κανόνα ἡμῶν ὡς κληρονόμος καλός τῶν ἐμῶν χαρισμάτων. Ἰδέτωσαν δέ σου οἱ ὀφθαλμοί τόν Θεόν ὡς καθαρός τῇ καρδίᾳ. Εἴης δέ μακρόθυμος ἐν ταῖς θλίψεσιν, ὡς καταντήσας εἰς τήν δεσποτικήν παραγγελίαν τήν λέγουσαν «ἐν τῷ κόσμῳ θλῖψιν ἕξετε, ἀλλά θαρσεῖτε, ἐγώ νενίκηκα τόν κόσμον». Φθάσαις δέ τήν ἀήττητον ἀγάπην τήν εἰσφέρουσαν τούς αὐτήν κεκτημένους εἰς τάς βασιλικάς αὐλάς, καί ἀδελφούς ποιήσασαν τοῦ Χριστοῦ. Εἰ οὖν συμπάσχεις τῷ Χριστῷ, ἵνα συνδοξασθῇς αὐτῷ, (σελ. 94) εἰ συναποθνῄσκεις αὐτῷ, ἵνα συνεγερθῇς αὐτῷ, μή ἀμελήσῃς τοῦ προκειμένου ἔμπροσθέν σου θησαυροῦ˙ ἀκμήν γάρ οὐ κατέλαβες τήν δύναμιν αὐτοῦ τί ἐστιν. Ὅταν δέ φθάσῃς τήν τελείαν ἡσυχίαν, τότε γνώσῃ αὐτόν, καί θαυμάσῃς τήν τοῦ Χριστοῦ δωρεάν˙ πῶς ἀνεξιχνίαστοι αἱ ὁδοί αὐτοῦ.
Ταῦτα γάρ μετά τῶν ἀνθρώπων ὤν, οὐ δύνασαι καταλαβεῖν, ἀλλ᾿ ὅταν καθήσῃς ἀμέριμνος ὡς καί ἡμεῖς, τότε καταλαμβάνεις τά εἰρημένα. Δέομαι γάρ τοῦ Θεοῦ νύκτα καί ἡμέραν, ἵνα ὅπου ἐσμέν ὁμοθυμαδόν, μεθ᾿ ἡμῶν ᾖς ἐν τῇ χαρᾷ τῶν ἁγίων τῇ ἀνεκλαλήτῳ καί ἐν τῷ φωτί τῷ αἰωνίῳ, ὅπως εὕρῃς τήν σήν μερίδα εἰς τήν ἐπαγγελίαν τήν ἐπηγγελμένην τοῖς ἁγίοις. «Ὅπου ὀφθαλμός οὐκ εἶδεν, οὐδέ οὖς οὐκ ἤκουσεν, οὐδέ ἐπί καρδίαν ἀνθρώπου ἀνέβη, ἅ ἡτοίμασε ὁ Θεός τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν».
Ἔρρωσο ἐν Κυρίῳ˙ χαίροις. Ἀμήν.
κγ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα.
Παρακαλῶ σε, Πάτερ, καί διδάσκαλε μή ὀργισθῆναι μοι ἐφ᾿ οἷς πταίω, καί δοῦναί μοι κανόνα πῶς δεῖ χρήσασθαι ἐν τῇ ψαλμῳδίᾳ καί νηστείᾳ καί προσευχῇ˙ καί εἰ δεῖ διαφοράν ἔχειν ἡμερῶν.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ, εἰ προσέχεις τοῖς λόγοις τῶν αἰτήσεών σου, κατανοῆσαι εἶχες συνέσεως δύναμιν. Ἔχων με Πατέρα καί διδάσκαλον, διά τί καί ὀργίλον; Ὁ γάρ Πατήρ οἰκτίρμων ἐστί μή ἔχων ὅλως ὀργήν. Καί ὁ διδάσκαλος μακρόθυμός ἐστι καί ἀλλότριος ὀργῆς τυγχάνει.
Περί δέ οὗ ἠρώτησας κανόνος, διά πολλῶν κλαδίων πλεονάζει εἰσελθεῖν διά τῆς στενῆς πύλης εἰς τήν ζωήν τήν αἰώνιον. Ἰδού ἐν συντόμῳ λέγει σοι ὁ Χριστός, πῶς δεῖ εἰσελθεῖν. Ἄφες τούς τῶν ἀνθρώπων κανόνας, καί ἄκουσον τοῦ λέγοντος˙ «ὁ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται». Ἐάν οὖν μή ἔχῃ (σελ. 96) ἄνθρωπος ὑπομονήν, οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τήν ζωήν. Μή οὖν θελήσῃς διαταγήν, οὐ γάρ θέλω σε ὑπό νόμον εἶναι, ἀλλ᾿ ὑπό χάριν˙ φησί γάρ «δικαίῳ νόμος οὐ κεῖται»˙ θέλομεν δέ σε εἶναι μετά τῶν δικαίων.
Διάκρισιν κράτει, ὡς κυβερνήτης πρός τούς ἀνέμους τό σκάφος κυβερνῶν. Καί ὅτε ἀσθενεῖς πρός αὐτό, ποίησον ἐν πᾶσιν οἷς ἔγραψα, καί ὅτε ὑγιαίνεις πρός αὐτό. Ἐπεί καί ὅτε ἀσθενεῖ τό σῶμα, οὐ κατά τό εἰωθός δέχεται τροφήν˙ οὐκ οὖν ἤργησε καί ἐν τούτῳ ὁ κανών.
Καί περί τῶν ἡμερῶν, ἔχε αὐτάς ἴσας, ἁγίας, καλάς˙ πάντα οὖν συνετῶς πράττει καί ἀποβαίνει σοι εἰς ζωήν, ἐν Χριστῷ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
κβ’
Ἀμφιβολίας γενομένης μεταξύ τοῦ Ἀββᾶ καί αὐτοῦ περί γράμματος καί ἑκάστου αὐτῶν ἀγωνιζομένου μακροθυμῆσαι, ἔπεμψεν αὐτοῖς ὁ Γέρων τήν ἀπόκρισιν ταύτην, δεικνύων ὅτι οὐκ ἦν καθαρά ταραχῆς αὐτῶν ἡ μακροθυμία, ἵνα πάντοτε νήφωσι πρός τό τελείως ἀτάραχον.
Τέκνον ἀγαπητόν, μή νομίσῃς ὅτι ἀφ᾿ ἑαυτῶν ἐπέγνωτε τό χθεσινόν κεφάλαιον τό εἰς τήν ἐπιστολήν τήν πρός Θεσσαλονικεῖς Παύλου τοῦ Ἀποστόλου˙ ἀλλ᾿ ἐγώ εἰδώς τό πέρπερον τῆς ὑπομονῆς ὑμῶν, ὅτι μετ᾿ ὀργῆς ἐστι μεμιγμένον, ἐδεήθην ὑπέρ ὑμῶν τοῦ Θεοῦ, ὅπως ἄν γνῶτε αὐτό τό κεφάλαιον˙ εἰς αὐτό γάρ κεῖται ὅλη ἡ δύναμις τῶν ἐπιστολῶν τῶν παρ᾿ ἐμοῦ διά σοῦ γραφεισῶν τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννῃ. Οὐ μόνον δέ, ἀλλά καί προσέχετε οἷς μέλλετε σήμερον ἀναγνῶναι κεφαλαίοις˙ λέγω δή τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, καί τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου ὅτι ἐκείνην ἔχουσι τήν δύναμιν. Καί ἀνέγνωτε αὐτά τρίτον, ἀνακρίνοντες τήν τῶν λόγων δύναμιν, ὠφελείας ψυχικῆς χάριν˙ πάνυ γάρ βαστάζω καί φροντίζω ὑμῶν κατά Θεόν. Συγκοπιάσατε οὖν μοι καί συναθλήσατε κόψαι ἀφ᾿ ὑμῶν τήν ὀργήν καί τόν θυμόν˙ (σελ. 100) ἀγῶνος γάρ χρεία συμβοηθοῦντος τοῦ Θεοῦ.
Εἰσί δέ τά κεφάλαια ταῦτα ἐκ τῆς πρός Θεσσαλονικεῖς πρώτης˙ ἀπό τοῦ˙ «ἐρωτῶμεν δέ ὑμᾶς, ἀδελφοί, εἰδέναι τούς κοπιῶντας ἐν ὑμῖν καί προϊσταμένους ὑμῶν ἐν Κυρίῳ», ἕως τοῦ τέλους τῆς Ἐπιστολῆς. Ὡς ἐκ τῆς πρός Κορινθίους πρώτης, ἀπό τοῦ˙ «περί δέ τῶν πνευματικῶν οὐ θέλομεν ὑμᾶς ἀγνοεῖν, ἀδελφοί, οἴδατε ὅτε ἦτε ἔθνη», ἕως τοῦ˙ «ἀλλά ἐν Ἐκκλησίᾳ θέλω πέντε λόγους ἐν τῷ νοΐ μου λαλῆσαι, ἵνα καί ἄλλους κατηχήσω, ἤ μυρίους λόγους ἐν γλώσσῃ». Ἐκ τοῦ κατά Ματθαῖον Εὐαγγελίου, ἀπό τοῦ˙ «ἐξελθών ὁ Ἰησοῦς εἶδε πολύν ὄχλον καί εὐσπλαγχνίσθη ἐπ᾿ αὐτούς, καί ἐθεράπευσε τούς ἀρρώστους αὐτῶν», ἕως τοῦ˙ «οἱ δέ ἐν τῷ πλοίῳ ὄντες προσεκύνησαν αὐτῷ λέγοντες, ἀληθῶς Θεοῦ Υἱός εἶ».
κε’
Απόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, καί πρός τόν Ἀββᾶν, βουλόμενον ἐφάπαξ σφίγξαι τόν κανόνα κατά τῶν ἀδελφῶν.
Καί σοί λέγω, τέκνον καί τῷ ἀδελφῷ, προεγράφη ὑμῖν περί τῆς μακροθυμίας˙ καί νῦν λέγω ὅτι «ἀμέλγησον γάλα καί ἔσται βούτυρον, ἐάν σφίγξῃς χεῖρα εἰς μαζόν ἐξέρχεται αἷμα». Καί πάλιν ὁ ἅγιος Παῦλος λέγει, «ἐγενόμην τοῖς Ἰουδαίοις ὡς Ἰουδαῖος, ἵνα Ἰουδαίους κερδήσω» καί τά ἑξῆς. Ὕστερον λέγει˙ «τοῖς πᾶσι γέγονα τά πάντα, ἵνα πάντως τινάς σώσω». Εἴ τις γάρ θέλει ἀνακλάσαι δένδρου, ἤ ἄμπελον, κατά πρόσβασιν ἀνακλᾷ καί οὐ κλᾶται˙ ἐάν δέ ἐφάπαξ ἑλκύσῃ σφοδρῶς, κλᾶται εὐθύς τό πρᾶγμα.
Νόησον τό λεγόμενον.
κς’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός αὐτόν, ἐκφάναντα τινά, περί ὧν αὐτῷ παρήγγειλε μηδενί εἰπεῖν, καί διά τοῦτο πειρασμῷ περιπεσόντα. Καί περί τελείας μακροθυμίας.
(σελ. 100) Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ «γέγραπται, εἴ τις πνεῦμα Θεοῦ οὐκ ἔχει, οὗτος οὐκ ἔστιν αὐτοῦ». Πρόσεχε πόθεν σοι γέγονεν ἡ διχοστασία τῆς συνοχῆς τῆς θλίψεως τῶν λογισμῶν τούτων, εἰ μή ἀπό τῆς γεγονυίας προδοσίας τῆς παραβάσεως τῆς ἐμῆς ἐντολῆς. Πολλάκις γάρ ἐνετειλάμην σοι μηδενί λέγειν τό μυστήριον, καί εὐφημήσας αὐτό πολλοῖς. Μήτι ἐγώ εἰμι ὁ Χριστός, ὅτι ὅτε ἐνετείλατο μηδενί εἰπεῖν, τότε τοῖς ὄχλοις καί πᾶσιν ὑπερευφήμησαν τόν λόγον; Ἀλλ᾿ ὅμως τοῦ μή πλῆξαι τόν πλησίον, αὕτη ἐστίν ἡ ὁδός τοῦ Χριστοῦ, τοῦ ἐν πολλῇ πραότητι καί ἐπιεικείᾳ ἐλθόντος εἰς σωτηρίαν ἀνθρώπων. Ἐάν γάρ μή γένηται ὡς ψιχίον ὁ ἄνθρωπος, οἰκῆσαι μετά ἀνθρώπων οὐ δύναται.
Βλέπε δέ ὅτι εἶπεν ὁ Χριστός τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς. «Οὐχ ὑμεῖς με ἐξελέξασθε, ἀλλ᾿ ἐγώ ἐξελεξάμην ὑμᾶς». Εἰ οὖν ἡ κλῆσις τῆς ἀγάπης σου πρός ἡμᾶς ἐκ Θεοῦ καί οὐκ ἐξ ἀνθρώπων ἐστίν, κοπίασον μεγάλην ὑπομονήν κτήσασθαι˙ ἐγράφη γάρ σοι τά πάλαι γεγραμμένα «ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσασθε τάς ψυχάς ὑμῶν». Βάλε οὖν ἀρχήν πάλιν εἰς τήρησιν καί φυλακήν τῶν παρ᾿ ἐμοῦ σοι λεγομένων˙ οὐ γάρ ἐστι καιρός τοῦ φανερῶσαι ἄρτι. [Εὐθύμει] οὖν ἐν Κυρίῳ.
κζ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν λυπούμενον ὅτι ἐχρόνισε γράψαι αὐτῷ, καί ἐκ τούτου νομίζοντα, ὅτι ἀπέβαλεν αὐτόν τῆς μνήμης.
Γράψον διά χρόνου τῷ ἀδελφῷ, πρῶτον χαράν καί εὐφροσύνην καί ἀσπασμόν ἐν Κυρίῳ, καί εἰπέ αὐτῷ: Μή νομίσῃς, ἀγαπητέ μου, ὅτι εἰς λήθην παρέδωκά σου τήν μνήμην ἀπό τῆς καρδίας μου καί τήν ἀναβολήν τοῦ γράψαι σοι, ἀλλά προσέχων τῇ σῇ ἀναστροφῇ, ἐμακροθύμησα ἕως τοῦ νῦν. Τοῦτο δέ πληροφορήθητι, ὅτι καθώς οὐκ ἐπιλανθάνεται ὁ Θεός ἡμῶν τοῦ ἐλεῆσαι τόν κόσμον, οὐδέ ἐγώ τῆς ἀγάπης σου, δεόμενος νύκτα καί ἡμέραν τοῦ Θεοῦ ὑπέρ τῆς σωτηρίας τῆς ψυχῆς σου, ὅπως φθάσῃς εἰς ἅ προέγραψά σοι μέτρα. Καί τοῦτο μάθε, ὅτι ὅτε ὑπάγεις εἰς διακονίαν τοῦ κοινοβίου, (σελ. 102) πάντως ὑπάγει μετά σοῦ ἡ καρδία μου, συνευδοκοῦντος τοῦ Θεοῦ.
Ἐν μηδενί οὖν ὀλιγωρήσῃς ἀδελφέ μου˙ ἐλπίζω γάρ ὅτι φθάνουσί σε πάντα ἅ ἔγραψά σοι˙ οὐ γάρ ψεύδεται ὁ Θεός˙ «ὁ ὑπομείνας εἰς τέλος, οὗτος σωθήσεται». Νόησον τί εἶπον καί τί ἀπόκειταί σοι˙ «διά πολλῶν γάρ θλίψεων δεῖ ἡμᾶς εἰσελθεῖν εἰς τήν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν». Χαῖρε ἐν Κυρίῳ˙ πάλιν λέγω χαῖρε. Μηδείς οὖν μάθῃ τό μυστήριον˙ γέγραπται γάρ καί ἐφάνη αὐτοῖς ὡσεί λῆρος τά ρήματα ταῦτα»˙ ἐάν γάρ μή ἔχῃ τις καρδίαν στερεάν, βαστάσαι οὐ δύναται.
κη’
Ἐνεθυμήθη ὁρίσαι ἑαυτῷ μή ἐξελθεῖν εἰς τάς νηστείας πούποτε˙ καί ἀπηγόρευσεν αὐτῷ ὁ Γέρων τοῦτο, ἵνα μή τῆς κατά Θεόν χρείας ἀπαιτούσης αὐτόν ἐξελθεῖν θλίβηται ὡς παραβαίνων τόν ὅρον.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ οὐκ ἤκουσας παρ᾿ ἐμοῦ ὅτι ὅπου δ᾿ ἄν ἀπέλθῃς καί εἴ τι ἄν ποιήσῃς κατά Θεόν, ἡ καρδία μου μετά σοῦ ὑπάγει; Καί νῦν ἀδελφέ, καθώς προήκουσας, μηδέν σεαυτῷ διορίσῃς˙ ἀλλά ἀνάγκης γενομένης ἐάν ἐκβαίνῃς οὐχ εὑρίσκεις θλῖψιν τῷ λογισμῷ. Κατανοήσον οὖν τήν δύναμιν τῶν παρ᾿ ἐμοῦ σοι γραφομένων καί οὕτω ποίησον καί ἀναπαύῃ.
Εἴη σοι εἰρήνη παρ᾿ ἐμοῦ, μᾶλλον δέ παρά τοῦ Θεοῦ.
κθ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, βεβαιοῦσα τήν αὐτοῦ πίστιν εἰς τά αὐτῷ ἐπηγγελμένα˙ καί ἐκ τῆς τοιαύτης πληροφορίας πρός μείζονα αὐτόν ἄγουσα προθυμίαν.
(σελ. 104) Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ ἡ ἀνάπαυσις καί πᾶν δόμα ἀγαθόν καί πᾶν χάρισμα θεϊκόν, διά πίστεως ἔρχεται τῷ ἀνθρώπῳ. Μή οὖν ἀναίσθητος ᾖς τῆς καθ᾿ ἑκάστην ἡμέραν ἐπελθούσης ἐπί σέ δυνάμεως παρά τοῦ Θεοῦ διά τῆς ἐμῆς ταπεινώσεως. Καί μάθε ὅτι οὐ μικρῶς ἐθαυμαστώθη ἡ ἔλευσίς σου πρός ἡμᾶς. Τρέχε οὖν πρός τά προκείμενά σοι ἵνα καταλάβῃς˙ καί μιμνήσκου διαπαντός ὅθεν ἐρρύσατό σε ὁ Θεός. Καί δός αὐτῷ εὐχαριστίαν εἰς πάντα, δεόμενος ἵνα πληρώςῃ μετά σοῦ τό ἔλεος αὐτοῦ ἕως τέλους. Ἀμήν.
λ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν ἐρωτήσαντα, εἰ ὀφείλει συμπλεῦσαι τοῖς ἀδελφοῖς διά τό ἐργόχειρον εἰς Αἴγυπτον˙ εὐλαβεῖτο γάρ ὅτι καί αὐτός καί οἱ ἀδελφοί ἄπειροι ἦσαν τῆς θαλάσσης καί τῶν τόπων.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ ὅσον ἔξω εἶ, κοπιάσαι ἔχεις διά τόν Θεόν, μετά τῶν ἀδελφῶν. Πρόθου οὖν τάς τοῦ Ἀποστόλου θλίψεις πρό τῶν ὀφθαλμῶν σου˙ «ὁ γάρ ὑπομείνας εἰς τέλος οὗτος σωθήσεται», ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
λα’
Πολλά περιελθόντων αὐτῶν ἐν Αἰγύπτῳ πρίν εὑρεῖν ἐργόχειρον, καί πολλήν διαφόρως ὑπομεινάντων θλῖψιν καί διαστροφήν, καί ἐντεῦθεν ὀλογωρίας αὐτῷ συμβάσης, προθεωρήσας ὁ Γέρων ταῦτα τῷ πνεύματι, προετοιμάζει αὐτῷ ἀπόκρισιν ἔχουσαν οὕτω.
Γράψον, τέκνον, τά λεγόμενα παρ᾿ ἐμοῦ, μᾶλλον δέ παρά τοῦ Θεοῦ, καί ἑτοίμασον αὐτά τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννῃ. Πρῶτον ἀσπασμόν ἐν Κυρίῳ˙ μετά ταῦτα εἰπέ αὐτῷ˙ ὅτι ὀλιγωρεῖς ἐν ταῖς θλίψεσιν ὡς ἄνθρωπος σαρκικός, μή ἀκούσας ὅτι πρόκεινταί σοι θλίψεις, ὡς καί τό πνεῦμα εἶπε τῷ Παύλῳ. Καί λοιπόν παρεκάλει τούς ὄντας μετ᾿ αὐτοῦ ἐν τῷ πλοίῳ χαίρειν. (σελ. 106) Οὐκ οἶδας ὅτι πολλαί εἰσιν αἱ θλίψεις τῶν δικαίων, καί ἐν αὐταῖς δοκιμάζονται ὡς ἐν πυρί χρυσίον; Εἰ μέν δίκαιοι ἐσμέν, δοκιμασθῶμεν ἐν ταῖς θλίψεσιν˙ εἰ δέ πάλιν ἁμαρτωλοί, ὡς ἄξιοι αὐτῶν ὑπομείνωμεν˙ ἠ γάρ δοκιμή ὑπομονήν ἐργάζεται.
Λάβωμεν κατά νοῦν τούς ἐξ ἀρχῆς Ἁγίους πάντας καί ἴδωμεν τί ὑπέμειναν, καί ἀγαθοποιοῦντες, καί ἀγαθολαλοῦντες, καί ἀληθείᾳ ὅλῃ στήκοντες, μισούμενι καί θλιβόμενοι ἦσαν ἀπό τῶν ἀνθρώπων ἕως τῆς τελευτῆς αὐτῶν, καί ὑπερηύχοντο τῶν ἐχθρῶν καί τῶν ἐπηρεαζόντων αὐτούς, κατά τήν τοῦ Σωτῆρος φωνήν. Μή οὖν καί σύ κατά τόν σεμνόν Ἰωσήφ ἐπράθης, καί αἱ χεῖρές σου ἐν τῷ κοφίνῳ ἐδούλευσαν καί εἰς λάκκους δύο καταβέβηκας; Ἤ κατά τόν Μωσέα, ἀπό παιδός καί μέχρι γήρως ἐκακουκήθης; Τί ὑπέμεινας νωθρέ; Ἤ ὡς Δαβίδ, διωκόμενος ἀπό Σαούλ καί τοῦ ἰδίου υἱοῦ, ἐπένθει ὑπέρ αὐτῶν θανόντων; Ἤ κατά τόν Ἰωνᾶν ἐρρίφης εἰς τήν θάλασσαν;
Λήθαργε καί ἀγαπητέ, τί ἐκλύεταί σου ὁ λογισμός; Μή φοβηθῇς καί δειλανθῇς ὡς ἄνανδρος, μήποτε ὑστερηθῇς ἀπό τῶν τοῦ Θεοῦ ἐπαγγελιῶν˙ μή πτοηθῇς ὡς ἄπιστος, ἀλλά θαρσοποίησον τούς ὀλιγοπίστους σου λογισμούς. Ἀγάπησον τάς θλίψεις ἐν πᾶσι, ἵνα γένῃ υἱός δόκιμος τῶν ἁγίων. Μιμνήσκου τῆς ὑπομονῆς Ἰώβ καί τῶν καθεξῆς καί ζήλωσον ἐλθεῖν εἰς τά ἴχνη αὐτῶν. Μιμνήσκου ὧν ὑπέμεινε Παῦλος κινδύνων καί θλίψεων καί δεσμῶν καί λιμῶν καί ἄλλων κακῶν πλήθους, καί εἰπέ τῇ μικροψυχίᾳ˙ ἀλλότριός σου εἰμί. Μιμνήσκου γράψαντός σοι˙ ἐάν κατευοδοθῇ τό πρᾶγμα ἔμπροσθέν σου, ἐάν μή, εὐχαρίστησον τῷ Θεῷ. Κατανόησον τά πράγματα, ὅτι φθαρτά καί παρερχόμενά εἰσιν˙ ἡ δέ κατά Θεόν ὑπομονή σώζει τόν κτησάμενον αὐτήν.
Ἰδού πυκτεύεις ἐνεγκεῖν ἐργόχειρον καί ἐργάσασθαι. Ἵνα οὖν δείξω σοι τόν ἀποστολικκόν λόγον, ὅτι οὔτε τοῦ θέλοντος, οὔτε τοῦ τρέχοντος, ἀλλά τοῦ ἐλεοῦντος Θεοῦ, ἰδού πέμπει ἡμῖν ὁ Θεός ἀνθρώπους ἔχοντας τήν χρείαν τοῦ κόσμου, οὕς δεξάμενοι μή εἴπητε ὅτι ἐλάλησα δι᾿ αὐτούς τίποτε, μήποτε λάβωσι κενοδοξίαν. Ἀγαπήσατε αὐτούς ὡς ἀδελφούς γνησίους, καί ποιήσατε τόν λογισμόν ὑμῶν ἀναπαῦσαι τόν λογισμόν αὐτῶν˙ τοῦ κόσμου γάρ καταφρονοῦσι, σῶσαι τάς ψυχάς αὐτῶν θέλοντες. Καί ὁ Θεός δι᾿ ἐμοῦ – κατά πρόγνωσιν γράφω – ἄγει αὐτούς ὧδε πρός ὑμᾶς, ἵνα μάθητε ὅτι πάνυ κατεφρόνησαν.
(σελ. 108) Σύ οὖν ἀδελφέ, κρατούμενος τῇ ἐμῇ χειρί, περιπάτει εἰς τήν στενήν καί τεθλιμμένην ὁδόν τήν ἀπάγουσαν εἰς ζωήν αἰώνιον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
λβ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, ἐρωτήσαντα εἰ ὀφείλει καθ᾿ ἑαυτόν τρώγειν, καί τήν Τετράδα καί Παρασκευήν μή ἐξιέναι εἰς τήν ἁγίαν Κοινωνίαν˙ καί εἰ χρή αὐτόν ἀποκόψει τῆς φροντίδος τῶν ἔργων˙ καί ἐάν συμβῇ αὐτόν εἰς τό ἡσυχάζειν ἀσθενῆσαι, εἰ δεῖ χρήσασθαι θεραπείᾳ τινί καί ὥστε δοθῆναι αὐτῷ ἐντολάς εἰς σωτηρίαν.
Οὐ θέλω τήν ἀγάπην σου ἀγνοεῖν περί τῆς γινομένης μετά σοῦ εὐεργεσίας παρά τοῦ φιλανθρώπου Θεοῦ. Καί γάρ ἰδού αἱ ὠδῖνες ἔφθασαν˙ καί ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιῆσαι μετά σοῦ καί εἰσενεγκεῖν σε κατά τάξιν εἰς τήν εὐλογημένην αὐτοῦ ἡσυχίαν καί εἰς τήν ἀνεπαίσχυντον ὑπομονήν. Κἄν οὖν ἀτονία ἤ ἄλλη ἀσθένεια παρακολουθήσῃ σοι, ὅλην τήν ἐλπίδα σου βάλε ἐπί τόν σόν δεσπότην καί ἀναπαύῃ˙ καί γάρ ἐλπίζω εἰς τόν Θεόν μου, ὅτι οὐ μακράν εἶ τῆς ὁδοῦ τοῦ Θεοῦ.
Περί δέ τοῦ καθ᾿ ἑαυτόν φαγεῖν ἐν τῷ κελλίῳ σου, συμφέρει σοι καί ὠφελεῖ. Προφάσεως δέ γενομένης τοῦ καί μετά τῶν ἀδελφῶν φαγεῖν, μή διστάσῃς μηδέ δυσχεράνῃς καί κατά μικρόν σύστελλε σεαυτόν. Τήν δέ κοινωνίαν ὅσον εἰσέρχῃ καί ἐξέρχῃ, μή κωλύσῃς˙ σκάνδαλον γάρ ἔχει ἄλλοις τό πρᾶγμα. Καί πρόσχες πῶς ποιεῖς σου τό κάθισμα κατά ταπείνωσιν καί φόβον Θεοῦ καί ἀγάπην πρός πάντας ἀνυποκρίτως καί οἰκοδομεῖς τήν οἰκίαν σου ἐπί τήν στερεάν καί ἀσάλευτον πέτραν˙ φησί γάρ, «ἡ δέ πέτρα ἦν ὁ Χριστός».
Περί δέ ἄλλων ἐντολῶν τινων οὐ χρεία ἄρτι˙ ἀρκοῦν ἐγράφη σοι ἐξ ἐμοῦ˙ ἔχουσι γάρ ἱκανότητα ἀγαγεῖν ἀπό ἀρχαρίου ἄνθρωπον εἰς τέλειον. Μελέτησον αὐτά καί μιμνήσκου καί μή ἐπιλάθῃ˙ ὅλην γάρ ἐχουσι τήν βιβλιοθήκην.
(σελ. 110) Ἔρρωσο ἐν Κυρίῳ διαπαντός ταπεινοφρονῶν, ἐν λόγοις καί ἔργοις καί κινήμασι.
λγ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, ὅτι ὁ κατά σάρκα αὐτοῦ ἀδελφός διασκεπτόμενος εἰς τόν μονήρη βίον ἀναχωρῆσαι, ἠρώτησε δι᾿ αὐτοῦ τόν Γέροντα περί τούτου.
Εἶπεν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός˙ «οὐδείς ἔρχεται πρός με, εἰ μή ὁ Πατύρ ὁ οὐράνιος ἑλκύσῃ αὐτόν˙ κἀγώ ἐγείρω αὐτόν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ καί ἐμφανίσω αὐτῷ ἐμαυτόν. Βλέπετε ὅτι αἱ χῶραι λευκαί εἰσι πρός θερισμόν, καί ὁ θερίζων μισθόν λαμβάνει καί συνάγει καρπόν εἰς ζωήν αἰώνιον, ἵνα ὁ θερίζων χαίρῃ καί ὁ σπείρων˙ ἐν τούτῳ γάρ ὁ λόγος ὁ ἀληθινός ἐστιν, ὅτι ἄλλος ὁ σπείρων καί ἄλλος ὁ θερίζων».
Ἀδελφέ, οὐδείς θέλων εἰσελθεῖν εἰς πόλιν κοιμᾶται˙ καί οὐδείς θέλων ἐργάσασθαι, βλέπων τόν ἥλιον ραθυμεῖ˙ καί οὐδείς θέλων φιλακαλῆσαι τόν ἀγρόν αὐτοῦ ἀμελεῖ˙ ὁ γάρ θέλων εἰς πόλιν εἰσελθεῖν ὀξυποδήσει πρό τοῦ ὀψίσαι καί ὁ βλέπων τόν ἥλιον ἐξελεύσεται εἰς ἐργασίαν μετά γοργότητος, μήποτε ἐμποδισθῇ˙ καί ὁ θέλων τόν ἀγρόν αὐτοῦ φιλοκαλῆσαι, σπουδάσει πρό τοῦ διαφθαρῆναι ἀπό ἐρυσίβης.
Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω.
λδ’
Πάλιν ἐκ δευτέρου ἐλθόντος τοῦ ἀδελφοῦ πρός αὐτόν, ἐθλίβετο διά τήν αὐτοῦ σωτηρίαν˙ καί ὑπεμίμνησκεν αὐτόν τῆς προτέρας αὐτοῦ ὑποσχέσεως˙ αὐτός δέ ᾔττησε σημεῖον αὐτῷ δοθῆναι περί τούτου παρά τοῦ Γέροντος καί ἐδήλωσεν ὁ Γέρων ταῦτα.
(σελ. 112) Περί δέ τοῦ ἀδελφοῦ σου οὗ εἶπας, ἡ ἀπιστία πολεμεῖ αὐτῷ, καί αὕτη ἐστίν ἡ φαρισαϊκή αἵρεσις, πρός οὕς εἶπεν ὁ Κύριος «ὅτι ἡ γενεά αὕτη σημεῖον ἐπιζητεῖ, καί σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ». Οὐκ ἔχω εἰπεῖν αὐτῷ, ἀλλά καθώς λέγει ὁ Ἀπόστολος, «τά ἀρχαῖα παρῆλθεν ἰδού γέγονε τά πάντα καινά»˙ καί τό «νῦν Ἰσραήλ»˙ καί τό «οὐκ ἐκπειράσεις Κύριον τόν Θεόν σου»˙ καί τό «σήμερον ἐάν τῆς φωνῆς αὐτοῦ ἀκούσητε μή σκληρύνητε τάς καρδίας ἡμῶν».
Ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω.
Εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ.
λε’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν ἐρωτήσαντα περί ἀδελφῶν ἀσθενούντων τῷ σώματι καί περί ἄλλων ἀσθενούντων τῷ λογισμῷ˙ εἰ ὀφείλει αὐτούς παρ᾿ ἑαυτῷ προσλαβέσθαι˙ καί εἰ δεῖ εἰπεῖν τῷ Ἀββᾶ κουφίσαι μικρόν τούς ἀρχαρίους ἐκ τῆς ἀγρυπνίας˙ καί περί τῆς χρονίας αὐτοῦ σιωπῆς.
Ἀδελφέ, ἡ ἀπόκρισις τῶν τριῶν λογισμῶν μία ἐστί˙ μή ἀναγκάσῃς τήν προαίρεσιν, ἀλλ᾿ ἐπ᾿ ἐλπίδι σπεῖρον˙ καί γάρ ὁ Κύριος ἡμῶν, οὐκ ἠνάγκασε τινά, ἀλλ᾿ εὐηγγελίσατο˙ καί εἴ τις ἤθελεν ἤκουσεν.
Οἶδα ὅτι οἶδας ὅτι οὐκ ἀμελῶ, οὐδέ καταφρονῶ τῆς σῆς ἀγάπης, ἀλλά ἡ ἀνοχή πρός τό συμφέρον γίνεται. Καί γάρ ὅταν εὐχώμεθα καί μακροθυμεῖ ὁ Θεός τοῦ ἀκοῦσαι, τό συμφέρον ποιεῖ, ἵνα μάθωμεν τήν μακροθυμίαν καί μή ἐκκακῶμεν, λέγοντες, ὅτι ηὐξάμεθα καί οὐκ εἰσηκούσθημεν˙ ὁ Θεός γάρ οἶδε τί συμφέρει τῷ ἀνθρώπῳ.
(σελ. 114) Χαίροις ἐν Κυρίῳ, ἀδελφέ μου, καί ἀμερίμνησον ἀπό παντός, καί εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, ἀγαπητέ μου ὁμόψυχε.
λς’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν ἐπιτρέπουσα αὐτῷ ἄρξασθαι τῆς ἡσυχίας ἐν πάσῃ ἀμεριμνίᾳ˙ καί πρός τόν ἐπελθόντα αὐτῷ λογισμόν, ὅτι ἐσχάτη ὥρα ἐστί˙ καί ὅτι συντυχών τινι τῶν Πατέρων ἐπί πολλήν ὥραν, ἐλογίζετο εἰ ἄρα καλῶς ἐποίησεν, ἤ οὔ.
Ἀδελφέ, ἄκουσον παρ᾿ ἐμοῦ τοῦ ἀγαπῶντός σε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Περί μέν τοῦ κελλίου, εἶπεν ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός: «Ἔρχεται ὥρα καί νῦν ἐστιν, ὅταν ἀκούσωσιν οἱ νεκροί τῆς φωνῆς τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ καί οἱ ἀκούσαντες ζήσονται˙ ὥσπερ γάρ ὁ Πατήρ ἔχει ζωήν ἐν ἑαυτῷ, οὕτως ἔδωκε καί τῷ υἱῷ ζωήν ἔχειν ἐν ἑαυτῷ». Κἀγώ σοι λέγω ὁ καιρός τοῦ εἰσελθεῖν σε σύν Θεῷ πάρεστι˙ κατάστησόν σου τό νέον κελλίον καί εἴσελθε ἔχων τόν Θεόν ὁδηγόν. Καί ὅτε καθέζῃ μή μεριμνήσῃς τίποτε˙ καί γάρ ἡ χρεία τῶν πραγμάτων καί ἡ δοκιμασία καλεῖ ἑαυτόν. Περί δέ τοῦ σπαρέντος λογισμοῦ ἀργός ἐστι, παρεισφέρων κενοδοξίαν˙ τίς γάρ οὐκ ἔγνω ὅτι ἐν ἐσχάτῃ ὥρᾳ ἐσμέν;
Περί δέ τῆς λαλιᾶς ὅταν βλέπῃς σεαυτόν σχεδόν θεολογοῦντα, μάθε ὅτι ἡ σιωπή θαυμαστοτέρα καί ἐνδοξοτέρα ἐστίν αὐτῆς˙ τίποτε οὖν περισσόν οὐ χρήζεις ἵνα γράψω˙ ἀπό γάρ ἄλφα ἕως ὠμέγα σοί ἔγραψα, καθώς ἐπίσταται ἡ σή ἀγάπη. Παρατίθεμαί σε οὖν τῷ Θεῷ˙ αὐτοῦ γάρ ἐστιν ἡ βοήθεια καί τό ἔλεος. Ἀμήν.
λζ’
(σελ. 116) Κοσμικός τις φιλόχριστος ἔπεμψεν ἐρωτῶν τόν Ἀββᾶν Ἰωάννην περί πράγματος, καί ἔδωκεν αὐτῷ ἀπόκρισιν˙ καί μεταμεληθείς ἐδήλωσε τῷ αὐτῷ μεγάλῳ Γέροντι, λέγων˙ συγχώρησόν μοι ὅτι μεθύω καί οὐκ οἶδα τί ποιῶ.
Πολλάκις λέγω σοι, ἄφες τούς νεκρούς θάψαι τούς ἑαυτῶν νεκρούς, καί μᾶλλον οὐκ ἀηδίζῃ τῆς αὐτῶν ἀκμήν δυσωδίας; Βλέπε τί λέγεις˙ οὐ γάρ οἶδας τί λέγεις˙ ὁ γάρ μεθύων μυκτηρίζεται ὑπό τῶν ἀνθρώπων, δέρεται, καταφρονεῖται˙ οὐ ψηφίζει ἑαυτόν, οὐ παρέχει γνώμας, οὐ διδάσκει ἄλλους, οὐ συμβουλεύει περί τινων˙ οὐ διακρίνει ὅτι τοῦτο καλόν ἤ τοῦτο κακόν. Εἰ τῷ στόματι λέγεις καί ἄλλα δεικνύεις ἐν τοῖς ἔργοις, ἐν ἀγνωσίᾳ λαλεῖς. Μή ὑπνώσῃς, μήποτε ἐξαίφνης ἔλθῃ εἰς τά ὦτα σου, ἰδού ὁ νυμφίος, ἐξέλθετε εἰς ἀπάντησιν αὐτοῦ˙ καί ποῦ λέγεις τότε ἀσχολοῦμαι.
Ἐποίησέ σε ἀμέριμνον, καί οὐ θέλεις; Ἦρέ σου τήν φροντίδα, καί σεαυτόν περιπλέκεις; Ἀνέπαυσέ σε, καί θέλεις μοχθῆσαι; Οὐ μένει σε χρόνος τοῦ πενθῆσαι καί κλαῦσαί σου τάς ἁμαρτίας. Μιμνήσκου ὅτι εἶπέ σοι περί τῆς θύρας ὅτι κλείεται˙ γόργευσαι ἵνα μή ἔξω μείνῃς μετά τῶν μωρῶν παρθένων˙ μετάβηθι τῷ λογισμῷ ἀπό τοῦ ματαίου κόσμου τούτου εἰς ἄλλον αἰῶνα. Ἄφες τά γήινα καί ζήτησον τά οὐράνια˙ ἐγκατάλειψον τά φθαρτά, καί εὑρίσκεις τά ἄφθαρτα˙ φεῦγε τῇ διανοίᾳ ἀπό τῶν προσκαίρων, καί ἀπαντᾷς εἰς τά αἰώνια˙ ἀπόθανε τελείως, ἵνα ζήσῃς τελείως, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, τῷ Κυρίῳ ἡμῶν˙ ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
λη’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, ἐπιθυμοῦντα συχνῶς δέχεσθαι παρ᾿ αὐτοῦ ἀπόκρισιν εἰς βοήθειαν καί σωτηρίαν ψυχῆς, καί ζητοῦντα μαθεῖν, εἰ δεῖ συντυγχάνειν τινί τῶν ἀδελφῶν, ἤ λογισμόν παρ᾿ αὐτῶν ἐρωτᾶσθαι.
Ἐπειδή οἶδα τίνι παρεθέμην σε, καί οἵαν τροφήν παρέθηκά σοι, ἐάν συνιῇς οὐ πυκνάζω τοῦ γράφειν σοι˙ ᾧ γάρ παρεθέμην σε, καί πρό τοῦ αἰτῆσαι αὐτόν, οἶδεν ὧν χρείαν ἔχεις. Ὡ(ς) οὖν ἤκουσας ἀμερίμνει˙ τό γάρ ἀμεριμνῆσαι ἀπό παντός πράγματος, ποιεῖ σε προσεγγίσαι τῇ πόλει˙ καί τό μή ψηφισθῆναι ἐν ἀνθρώποις, ποιεῖ σε οἰκῆσαι τήν πόλιν˙ καί τό ἀποθανεῖν ἀπό παντός ἀνθρώπου, ποιεῖ σε κληρονομῆσαι τήν πόλιν καί τούς θησαυρούς.
Καί ἐπειδή πολλάκις ἀεί θέλεις τόν αὐτόν λόγον ἀκούειν περί συντυχίας, ἤ περί λογισμοῦ ἀδελφῶν, χρείας γενομένης, ἐγώ σοι λέγω τί δεῖ ποιῆσαι˙ σύ οὖν μηδέν φροντίσῃς, εἰ μή τό ἀνῦσαι τήν ὁδοιπορίαν.
Ἀσπάζομαί σου τήν ἀγάπην ἀδιαλείπτως. Καί ἀπό τοῦ σβεσθῆναι κατά μικρόν ἀπό σοῦ τήν δεινοτάτης ὀργῆς κίνησιν ἔστι σοι μαθεῖν.
Εἰρἠνη σοι ἔσται, ἀδελφέ μου καί ἀγαπητέ Ἰωάννη.
λθ’
(σελ. 120) Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, βουληθέντα κόψαι τήν συντυχίαν καί τοῦ ἰδίου ὑπηρέτου, διά τό ρηθέν αὐτῷ, ὅτι τό ἀμεριμνῆσαι ποιεῖ σε προσεγγίσαι τῇ πόλει˙ καί πρός τόν αὐτ(οῦ) λογισμόν ἀναζητοῦντα τάς αἰτίας τῶν διαφόρων ἐπανισταμένων αὐτῷ πειρασμῶν.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ ἔκδεξαι ἄλλο μικρόν. Καί γάρ οὐκ ἔστι καιρός˙ καί γάρ ἐγώ φροντίζω σου περισσότερόν σου, μᾶλλον δέ ὁ Θεός.
Ἀδελφέ Ἰωάννη, μηδέν φοβηθῇς ἀπό τῶν ἐπαναστάντων πειρασμῶν πρός δοκιμασίαν σήν˙ οὐ γάρ παραδίδωσί σε ὁ Θεός. Ὅταν οὖν ἔλθῃ σοι τίποτε τοιοῦτον, μή καοπιάσῃς ἐρευνᾶν πράγματα, ἀλλά κράζε τό ὄνομα Ἰησοῦ, λέγων˙ «Ἰησοῦ, βοήσει μοι» καί ἐπακούει, ἐγγύς γάρ ἐστι τῶν ἐπικαλουμένων αὐτόν. Μή ὀλιγοψυχήσῃς, ἀλλά δράμε προθύμως καί καταλαμβάνεις˙ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
μ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα˙ εἰ ὀφείλει διδάξαι τόν ἴδιον ὑπηρέτην τήν σειράν καί περί τινος ἀδελφοῦ ἐρωτήσαντος περί τῶν ἰδίων λογισμῶν οὐ σαφῶς, ἀλλά δι᾿ αἰνιγμάτων, εἰ καλῶς ἐποίησεν.
Λαμπροτάτη διδασκαλία τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν αὕτη ἐστί˙ «γεννηθήτω τό θέλημά σου». Εἴ τις οὖν λέγει τήν προσευχήν ταύτην μετά εἰλικρινείας, τό ἴδιον αὐτοῦ θέλημα ἀπολύει καί εἰς τό θέλημα τοῦ Θεοῦ κρεμᾷ τά πάντα. Τό οὖν διδάξαι τόν ἀδελφόν συμφέρει μέν, ἔχει δέ τό πρᾶγμα φθόνον˙ ἀλλά δύναται ἀρέως ἅπαξ ἅπαξ, καί σκεπάζεται τό πρᾶγμα διά τήν συνείδησιν τῶν ἀδελφῶν.
Περί δέ τῆς δι᾿ αἰνιγμάτων ἐρωτήσεως, ἰδιοσκοπία ἐστί, μή ἔχουσα διάκρισιν, καί χρῄζει ὁ τοιοῦτος πολλῶν εὐχῶν˙ τά γάρ σημεῖα οὐ τοῖς πιστοῖς, (σελ. 122) ἀλλά τοῖς ἀπίστοις γίνεται.
μα’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν εἰς πολλούς ἐμπεσόντα λογισμούς καί φροντίδας περί τῆς τοῦ Μοναστηρίου συστάσεως.
Πολλά τά βλύζοντα ἐν τῇ καρδίᾳ σου. Καί φησιν˙ ἐξαριθμήσομαι αὐτούς, καί ὑπέρ ἄμμον πληθυνθήσονται. Ἀδελφέ, οὐδείς οἶδε ποῦ μέλλει ὁ τόπος οὗτος ἐλθεῖν, εἰ μή ὁ καρδιογνώστης Θεός μόνος˙ κἀμέ ἐπληροφόρησεν. Ἔχε οὖν ὅτι οὐκ ἐγκαταλιμπάνει αὐτόν ὁ Κύριος, ἀλλά φυλάττει καί δοξάζει αὐτόν εἰς δόξαν τοῦ ὀνόματος τῆς δόξης αὐτοῦ.
Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
μβ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν ἐρωτήσαντα περί τῆς συμβάσης αὐτῷ ἀσθενείας, πόθεν ἐστί˙ καί εἰ χρή εἰπεῖν τοῖς ἀπερχομένοις ἀδελφοῖς εἰς τήν Αἴγυπτον πῶς χρήσασθαι˙ καί (μεριμνῶντα) περί αὐτῶν μήπως θλιβῶσι διά τήν αὐτῶν πρός τούς (τόπους) ἀπείριαν.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ μεμιγμένοι εἰσίν οἱ παρά σοί Αἰγύπτιοι καί Ἱεροσολυμῖται, ἀλλά μή φροντίσῃς, μέλλει γάρ τῷ Θεῷ περί σοῦ. Τό δέ ἐνθύμημά σου, ποίησον κατά φόβον Θεοῦ καί μή θλιβῇς κατά τῶν ἀδελφῶν, ἀλλά μόνον εὖξαι, καί ὁδηγεῖ αὐτούς Κύριος κατά τό θέλημα αὐτοῦ περί παντός πράγματος. Πάρεξ γάρ τοῦ Θεοῦ οὐδέν γίνεται, μάλιστα ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, εἰ κατά φόβον Θεοῦ πρός ἀνάπαυσίν ἐστι καί ὠφέλειαν ψυχῶν.
μγ’
(σελ. 124) Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, ὥστε πάντα τά καθ᾿ ἑαυτόν ἀναθεῖναι Θεῷ.
Εἴ τις πίνει ἐκ τοῦ ὕδατος, οὗ ἔπεμψά σοι δι᾿ ἐπιστολῶν, οὐ διψᾷ εἰς τόν αἰῶνα. Σύ δέ ὤφειλες προσδοκᾶν καί ἐλπίζειν ἀνάπαυσιν διά πίστεως Χριστοῦ. Λάβε τόν ἄρτον τοῦτον ἐκ τῆς ἐμῆς τροφῆς, καί ἀμερίμνει˙ μηδέν φοβηθῇς, ἀλλά λάβε δύναμιν διά τοῦ ἁγίου Πνεύματος καί ἐλπίδα˙ πίστευσον ὅτι ἡ χείρ τοῦ Θεοῦ μετά σοῦ ἐστιν.
μδ’
Ἐκ τῆς πεμφθείσης αὐτῷ εὐλογίας δέδωκε τῷ αὑτοῦ ὑπηρέτῃ, οὐκ ἀπό χειρός, ὡς μή ὤν κληρικός, ἀλλ᾿ ἔθηκε, κἀκεῖνος ἑαυτῷ ἔλαβε˙ καί δεξάμενος ἐκ δευτέρου καί τρίτου εὐλογίαν, τό αὐτό ἐποίησε καί ποιῶν τοῦτο δίχα ἐπιτροπῆς, οὐκ ἐννόει τό ἁμάρτημα. Καί πάλιν ὅτε εἶδε ταῖς εὐχαῖς τοῦ Γέροντος ἑαυτόν κουφισθέντα ἐκ τῶν παθῶν, εἶπεν, ἠτόνησαν ἐξ ἐμοῦ τά πάθη. Καί μετά ταῦτα ἔπεμψεν ἐρωτῶν περί λογισμῶν βλασφημίας, καί οὐκ ἔλαβεν ἀπόκρισιν. Καί ἐν τῷ θαυμάζειν αὐτόν τήν αἰτίαν, ἐξαίφνης κατά συγχώρησιν Θεοῦ πρός παιδείαν ὤφθη αὐτῷ φάντασμα φοβερόν, καί ἅπαξ καί δίς, καί παρά χρῆμα ἀπῆλθε. Καί πολλοῦ πληρωθείς θορύβου καί ταραχῆς, ἐμνήσθη τό σφάλμα μόνου τοῦ ἄρτου, ἐπιλαθόμενος τό παρ᾿ αὐτοῦ ρηθέν ἐπί τῆς ἀσθενείας τῶν παθῶν. Καί φορέσας τό πεμφθέν αὐτῷ ποτε παρά τοῦ Γέροντος κουκούλιον, πολλά προσέπιπτε καί παρεκάλει τυχεῖν ἐλέους. Καί γράφει αὐτῷ ὁ Γέρων περί τῶν δύο πταισμάτων˙ ἔτι δέ καί περί τοῦ λογισμοῦ τῆς βλασφημίας˙ καί ὅτι τό θεῖναι τάς εὐλογίας τῷ ὑπηρέτῃ ὥς τε αὐτόν λαβεῖν οὐκ ἦν ταπείνωσις, ἀλλά μᾶλλον φυσίωσις καί παιδικῆς διανοίας.
(σελ. 126) Εἴ τις οἶδεν παραβαίνει τήν ἐντολήν, τεκμήριον ἕν δεικνύει γνώσεως˙ καί ὁ γινώσκων διορθοῦται. Ἀλλ᾿ ἁπλῶς, λαλοῦμεν, ὡς δήποτε ἐν τῇ χειρί τοῦ Θεοῦ παρέθηκά σε, καί ἐκκλίνεις ἀπ᾿ αὐτῆς; Καί ἡ Γραφή λέγει ἐκ στόματος τοῦ Θεοῦ, ὅτι οἱ δίκαιοι οὐκ ἐκκλίνουσι˙ τί δοκιμάζεις εἴπω; Καί πάλιν λέγει˙ μηδέ ἐξελθέτω μεγαλορρημοσύνη ἐκ τοῦ στόματος ὑμῶν. Καί ἐτόλμησας ἀνοῖξαι τό στόμα ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καί εἰπεῖν ὅτι ἠτόνησαν ἀπ᾿ ἐμοῦ τά πάθη καί οὐχί μᾶλλον εἶπας ὅτι ἐν θησαυρῷ κεῖνται ἐν ἐμοί ὅλα;
Διά τοῦτο μικρόν ἐγκατελείφθης καί ἐφάνη σου ὅλη ἡ ταλαιπωρία˙ καί εἰ μή ᾖ ὅ εἶλες σκέπασμα, κοπιάσαι εἶχες˙ ἀλλά πιστός ὁ Θεός φησιν, ὅς οὐκ ἐάσει ἡμᾶς πειρασθῆναι ὑπέρ ὅ δυνάμεθα, ἀλλά ποιήσει σύν τῷ πειρασμῷ καί τήν ἔκβασιν, πρός τό δύνασθαι ἡμᾶς ὑπενεγκεῖν. Καί τό ἀκαίρως ποιῆσαι πρᾶγμα, ἐκ θελήματός ἐστιν ἰδίου τοῦ φυσιοῦσθαι, μή ἔχων χειροτονίαν, καί τό δοῦναι ἄλλοις εὐλογίαν ὡς Ἀρχιεπίσκοπος, οὐκ οἶδα ἐγώ πῶς ταῦτα ἐκφράσω. Τί οὖν ἐγώ οὐκ ᾔδειν τοῦ πᾶσι πέμψαι εὐλογίας; Ἤ σοί πάντως ἔπεμψα. Ἰδού οὖν μικρόν ὑπέρ μεγάλων καί πολλῶν ἐπαιδεύθης.
Νῆψαι λοιπόν τοῦ ἐξολοθρεῦσαι τά ὀκτώ ἔθνη τά ἀλλόφυλα στερεῶς καί μή καθίσῃς παιδικοῖς συρόμενος πράγμασι. Καί κτῆσαι στυφότητα, ἤ γάρ ἁπλότητα (ἴσ. καί οὐ μόνην ἁπλότητα)˙ καί γάρ πολλάκις ἤκουσας «ὅτι μετά βουλῆς πάντα ποίει». Καί περί παντός πάθους καί βλασφημίας, δεήθητι τοῦ Θεοῦ, καί συναντιλαμβάνεταί σου κατά μικρόν˙ καί νῆψον τοῦ λοιποῦ καί τήρησον αὐτά ἐν τῇ καρδίᾳ σου. Καί οὐ χρεία ἵνα τις μάθῃ, ἀλλ᾿ ὅ γέγονε, γέγονε. Συγχώρησόν μοι τά παρελθόντα καί διορθοῦμαι τά μέλλοντα. Ἔσται οὖν Ἰησοῦ μετά σοῦ εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
με’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, ὅτε εἰς μεγάλην ἐμπεσών ἀρρωστίαν καί σφοδροτάτῳ κρατούμενος πυρετῷ καί (σελ. 128) ἐπί πολλάς ἡμέρας μήτε τραφείς μήτε καθευδήσας, ἔκραξεν ἐρίζων πρός τόν Ἀββᾶν καί τούς ὑπηρετοῦντας αὐτῷ ἀδελφούς, κατ᾿ ἐνέργειαν διαβόλου.
Ἀδελφέ, τί ἐξυδαρώθη σου ἡ καρδία τοῦ ἀφεῖναι τόν ἀγαπητόν, καί τρέχειν ὀπίσω τοῦ ἐχθροῦ; Ἀφῆκας τήν φωνήν τοῦ ποιμένος Χριστοῦ καί ἐξηκολούθησας ὀπίσω τοῦ λύκου διαβόλου; Τί ἔπαθες; Τί ὑπέμεινας; Τί εἰσίν αἱ κραυγαί αὗται, ἅς ἠρίθμησεν ὁ Ἀπόστολος μετά τῶν δυσφήμων ἐκείνων; «Πᾶσα κραυγή καί βλασφημία καί ὀργή, ἀρθήτω ἀφ᾿ ὑμῶν σύν πάσῃ κακίᾳ». Ὑπέρ τήν δύναμιν ἔπαθες οὐδέν, τοῦ Ἀποστόλου βοῶντος˙ «πιστός ὁ Θεός, ὅς οὐκ ἐάσει ἡμᾶς πειρασθῆναι ὑπέρ ὅ δυνάμεθα» καί τά λοιπά.
Ἐξυπνίσθητι ἀπό τῆς ταραχῆς ταύτης τῶν κακῶν λογισμῶν˙ λάβε τήν ράβδον τοῦ σταυροῦ, ἐν ᾗ ἀπελαύνεις τούς λύκους, τοῦτ᾿ ἔστι τούς δαίμονας καί μνήσθητι τοῦ εἰπεῖν: Ἵνα τί περίλυπος εἶ ἡ ψυχή μου καί ἵνα τί συνταράσσῃς με; Ἔλπισον ἐπί τόν Θεόν, ὅτι ἐξομολογήσομαι αὐτῷ, σωτήριον τοῦ προσώπου μου, καί ὁ Θεός μου. Νῆψον τοῦ λοιποῦ καί μή ἐκκαυθῇς ὡς ἄφρον παιδίον μή ἔχον αἴσθησιν, χρεωστῶν ἀνελθεῖν μετά Χριστοῦ εἰς τόν σταυρόν, καί ἡλωθῆναι τοῖς ἥλοις, καί νυχθῆναι τῇ λόγχῃ. Τί ὑπομένεις ταλαίπωρε, βοῶν κατά Χριστοῦ βίας καί ὑβρίζων τούς ἀδελφούς σου; Ποῦ ἐστι, τῇ τιμῇ ἀλλήλους προηγούμενοι;
Ἀρκεῖ ἕως ὧδε˙ φησί γάρ «δός σοφῷ ἀφορμήν, καί σοφώτερος ἔσται». Βάσταξον καί ἡσύχασον καί εὐχαρίστησον εἰς πάντα˙ οὕτω γάρ λέγει «ἐν παντί εὐχαριστεῖτε». Δῆλόν δέ ἐστι καί ἐν ἀνάγκαις, καί ἐν θλίψεσι, καί ἐν ἀρρωστίαις, καί ἐν ἀνέσει. Κράτει οὖν τόν Θεόν, καί μένει μετά σοῦ˙ καί δίδωσί σοι δύναμιν ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ˙ ὅτι αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
μς’
Κουφισθέντος αὐτοῦ ἐκ τῆς ἀσθενείας καί ἀνανήψαντος ἐκ τοῦ πειρασμοῦ, ἔδειξεν αὐτῷ ὁ ἀντικείμενος πονηρά ἐνύπνια, ἵνα αὐτόν πάλιν (σελ. 130) ταράξῃ˙ καί ἀποτυχών τούτου, πάλιν ἔδειξεν αὐτῷ ὡς Μοναστήριον Ἐκκλησίας καί πολλούς ἐκεῖ καταφεύγοντας, ὥστε δῆθεν ἐντυχεῖν βοηθείας, καί ἀσφαλιζόμενος αὐτόν ὁ Γέρων γράφει αὐτῷ ταῦτα.
Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, ἀδελφέ. Ὁ ἐχθρός ἡμῶν διάβολος παρετάξατο ὡς λέων ὠρυόμενος καταπιεῖν σε, ἀλλ᾿ οὐκ ἀφῆκεν αὐτόν ἡ πάντοτε σκεπάζουσα ἡμᾶς χείρ τοῦ Θεοῦ. Ὅτε οὖν εἶδεν ὅτι οὐ συγχωρεῖται ποιῆσαι ὅ θέλει, ἔβαλεν ἑαυτόν ταράσσειν σου τάς φρένας καί προεδήλωσέ σοι τινά πράγματα δι᾿ ὀνείρων αἰσχρῶν αὐτοῦ. Καί ὡς πονηρός ἐν τῇ πανουργίᾳ αὐτοῦ, ὡς εἶδεν ὅτι οὐ παραδίδωσί σε ὁ Κύριος πειρασθῆναι εἰς τέλος, οὐδέ ὑπέρ τήν δύναμίν σου, ἐποίησέ σε ἰδεῖν Ἐκκλησίαν καί Μοναστήριον δῆθεν βοηθείας. Σύ οὖν ἀσφάλισαι τήν καρδίαν σου σφραγίζων ἀταράχως ἐν ὀνόματι τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ ἁγίου Πνεύματος˙ καί πιστεύω ὅτι βοηθεῖν ἡμῖν τοῦ καταπατῆσαι τήν κεφαλήν αὐτοῦ.
Κτῆσαι οὖν ταπεινήν καρδίαν καί δός δόξαν τῷ σώσαντί σε ἀπό τῆς παγίδος τοῦ διαβόλου˙ σύ γάρ ἀπό ἀμελείας ταῦτα ἔπαθες.
μζ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, ἐμπεσόντα εἰς πόλεμον ἐκ διαφόρων συστάντα λογισμῶν, καί σφόδρα ὄντα βαρύτατον καί τοῖς πολλοῖς ἀκατάληπτον.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ Ἰωάννῃ˙ θαυμάζω τήν ἀγάπην σου πῶς οὐ νοεῖς τά πράγματα. Ἐγώ γάρ βλέπων τάς θλίψεις σου πολλάς πολλάκις, ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ ἔπεμψά σοι εὐλογίας, ἵνα λάβῃς δι᾿ αὐτῶν δύναμιν κατά Θεόν˙ ἀλλ᾿ ὀφείλεις μελετᾶν πάντοτε τόν ρς’ Ψαλμόν. Ὅθεν λέγει˙ «εἶπε καί ἔστη πνεῦμα καταιγίδος, καί ὑψώθη τά κύματα αὐτῆς˙ ἀναβαίνουσιν ἕως τῶν οὐρανῶν καί καταβαίνουσιν ἕως τῶν ἀβύσσων». Καί πάλιν˙ «ἡ ψυχή αὐτῶν ἐν κακοῖς ἐτήκετο». Ταῦτα ἦλθεν ἐφ᾿ ἡμᾶς καί ὀφείλομεν ὑπενεγκεῖν τούς τοιούτους κινδύνους, ἕως οὗ φθάσωμεν εἰς τόν λιμένα τοῦ θελήματος αὐτοῦ, καθώς προέγραψά σοι.
(σελ. 132) Λοιπόν ὁ Θεός οὐ παρέδωκέ σε εἰς τάς χεῖρας τῶν ἐχθρῶν σου καί μή παραδῷς σεαυτόν εἰς τάς χεῖρας αὐτῶν˙ κἄν οὕτω ποιῇς, ὁ Θεός οὐ παραδίδωσί σε. Θέλεις δέ λυτρωθῆναι ἀπό τῶν θλίψεων καί μή κοπιᾶν εἰς αὐτάς; Προσδόκα χείρονα καί ἀναπαύῃ. Μιμνήσκου τοῦ Ἰώβ καί τῶν καθεξῆς ἁγίων πόσας ὑπέμειναν θλίψεις καί τήν ὑπομονήν αὐτῶν κτῆσαι καί παρακαλεῖταί σου τό πνεῦμα.
Ἀνδρίζου καί ἴσχυε καί εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, μνημονεύων τῶν λόγων μου˙ καί ἡ ψυχή μου ἀνανεοῦται.
μη’
Τοῦ Ἀββᾶ βραδύνοντος κατά τινα πρόφασιν ἀπενεγκεῖν αὐτῷ τήν προρρηθεῖσαν ἀπόκρισιν, σφόδρα αὐτῷ ἐνεκάλεσε καί εἰς πολλήν αὐτόν ἐνέθηκεν ἀθυμίαν. Καί τινων ἀδελφῶν τῶν διά τήν ἀσθένειαν ἐξυπηρετουμένων, εἰπόντων αὐτῷ περί τινων πραγμάτων ὡς ἀργῶς καί ἀνωφελῶς ἐν τῷ κοινοβίῳ γινομένων, ἀντί τοῦ νουθετῆσαι καί διορθῶσαι αὐτούς τῆς τοιαύτης καταλαλιᾶς, εἶπε μηδέ αὐτῷ ἀρέσκειν ταῦτα. Καί τοῦ Ἀββᾶ μετά ταῦτα εἰπόντος αὐτῷ, ὅτι κατά γνώμην τοῦ Γέροντος καί ταῦτα ἐποίησα, εἶπεν αὐτῷ, ὅτι κατά τό θέλημά σου ἀφῆκέ σε ὁ Γέρων πορεύεσθαι. Καί πρός ταῦτα πέμπει αὐτῷ τήν ἀπόκρισιν ταύτην, σημαίνων αὐτῷ ἐν αὐτῇ ὅτι τά δοκοῦντα ἡμῖν οὐκ ὀρθῶς γίνεσθαι, οἰκονομικῶς πράττεται ὑπέρ τήν ἡμετέραν ὄντα κατάληψιν.
Πάλιν διά χρόνου ἤγειρεν ἡμᾶς ἡ ἀγάπη τοῦ κροταφῆσαι τῆς ράβδῳ τοῦ Χριστοῦ τῆς παιδείας καί τῆς ἐπιτιμίας, ἵνα πληρωθῇ καί εἰς ἡμᾶς ὁ γραφικός λόγος, λέγων˙ «ἀξιοπιστότερα τραύματα φίλου» καί τά ἑξῆς. Καί πάλιν «ἐάν παιδεύσωμέν σε μή ἐκλυθῇς», μιμνησκόμενος τῆς παροιμίας τοῦ λέγοντος: «Υἱέ μου μή ὀλιγώρει παιδείας Κυρίου, μηδέ ἐκλύου ὑπ᾿ αὐτοῦ ἐλεγχόμενος˙ ὅν γάρ ἀγαπᾷ Κύριος παιδεύει, μαστιγοῖ δέ πάντα υἱόν ὅν παραδέχεται». Κἄν δέ ἐπιτιμήσω σοι, οὐκ ἀγνοεῖς πῶς λέγει ὁ Ἀπόστολος ἔλεγξον, ἐπιτίμησον, παρακάλεσον».
(σελ. 134) Ποῦ ἐστιν ὁ νοῦς σου, νωθρέ; Ἤ ποῦ διάγει ὁ λογισμός σου, ὀκνηρέ; Διατί οἱ κύριοι τοῦ νοῦ ἀντιλέγουσιν ἐν σοί τοῖς μαθηταῖς τοῦ δεσπότου μή λαβεῖν αὐτόν πρός τό ἐπιβῆναι ἐπ᾿ αὐτ(ῷ) τόν δεσπότην, ἵνα εἰσέλθῃ εἰς Ἱεροσόλυμα καί ἐκβάλῃ ἐκ τοῦ ναοῦ τοῦ Θεοῦ τούς πωλοῦντας καί ἀγοράζοντας καί καταισχύνῃ τούς Γραμματεῖς καί Φαρισαίους; Διατί οἰκῆσαι ὀφείλοντός σου τήν Ἱερουσαλήμ, ἕλκουσί σε εἰς Βαβυλῶνα; Διατί ἀφείς τό ὕδωρ τοῦ Σιλωάμ, θέλεις πιεῖν ἐκ τῶν θολερῶν ὑδάτων τῶν Αἰγυπτίων; Διατί πλαγιάζεις ἐκ τῆς ὁδοῦ τῆς ταπεινώσεως τῆς λεγούσης ἐγώ τίς εἰμι, [γῆ εἰμι καί σποδός] καί θέλεις βαδίζειν εἰς τήν ὁδόν τήν διεστραμμένην, τήν γέμουσαν θλίψεων καί κινδύνων; Ποῦ ἔβαλές μου τούς λόγους τούς πρός σέ εἰρημένους νύκτα καί ἡμέραν; Ποῦ ἐστιν ὁ λέγω σοι ἐν ἐμαυτῷ τοῦ καταντῆσαι καί ποῦ βλέπεις σεαυτόν καταντοῦντα; Ποῦ θέλω σε εἶναι καί ποῦ εἶ, διά τό ἀκατάσχετον ἔχειν τήν γλῶτταν καί ἀπολύειν αὐτήν ἀφαρεί. Καί ἐάν δώσῃς τῷ πλησίον λογισμόν, οὐκ ἀκριβάζῃ τοῦ κατανοῆσαι, μάλιστα τῷ μετά τόν Θεόν σκεπάζοντι ἡμᾶς καί τόν τράχηλον αὐτοῦ ὑπέρ ἡμῶν θήσαντι˙ ᾧ ὀφείλομεν εὐχαριστεῖν καί ὑπερεύχεσθαι τοῦ φυλαχθῆναι ἀπό παντός κακοῦ πρός ὠφέλειαν ἡμῶν καί πολλῶν, μαθόντες τοῦτο παρά τοῦ ἁγίου Ἀπόστολου, πῶς εὐχαριστῶν περί τινων, ἔλεγεν˙ οἵτινες ὑπέρ ἐμοῦ ἔθηκαν τόν ἑαυτῶν τράχηλον.
Ποίου οὖν οὐ μνημονεύεις; Τῆς ἀμεριμνίας, ἧς δι᾿ αὐτοῦ ἔδωκέ σοι ὁ Θεός; Ἀλλά τοῦ καθίσματος, οὗ μετέχεις ἐν ἡσυχίᾳ ὡς βασιλεύς, καί αὐτός τό βάρος τῶν ἐρχομένων πρός ἡμᾶς καί ἀπερχομένων βαστάζει, καί ἀνενοχλήτους ἡμᾶς ποιεῖ; Εἰ γάρ δι᾿ ἡμᾶς ἔρχονται, ἡμεῖς ὀφείλομεν βαστάζειν αὐτῶν τήν μέριμναν καί μή αὐτός. Ὥστε οὖν πολλάς χάριτας ἔχω τῷ Θεῷ τῷ δόντι ἡμῖν υἱόν γνήσιον κατά τήν ψυχήν ἡμῶν ὡς ἠθέλησε. Καί ἀντί τούτων εἶπας αὐτῷ ἀνοήτως ἔνιψά μου τάς χεῖρας ἀπό σοῦ. Καί τοῦτο οὐχ ἅπαξ, ἀλλά πολλάκις, καταποντίζων αὐτοῦ τήν ψυχήν ἐν πολλῇ λύπῃ˙ καί οὐκ ἐμνημόνευσας τοῦ Ἀποστόλου λέγοντος˙ «ἵνα μή τῇ περισσοτέρᾳ λύπῃ καταποθῇ ὁ τοιοῦτος». Καί εἰ μή ἦν ἡ χείρ τοῦ Θεοῦ καί ἡ εὐχή τῶν Πατέρων αὐτοῦ, σχινθῆναι εἶχεν ἡ καρδία αὐτοῦ.
Ποῦ εἰσιν αἱ ἐντολαί μου αἱ πρός σέ, ὅτι κλαῦσον, πένθησαν, μή ζητήσῃς (σελ. 136) ψηφισθῆναι, καί ἐν μηδενί μετρήσῃς σεαυτόν˙ εἰς ἄλλην ὁδόν ἑλκύων σου τήν ἀγάπην; Μετάβηθι ἀπό τοῦ κόσμου λοιπόν˙ ἀνάβηθι εἰς τόν Σταυρόν˙ κουφίσθητι ἀπό τῆς γῆς˙ ἐκτίναξον τόν κονιορτόν ἀπό τῶν ποδῶν σου˙ καταφρόνησον αἰσχύνης˙ μή συγκαύσῃς μετά τῶν Χαλδαίων τήν κάμινον, ἵνα μή συμφλογισθῇς αὐτοῖς τῇ ὀργῇ τοῦ Θεοῦ. Ὑπερέχοντα σεαυτοῦ ἔχε πάντα ἄνθρωπον˙ κλαῦσον τόν νεκρόν σου˙ἔκβαλε τήν δοκόν σου˙ οἰκοδόμησόν σου τόν διεστραμμένον οἶκον˙ κράξον «ἐλέησόν με, υἱέ Δαβίδ, ἵνα ἀναβλέψω». Μάθε˙ «ἵνα πᾶν στόμα φραγήσεται» καί μή μεγαλορρημονήσῃς˙ ἀπόκλεισον τήν θύραν σου τῷ ἐχθρῷ˙ στῆσον ἐν τῷ ζυγῷ τούς λόγους σου καί τῇ θύρᾳ σου μοχλόν ποίησον. Σύ οἶδας πῶς λαλῶ σοι.
Νόησον τά λεγόμενα˙ πόνεσον ἀκριβευόμενος αὐτά καί εὑρήσεις τούς ἐν αὐτοῖς καρπούς ἀξίους τοῦ Θεοῦ καί μή καταισχύνῃς μου τάς πολλάς ὑπερευχομένου σου ἡμέρας καί νυκτός. Ὁ Κύριος δώῃ σοι νοῆσαι καί ποιῆσαι ἐν τῷ φόβῳ αὐτοῦ. Ἀμήν.
Καί ἐπειδή εἶπας αὐτῷ κατά τό θέλημά σου ἀφῇ σε ὁ Γέρων ἀπέρχεσθαι˙ οὐκοῦν ἐγώ μόνος βαστάζω τό κρῖμα, ὅ εἶπεν ὁ Κύριος διά τοῦ Προφήτου. «Ἀμήν λέγω σοι, ὅτι ἐάν ἴδῃς τόν ἀδελφόν σου πορευόμενον ἐν ὁδῷ οὐκ ἀγαθῇ καί μή εἴπῃς αὐτῷ ὅτι ἡ ὁδός αὕτη κακή ἐστιν, ἐκ τῆς χειρός σου ἀπαιτῶ αὐτοῦ τό αἷμα». Μή χλευασθῇς, ἀλλά πείσθητι τῷ Ἀποστόλῳ, ὅτι λόγον δώσομεν ὑπέρ αὐτοῦ. Ἀλλ᾿ ὑμεῖς οὐ νοεῖτε τά γινόμενά τί ἐστιν.
μθ’
Εὐχαριστήσας τῷ Γέροντι ἐπί τῇ διορθώσει, ᾔτησεν αὐτόν ὥστε πολλάκις αὐτῷ γράφειν περί σωτηρίας ψυχῆς˙ ὁμοίως δέ καί περί λογισμοῦ οὗ ἐζήτει εἰπεῖν τῷ Ἀββᾷ ἐδεήθη τοῦ Γέροντος ἵνα αὐτός εἴπῃ αὐτῷ.
(σελ. 138) Ἀδελφέ Ἰωάννη, τί ἐστι τοῦτο οὐκ οἶδα˙ ἐγράφη σοι ἀπό τοῦ ἄλφα ἕως τοῦ ὠμέγα˙ ἀπό ἀρχαρίου καταστάσεως μέχρι τελείου˙ἀπ᾿ ἀρχῆς τῆς ὁδοῦ μέχρι τοῦ τέλους αὐτῆς˙ ἀπό τοῦ ἐκδύσασθαι τόν παλαιόν ἄνθρωπον σύν ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτοῦ, μέχρι τοῦ ἐνδύσασθαι τόν νέον, τόν κατά Θεόν κτισθέντα˙ ἀπό τοῦ γενέσθαι τῆς γῆς ἀλλότριον τῆς αἰσθητῆς˙ γενέσθαι δέ οὐρανοπολίτην καί κληρονόμον τῆς νοητῆς γῆς τῶν Ἐπαγγελιῶν. Μηρύκησον εἰς τάς Ἐπιστολάς καί σώζῃ˙ ἔχεις γάρ ἐν αὐταῖς, ἐάν συνιῇς, τήν Παλαιάν, καί τήν Καινήν˙ καί νοῶν αὐτάς, οὐ χρείαν ἔχεις ἄλλου βιβλίου. Ἐκτίναξαι τήν λήθην καί ἀπόστα τοῦ σκότους, ἵνα εἰρηνεύσῃ ἡ καρδία σου μετά τῶν αἰσθητηρίων σου, καί ταῦτα πάντα ἔρχονταί σοι. Ἐκλείψει σοι καπνός τῶν εἰδωλοθύτων ἀπό τῆς νοητῆς Νινευΐ σου˙ καί σκορπισθήσεται ἐν τοῖς πλατείαις αὐτῆς ὀσμή τοῦ θυμιάματος τῆς πνευματικῆς μετανοίας, καί κωλύει τήν ἀπειλοῦσαν αὐτῇ ἀπειλήν εἰς καταστροφήν.
Ποῦ κοιμᾶσαι; Τί, προσκεφάλαια ἔβαλες τάς ἀποκρίσεις τάς πρός σωτηρίαν, οὐ μήν δέ, ἀλλά καί πρός σωτηρίαν τῶν μετά πίστεως ἐγκυπτόντων; Παῦσαι τῶν ὀνείρων λοιπόν˙ ἐξυπνίσθητι ἀπό τοῦ βαρυτάτου ὕπνου˙ γόργευσον τούς πόδας˙ κατάλαβε τήν Σηγώρ, ἵνα μή καταλάβῃ σε ἡ καταστροφή τῶν πέντε πόλεων, καί μή στραφῇς εἰς τά ὀπίσω, δά τό μή γενέσθαί σε στήλην ἁλός. Καί γενοῦ φρόνιμος ὡς ὁ ὄφις, ἵνα μή πλανήσωσί σε οἱ ἐχθροί σου˙ ἀκέραιος δέ ὡς αἱ περιστεραί, ἵνα μή πολεμήσῃ σε ἡ ἀνταπόδοσις. Γενοῦ δοῦλος γνήσιος δεσπότου, ἐπεί δουλωθῆναι ἔχεις πολλοῖς. Μή χωρίσῃς σεαυτόν ἀπ᾿ αὐτοῦ˙ ὁ ἄπιστος γάρ ἔλαβε περί τούτου τήν ἀπόφασιν. Βλέπε πῶς (σελ. 140) καθέζῃ, εἰπέ σεαυτῷ, τί κάθημαι οὕτω; Τί ἐκέρδανα ἀπό τοῦ καθίσματος τούτου; Καί ὁ Θεός, ὁ φιλάνθρωπος φωτίζει σου τήν καρδίαν τοῦ συνιέναι. Ἰδού τέως ἐποίησέ σε ἀμέριμνον ἀπό πάσης φροντίδος γηίνης. Πρόσεχε σεαυτῷ ποῦ εἶ καί τί θέλεις, καί ὁ Θεός συναντιλαμβάνεταί σοι εἰς πάντα, ἀδελφέ μου.
Καί περί οὗ εἶπας λογισμοῦ εἰπεῖν τῷ υἱῷ μου, ἠδυνάμην μέν εἰπεῖν αὐτῷ, ἀλλ᾿ ἐάν σύ μή εἴπῃς αὐτῷ ἰδίῳ στόματι, ἀλλοτριοῖς σαυτόν τῆς πρός αὐτόν τελείας καί γνησίας ἀγάπης. Εἰ ψυχή μία, καί καρδία ἐστέ μία, κατά τήν Γραφήν καί οὐδείς κρύπτει ἀπό τῆς καρδίας αὐτοῦ τίποτε.
Συνετίσθητι ὁ ἀκμήν βαρυκάρδιος˙ ὁ Κύριος συγχωρήσοι σε.
ν’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός αὐτόν ἐρωτήσαντα, εἰ ὀφείλει ἐκ τῆς ἁγίας Μεγάλης Ἑβδομάδος μηκέτι συντυχεῖν τινι.
Μετά τήν ἑορτήν, ἡσύχασον πέντε ἡμέρας τήν ἑβδομάδα, καί δύο ἡμέρας ἐντύγχανε ἀνάγκης γινομένης˙ καί πάλιν λέγω σοί τι ἵνα ποιήσῃς. Ποίησον τήν δύναμίν σου ἀμεριμνῆσαι ἀπό παντός πράγματος. Ὁ Θεός γάρ ποιεῖ πρόνοιαν παντός ἀνθρώπου πρός τό συμφέρον˙ εἴτε κατανύσσει τήν καρδίαν αὐτοῦ, εἴτε ἐξυπνίζει αὐτόν δι᾿ ἄλλου πρός ὠφέλειαν.
να’
(σελ. 142) Μετά τήν ἑορτήν ἐλθών τις Ἐπίσκοπος ἐζήτει συντυχεῖν αὐτῷ˙ καί τινες δέ ἄλλοι ἀρχάριοι ἐβούλοντο αὐτόν ἐρωτῆσαι περί λογισμῶν˙ καί ἔπεμψε περί τούτου, τόν αὐτόν ἐρωτῶν μέγαν Γέροντα.
[ Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου]
Οἶδας, ὅτι οὐδέποτε ἐβάλομεν δεσμόν ἐπάνω τινός, οὐδέ ἑαυτοῖς. Καί ἐπειδή εἶπόν σοι ἡσύχασον πέντε ἡμέρας εἰς τήν ἑβδομάδα καί δύο ἡμέρας συντύχαινε, ἀμερίμνησον καί ἐκ τούτου˙ καί ὅτε λέγω σε συντύγχανε. Καί ὅτε συντυγχάνεις, ἀμερίμνησον τί εἴπῃς, καί τί λαλήσῃς˙ ὁ Χριστός γάρ εἶπεν ὅτι τό Πνεῦμα τοῦ Πατρός ὑμῶν ἐστι τό λαλοῦν ἐν ὑμῖν. Περί δέ ὧν εἶπας ἀδελφῶν, ἀνάγκης γινομένης μή παραιτήσῃς, καί ὁ Θεός βοηθεῖ. Ἀμήν.
νβ’
Ἀπόκρισις τοῦ αὐτοῦ μεγάλου Γέροντος πρός τόν αὐτόν, λαλοῦντα περί τῆς ἀκαταστασίας τοῦ κόσμου.
Ἀδελφέ, ὡς ἔχομεν τόν καιρόν, προσέχωμεν ἑαυτοῖς, ὅτι τετάρακται τά σύμπαντα, καί ἀσκήσωμεν τό σιωπᾶν. Καί ἐάν θέλῃς ἀναπαῆναι κατά πάντα, γενοῦ νεκρός ἀπό παντός ἀνθρώπου καί ἀναπαύῃ. Νόησον ὅτι περί τῶν λογισμῶν καί περί παντός πράγματος καί διαγωγῆς καί φροντίδος λέγω σοι˙ ἡσύχασον ἐν εἰρήνῃ.
νγ’
Μετά τήν ἀπόκρισιν ταύτην ἐζήτει κόψαι τελείως τάς συντυχίας˙ καί εἷς ἀδελφός πάνυ διά τοῦτο ἐθλίβετο καί παρεκάλει αὐτόν ἵνα εἰ χρεία γένηται συντύχῃ αὐτῷ, καί σπλαγχνισθείς ὑπέσχετο. Καί ἠρώτησεν περί τούτου καί περί κολοβίου πεμφθέντος αὐτῷ παρά τινος ἀδελφοῦ, εἰ ὀφείλει δέξασθαι.
Ἀδελφέ, ἔπεμψά σοι λόγον ἀμερίμνησον˙ τί θέλεις, σεαυτῷ πρόσχες, πολύς ἐστιν ὁ θερισμός. Μή ἀφήσῃς αὐτόν καί βάλῃς καλαμᾶσθαι ράγας ὀπίσω τῶν τρυγητῶν. Σύ δέ ἄφες ὅλα καί σχόλασον τοῦ θερίσαι καί τρυγῆσαι, ἵνα ἔχῃς τούς καρπούς ἀπό σίτου καί οἴνου, ἵνα στερεωθῇ καί εὐφρανθῇ ἡ καρδία σου ἐν Κυρίῳ. Μελέτησον τάς ἐπιστολάς ἅς ἔγραψά σοι, ὅτι ἀργαί οὐκ εἰσί.
Περί δέ τοῦ κολοβίου, ἐάν θέλῃ ὁ ἀδελφός δοῦναί σοι ἐξ ὅλης τῆς καρδίας αὐτοῦ δέξαι, κατακρίνων σεαυτόν ὡς ἀνάξιον.
νδ’
Ἀδελφός ἔχων πόλεμον βαρύτατον καί αἰσχυνόμενος αὐτόν θαρρῆσαι τῷ Ἀββᾷ, ἔπεμψε παρακαλῶν τόν αὐτόν Ἀββᾶν Ἰωάννην δέξασθαι αὐτόν λάθρᾳ τοῦ Ἀββᾶ καί ἀκοῦσαι τόν λογισμόν αὐτοῦ. Ὁ δέ ἐθλίβετο κατά δύο τρόπους˙ μήτε θέλων δέξασθαι αὐτόν δίχα γνώμην, ἵνα μή σκάνδαλον παρέχῃ τοῖς ἄλλοις, μήτε πάλιν θέλων λυπῆσαι αὐτόν. Καί ἀπορῶν τί ποιῆσαι, ἠρώτησε κατά διάνοιαν τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα˙ καί εἰ δεῖ φράξαι τήν αὐτοῦ θύραν.
Εἰπέ τῷ ἀδελφῷ˙ τίς ἐστιν ἀσύνετος τοῦ ἐπιλέξασθαι ἑαυτῷ τό ἐπιζήμιον πρᾶγμα καί τό θλιβερώτερον, καί μή τό κουφότερον καί ἀνεκτότερον, μετά ταπεινώσεως καί προσευχῆς; Μή φράξῃς τήν θύραν˙ οὐ γάρ ἐν τῇ φράξει τῆς θύρας ἐστίν ἡ νέκρωσις, ἀλλ᾿ ἐν τῇ φράξει τοῦ στόματος.
Ἀσπάζομαί σε ἐν φιλήματι ἁγίῳ.