σνβ’
Ἕτερος ἀδελφός ἠρώτησε τόν ἄλλον Γέροντα.
Ἐπειδή ἔχω χρήματα, καί τά μέν θέλω δοῦναι τῷ κοινοβίῳ, τά δέ διαδοῦναι πτωχοῖς, εἰπέ μοι, Πάτερ, εἰ ὀφείλω ταῦτα διά τοῦ Ἀββᾶ διαδοῦναι.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ἀδελφέ, τάς πρώτας ἀποκρίσεις, ὡς ἀνθρώπῳ χρῄζοντι τοῦ γάλακτος , ἀκμήν ἐλάλησά σοι. Ἄρτι δέ ὅτε περί τελείας ἐλάλησας ἀποταγῆς, ἄκουσον κατά τό γεγραμμένον˙ «ἄνοιξον τό στόμα σου, καί πληρώσω αὐτό.
Ἀδελφέ, οὐ χρή παρ᾿ ἐμοῦ τοῦ ἐλαχίστου μαθεῖν, ἵνα τί ποιήςῃς, ἀλλ᾿ ἄκουσον τό γεγραμμένον ἐν τοῖς πράξεσι τῶν Ἀποστόλων, περί τῶν πωλησάντων καί ριψάντων τό τίμημα παρά τούς πόδας τῶν Ἀποτόλων˙ ὅτι διεδίδοτο ἑκάστῳ καθ᾿ ὅ,τι ἄν τις χρείαν εἶχεν, οὐ δι᾿ αὐτῶν, ἀλλά διά τῶν Ἀποστόλων, αὐτοί δέ ἀπηλλάγησαν μερίμνης καί χρημάτων καί κενοδοξίας. Εἰ οὖν ἐπιποθεῖς εἰς τοῦτο τό μέτρον ἐλθεῖν καί ἀπολαῦσαι ἀμερίμνίας καί σχολάσαι μεριμνῆσαι τῷ Θεῷ, ποίησον καί αὐτός οὕτως.
Ἀδελφέ, πάνυ ὀλίγα εἰσί τά σά, πρός ἅ ἐδόθη τῷ Ἀββᾶ Ἡσαΐα παρά τινων˙ χιλιάδας γάρ νομισμάτων ἐδίδουν αὐτῷ, λέγοντες, διοίκησον αὐτά ὡς γινώσκεις, μή λέγοντες ποῦ, ἤ πῶς. Οὗτοι οὖν τό τέλειον ἐποίησαν καί ἠμερίμνησαν. Σύ δέ, ἐάν ᾖ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἐλθεῖν σε εἰς τήν χαράν ταύτην, ὀφείλεις ἔχειν καί ὁμολογεῖν χάριτας τῷ βαστάζοντί σου τό φορτίον, μήποτε ὁ σπορεύς τῶν κακῶν σπείρῃ εἰς σέ λογίζεσθαι τόν δεχόμενον ταῦτα ἔχει σοι χάριτας.
Ὁ Θεός τό συμφέρον ποιήσοι μετά σοῦ πρός σωτηρίαν ψυχῆς.
σνγ’
Ὁ αὐτός ἠρώτησε τόν μέγαν Γέροντα. Εἰ ὀφείλει διά τοῦ Ἀββᾶ αὑτοῦ τά χρήματα διαδοῦναι καί πῶς διαδώσει καί τίσιν.
Ἀπόκρισις’
Ὁ Κύριος εὐλογήσοι σε, τέκνον˙ θέλεις γάρ ἀμεριμνῆσαι καί οὐ θέλεις, ὀχλούμενος ὑπό τοῦ ἰδίου θελήματος˙ μόνον εἰπέ τί θέλεις ἀφορίσαι εἰς τό κοινόβιον καί τί εἰς λόγον τῶν δεομένων, καί ἀμερίμνησον. Αὕτη ἐστίν ὑπακοή, τό μή ἔχειν ἐξουσίαν ἑαυτοῦ. Τί τιμιώτερον τῆς ψυχῆς σου, ἥν εἶπεν ὁ Κύριος τιμιωτέραν ὅλου τοῦ κόσμου; Καί εἰ αὐτήν τῷ Θεῷ παρέθηκας καί τοῖς πνευματικοῖς σου πατράσιν, ἀκμήν τί διστάζεις πιστεῦσαι αὐτοῖς τά ὀλίγα; Βλέπε πῶς λεληθότως ἡ κενοδοξία καί ἡ ἀπιστία πολεμεῖ σοι. Καί εἰ οὕτως ἔχεις, οὔτε ἐν ἀληθείᾳ ἐπίστευσας αὐτοῖς τήν ψυχήν σου, καί πῶς προσδοκᾷς δι᾿ αὐτῶν ἐλεηθῆναι;
Ἀμερίμνησον, εἰ θέλεις σχολάσαι τῷ Θεῷ καί ἐγώ βαστάζω τήν φροντίδα μεθ᾿ οὗ διατάσςῃ. Μόνον γενοῦ σύ ἀμέριμνος πρός τόν Θεόν καί συγχώρησόν μοι διά τήν ἀγάπην.
σνβ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα.
Εἰπέ μοι, Πάτερ, πῶς τις ἔρχεται εἰς τό κόψαι τό ἴδιον θέλημα καί εἰς τό, «ἰδού ἀφήκαμεν πάντα καί ἠκολουθήσαμέν σοι»; Ὅτι ἐκράτησα μικρόν χωρίον εἰς ἀποτροφήν μου˙ ὅτι ἀσθενής εἰμι.
Ἀπόκρισις
Τό ἀφεῖναι τό ἴδιον θέλημα, αἱματοχυσία ἐστί˙ τοῦτ᾿ ἔστι τό φθάσαι τινά κοπιάσαι ἕως θανάτου καί ἀθετῆσαι τό θέλημα αὑτοῦ˙ τό δέ, «ἰδού ἀφήκαμεν πάντα καί ἠκολουθήσαμέν σοι», περί τελειότητός ἐστι καί οὐ περί χωρίων καί χρημάτων μικρῶν, ἀλλά καί περί λογισμῶν καί θελημάτων. Σύ δέ ἀκμήν οὐκ ἦλθες εἰς ταύτην τήν τελειότητα˙ ἀλλ᾿ ὅταν ἐγγίζῃς, ἀκούσεις ὅ,τι ποιήσεις˙ τέως τό ἕν γενοῦ, ἀμέριμνος ἀπό ὅλων τῶν πραγμάτων καί φροντίδων˙ τό δέ χωρίον ἔχε τέως εἰς ἀποτροφήν σου.
Ὁ Κύριος Ἰησοῦς Χριστός ἐνέγκοι σε εἰς τήν χαράν ἐκείνην τήν ἀνεκλάλητον˙ φῶς γάρ ἐστιν αἰώνιον. Ἀμήν.
σνε’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα.
Ἐπειδή σφόδρα πολεμοῦμαι ὑπό τῆς πορνείας καί κινδυνεύω εἰς ἀπόγνωσιν ἐλθεῖν, καί οὐδέ ἐγκρατεύσασθαι δύναμαι διά τήν ἀσθένειαν τοῦ σώματός μου, εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ διά τόν Κύριον, καί εἰπέ μοι, τί ποιήσω.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ, φθονῶν σοι ὁ διάβολος, ἤγειρεν ἐπάνω σου τόν πόλεμον, Φύλαξον οὖν τούς σούς ὀφθαλμούς, καί μή τραφῇς εἰς κόρον˙ οἴνου δέ ὀλίγου μεταλάμβανε, δι᾿ ἥν λέγεις ἀσθένειαν˙ κτῆσαι δέ τήν ταπείνωσιν, ὅτι δι᾿ αὐτῆς ρήγνυνται αἱ παγίδες πᾶσαι τοῦ ἐχθροῦ. Κἀγώ δέ ὁ ἐλάχιστος ποιῶ μου τήν δύναμιν, δεόμενος τοῦ Θεοῦ, ἵνα σκεπάσῃ σε ἀπό παντός πειρασμοῦ καί φυλάξῃ ἀπό παντός κακοῦ.
Μή ἐνδώσῃς, ἀδελφέ, μηδέ εἰς ἀπόγνωσιν βάλῃς σεαυτόν˙ αὕτη γάρ ἐστιν ἡ μετάλη χαρά τοῦ διαβόλου. Ἀδιαλείπτως δέ εὐχόμενος λέγε˙ Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, σῶσόν με ἀπό τῶν παθῶν τῆς ἀτιμίας˙ καί εὑρίσκεις τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ, καί οὕτω λαμβάνεις δύναμιν, εὐχαῖς ἁγίων. Ἀμήν.
σνς’
Ὁ αὐτός ἀδελφός, πολεμούμενος εἰς τό αὐτό πάθος τῆς πορνείας, παρεκάλεσε τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα εὔξασθαι ὑπέρ αὐτοῦ, καί εἰπεῖν αὐτῷ πῶς νοεῖ τις εἰ ἐκ τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας πειράζεται, ἤ ἐκ τοῦ ἐχθροῦ.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ, ἄνευ κόπου καρδίας καί συντριβῆς οὐδείς δύναται σωθῆναι ἐκ τῶν παθῶν καί εὐαρεστῆσαι τῷ Θεῷ. Ὅταν οὖν πειράζηταί τις ὑπό τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας, τοῦτό ἐστι, τό ἀμελῆσαι ἑαυτοῦ καί ἀφεῖναι τήν καρδίαν μελετᾶν τά πεπραγμένα αὐτῷ ἀπ᾿ ἀρχῆς, καί τότε ἀφ᾿ ἑαυτόῦ ἐπιφέρει ἐφ᾿ ἑαυτόν τήν ὀργήν ἀπό τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας. Καί κατά μικρόν τυφλούμενος ὁ νοῦς, ἄρχεται ἐν ἀγνωσίᾳ προσέχειν ἤ λαλεῖν πρός ὅν ἔχει τήν ἐπιθυμίαν˙ καί προφάσεις ἑαυτῷ φέρει πῶς λαλήςῃ αὐτῷ, ἤ μετ᾿ αὐτοῦ συγκαθίςῃ καί διά πάσης ὁδοῦ ἔρχεται πληρῶσαι τήν ἐπιθυμίαν. Τό οὖν ἐᾶσαι τόν λογισμόν ἐν τούτοις, πλεονάζει τόν πόλεμον εἰς πτῶσιν, κἄν μή τῷ σώματι, ἀλλά τῷ πνεύματι ἐν ταῖς συγκαταθέσεσι, καί εὑρίσκεται ὁ ἄνθρωπος, ὁ βουλόμενος σωθῆναι, βλέπων πόθεν βλάπτεται, φυλάττει ἑαυτόν μετ᾿ ἀκριβείας, ἀπό ἐνθυμήσεως πονηρᾶς τοῦ μή ἀδολεσχεῖν ἐν αὐτοῖς τοῖς πάθεσι, καί ἀπό βλέμματος καί συντυχίας καί οἱασδήποτε προφάσεως, φοβούμενος μή ἑαυτῷ ἅψῃ τό πῦρ. Ἰδού ὁ πόλεμος ὁ ἀπό τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας, ἤτοι προαιρέσεως γινόμενος.
Ὁ δέ ὑπό τοῦ διαβόλου γινόμενος, οὗτός ἐστιν. Ὑπομειδιᾷ (ἴσ. ὑποδειλιᾷ) ἡ καρδία τοῦ θέλοντος σωθῆναι τοῦ μή δέξασθαι τόν σπόρον˙ καί ἐνταῦθα δέ πάλιν μετά νήψεως φυλάττει ἑαυτόν καί ἀπό ἐνθυμήσεως πονηρᾶς καί μή ἀδολεσχεῖν μετά τῶν παθῶν καί ἀπό βλέμματος καί συντυχίας καί προφάσεως. Εἰ δέ ἀνάγκη ἐστί πράγματος πρός τόν τοιοῦτον, βέλτιον ἀμεληθῆναι τό πρᾶγμα καί ψυχή μή ἀπόληται.
Νῆψον, ἀδελφέ, θνητός εἶ καί ὀλιγοχρόνιος˙ μή θελήσῃς ἀντί μικροῦ καιροῦ ἀπολέσαι ζωήν αἰώνιον. Ποίαν ὠφέλειαν ἔχει ἡ δυσωδία καί ἀκαθαρσία τῆς ἁμαρτίας, εἰ μή αἰσχύνην καί ὀνειδισμόν καί σκάνδαλον. Ἡ δέ ἐγκράτεια, νίκην ἔχει καί στέφανον καί καύχημα. Ἄγξον τόν ἵππον σου ἐν τῷ χαλινῷ τῆς ἐπιστήμης, ἵνα μή προσέχων ὧδε κἀκεῖ θηλυμανήσῃ μᾶλλον δέ ἀρρενομανήσῃ, καί ρίψῃ σε τόν ἐπιβάτην αὐτοῦ.
Δεήθητι τοῦ Θεοῦ, ὥστε «ἀποστρέψῃ τούς ὀφθαλμούς σου τοῦ μή ἰδεῖν ματαιότητα»˙ καί κτησάμενόν σου ἀνδρεῖαν καρδίαν, φεύγουσιν οἱ πόλεμοι ἀπό σοῦ. Γενοῦ στυφός, ὡς ὁ οἶκος τῷ τραύματι, καί οὐκ ἐᾷς συνάξαι δυσωδίαν καί ἀκαθαρσίαν˙ κτῆσαι δέ τό πένθος, ἵνα ἀπαλλοτριώςῃ σε τῆς παρρησίας τῆς ἀπολυούσης τάς ψυχάς τῶν κτησαμένων αὐτήν. Μή ρίψῃς χαμαί τό ἐργαλεῖον, οὗ χωρίς, οὐκ ἐργάζεται ἡ καρποφόρος γῆ˙ τό δέ ἐργαλεῖόν ἐστιν ἡ ταπείνωσις, ἡ ἐργασθεῖσα ὑπό τοῦ μεγάλου Θεοῦ, δι᾿ ἧς ἐκριζοῦνται ὅλα τά ζιζάνια ἀπό τοῦ δεσποτικοῦ χωρίου, καί χάριν παρέχουσα τοῖς ἐν αὐτῇ πολιτευομένοις. Οὐ πίπτει ταπείνωσις, ἀλλ᾿ ἀπό πτώσεως ἐγείρει τούς ἔχοντας αὐτήν. Ἄσπασαι δέ ἐν ὅλῃ καρδίᾳ τό πένθος, συμμέτοχον γάρ ἐστι τῆς καλῆς ἐργασίας˙ πόνησον τοῦ κόψαι τό θέλημά σου ἐν πᾶσιν, εἰς θυσίαν γάρ λογίζεται τῷ ἀνθρώπῳ. Καί τοῦτό ἐστι τό, «ἕνεκά σου θανατούμεθα ὅλην τήν ἡμέραν ἐλογίσθημεν ὡς πρόβατα σφαγῆς». Μή χαυνώςῃς σεαυτόν ἐν συντυχίαις, ἐπεί οὐκ ἀφιᾶσί σε προκόψαι κατά Θεόν. Πάνυ μετά βίας βασάνισόν σου τά αἰσθητήρια˙ τήν ὅρασιν, τήν ἀκοήν, τήν γεῦσιν, τήν ὄσφρησιν, τήν ἀφήν, καί προκόπτεις χάριτι Χριστοῦ˙ ἄνευ γάρ βασάνων μάρτυς οὐ γίνεται˙ ὡς καί ὁ Κύριος εἶπεν˙ «ἐν τῇ ὑπομονῇ ὑμῶν κτήσασθαι τάς ψυχάς ὑμῶν». Καί ὁ Ἀπόστολος λέγει˙ «ἐν ὑπομονῇ πολλῇ, ἐν θλίψεσι», καί τά λοιπά.
Βλέπε μή δείξῃς τοῖς Χαλδαίοις τούς θησαυρούς τοῦ οἴκου σου, ἐπεί αἰχμάλωτόν σε λαμβάνουσιν εἰς Ναβουχοδονόσορ βασιλέα τῶν Βαβυλωνίων. Καταπάτησον τά πάθη, μελετῶν τήν ἀπόκρισιν ταύτην πάντοτε, ἵνα μή καταπατηθῇς ὑπ᾿ αὐτῶν καί καταπονήσωσί σε αὐτά δυνάμει. Φεῦγε ἀπ᾿ αὐτῶν ὡς δορκάς ἐκ βρόχων, ἵνα μή κατασφάξωσί σε ὡς ἀρνίον. Μή οὖν φοβηθῇς αὐτούς οὐκ ἔχουσι γάρ δύναμιν. Ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός ἐξενεύρισεν αὐτούς καί ἀδυνάτους ἐποίησε. Μή οὖν κοιμηθῇς, εἰ γάρ καί ἡμιθανεῖς εἰσι, ἀλλ᾿ οὐ κοιμῶνται˙ καί μή ἀμελήσῃς, οὐ γάρ ἐκεῖνοι ἀμελοῦσι. Δός μικρόν τήν χεῖρα τοῖς σοῖς πατράσι, τοῖς θέλουσί σε ἀνασπάσαι ἐκ τοῦ βορβόρου τῆς δυσωδίας˙ μιμνήσκου, ὅτι «πολλά ἰσχύει δέησις δικαίου ἐνεργουμένη». Μή κρίνῃς τινά˙ μή ἐξουδενώσῃς ἤ σκανδαλίσῃς τινά˙ μή λογίζου ἅ οὐκ οἶδας εἴς τινα˙ ταῦτα γάρ ἀπώλειά ἐστι ψυχῆς.
Σεαυτῷ πρόσεχε, καί προσδόκησον ἐρχόμενον τόν θάνατον˙ εἰπέ σεαυτῷ τόν λόγον τοῦ μακαρίου Ἀρσενίου. Ἀρσένιε, δι᾿ ὅ ἐξῆλθες. Μάθε τί ἦλθες ὧδε ζητῶν˙ εἰς τόν Ἰησοῦν τρέχε, ἵνα καταλάβῃς αὐτόν. Εἰ σωθῆναι θέλεις, <ὀξυπόδησον>, ἵνα εὑρεθῇς ἐν τῇ ἀγάπῃ ταύτῃ συνοδίᾳ τῶν ἁγίων Γερόντων. Εἰ θέλεις προκόψαι, ἔργασαι. Ζήλωσον εἶναι μετά τῶν ἁγίων, δοξαζόμενος ἐν τῇ ἀνεκλαλήτῳ δόξῃ, καί μή μετά τῶν μιαρῶν δαιμόνων, ἐν τῇ ἀνεκλαλήτῳ τιμωρίᾳ. Πόθησον εἶναι ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν, καί μή ἐν τῇ γεέννῃ τοῦ πυρός. Πόθησον ἀκοῦσαι «δεῦτε οἱ εὐλογημένοι τοῦ Πατρός μου» καί «εὖ, δοῦλε ἀγαθέ καί πιστέ» καί τά λοιπά˙ καί μή ἀκοῦσαι, «πορεύου ἀπ᾿ ἐμοῦ, κατηραμένε δοῦλε πονηρέ καί ὀκνηρέ».
Τοῦ Κυρίου ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
σνζ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν μέγαν Γέροντα.
Ἐπειδή πολλάς ἁμαρτίας ἔχων θέλω μεανοῆσαι καί διά τήν ἀσθένειαν τοῦ σώματος οὐχ εὑρίσκω κρατῆσαι τήν ἄσκησιν τῶν Πατέρων, παρακαλῶ, ἵνα μοι εἴπῃς, πῶς ὀφείλω βαλεῖν ἀρχήν. Κέλευσον οὖν, σαφήνισόν μοι, τί ἐστιν ὅ ἐδήλωσάς μοι ἐν τῇ ἄλλῃ ἀποκρίσει, τό ή δείξῃς τοῖς Βαβυλωνίοις τούς θησαυρούς τοῦ οἴκου σου, ἐπεί λαμβάνουσί σε εἰς Βαβυλῶνα αἰχμάλωτον.
Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου.
Ἀδελφέ, εἰσί τινες πτωχοί, οὕς ὁ Κύριος ἐμακάρισεν, ἐπειδή ἀπέβαλον ὅλα τά κτήματα αὑτῶν, τοῦτ᾿ ἔστιν ὅλα τά πάθη, καί ἐγύμνωσαν ἑαυτούς ἀπ᾿ αὐτῶν διά τό ὄνομα αὐτοῦ˙ οὗτοι ἀληθινοί εἰσι πτωχοί καί ἔχουσι τόν μακαρισμόν. Καί εἰσίν ἄλλοι πτωχοί, μηδέν ἀγαθόν κεκτημένοι, οἷς ἠπείλησε λέγων˙ «ἀπέλθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι». Ὁ ἔχων οὖν τοιαῦτα κτήματα καί εἰς ταῦτα βαρούμενος, ἀποβάλλει αὐτά καί ἀμεριμνεῖ. Ὥστε οὖν, εἰ θέλεις βαλεῖν ἀρχήν μετανοῆσαι, μάθε τί ἐποίησεν ἡ πόρνη, ἐν δάκρυσιν αὐτῆς ἔνιψε τούς πόδας τοῦ Δεσπότου. Ὁ κλαυθμός νίπτει τινά ἀπό τῶν ἁμαρτιῶν αὐτοῦ. Κόπῳ δέ ἔρχεται τινί διά πολλῆς ἀδολεσχίας καί ὑπομονῆς καί τοῦ ἐνθυμεῖσθαι, ὡς εἶπεν ὁ Κύριος˙ «ὁ θέλων», γάρ φησί, «ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτόν καί ἀράτω τόν σταυρόν αὑτοῦ καί ἀκολουθείτω μοι». Τό δέ «ἀρνήσασθαι ἑαυτόν» καί «τόν σταυρόν ἇραι», τό κόψαι ἐν πᾶσι τό θέλημά ἐστι καί τό ἔχειν τό ἀψήφιστον.
Καί ἐπειδή εἶπας, ἀσθένειαν ἔχειν τό σῶμα καί μή δύνασθαι τίποτε ποιῆσαι, κατά τήν δύναμίν σου ποίησον παραμικρόν τῆς τροφῆς τοῦ ἄρτου καί τοῦ πόματος ὁμοίως˙ καί γάρ ὁ Θεός προσεδέξατο τά δύο τῆς χήρας λεπτά καί ἐχάρη περισσότερον πάντων. Τό ἀπορρησίαστον ἄσκησον καί σώζῃ φύλαξον τάς πρώτας ἀποκρίσεις, καί ταύτην, ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ.
Τό δέ μή δείξῃς τούς θησαυρούς σου τοῖς Βαβυλωνίοις, τοῖς δαίμοσιν εἶπον, ἐν τῷ λέγειν σε τοῖς ἀνθρώποις, ὅτι ἐμοί ἐρρέθη ἡ ἀπόκρισις. Βλέπουσι γάρ οἱ δαίμονες καί παραπικραίνονται κατά σοῦ˙ καί σέ μέν πολεμοῦσιν εἰς κενοδοξίαν, τούς δέ ἀκούοντας ἀφελεστέρους εἰς σκάνδαλον, καί σύ βαστάζεις τό κρῖμα τῶν δύο. Τοῖς δέ δυναμένοις ἀκοῦσαι καί φυλάξαι, χαρά ἐστι καί ὠφέλεια. Πᾶν δέ ἀγαθόν ἔργον, ὅ ποιεῖς, σπούδαζε κρύπτειν αὐτό˙ ὠφελεῖ γάρ σε.
Ὁ Κύριος [συνετίσαι] σε, εὐχαῖς ἁγίων. Ἀμήν.
σνη’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν.
Εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, Πάτερ, ὅτι πάνυ θλίβομαι ἐκ τοῦ λογισμοῦ τῆς πορνείας καί τῆς δειλίας καί τῆς ἀκηδίας˙ λέγει μοι ὁ λογισμός, ἵνα, ὅταν βλέπω τόν ἀδελφόν εἰς ὅν ἔχω τόν πόλεμον, συντυγχάνω αὐτῷ, μήπως ἐκ τοῦ ἐμέ μή συντυγχάνειν αὐτῷ εἰς ὑπόνοιαν τοῦτο δέξηται˙ αἰσθάνομαι δέ, ὅτι καί ὡς πνίγουσί με οἱ δαίμονες καί εὐλαβοῦμαι πάνυ ἐκ τούτου.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ, ἐπεί οὐκ εἶ γεγυμνασμένος ἐν τοῖς τοῦ ἐχθροῦ πολέμοις, ἐπιχορηγεῖ σοι λογισμούς δειλίας καί ἀκηδίας καί τῆς πορνείας. Στήθι οὖν πρός αὐτούς στερεάς τῇ καρδίᾳ˙ καί γάρ οἱ ἀθληταί, ἐάν μή ἀγωνίσωνται, οὐ στεφανοῦνται˙ καί οἱ στρατιῶται, ἐάν μή δείξωσι δοκιμήν ἐν τοῖς πολέμοις τῷ βασιλεῖ, οὐ μεγαλύνονται˙ οἷος ἦν Δαβίδ. Οὐχί οὐ ψάλλεις, «δοκίμασόν με, Κύριε, καί πείρασόν με, πύρωσον τούς νεφρούς μου καί τήν καρδίαν μου»; Καί πάλιν, «ἐάν παρατάξηται ἐπ᾿ ἐμέ παρεμβολή, οὐ φοβηθήσεται ἡ καρδία μου˙ ἐάν ἐπαναστῇ ἐπ᾿ ἐμέ πόλεμος, ἐν ταύτῃ ἐγώ ἐλπίζων»; Καί περί δειλίας, «ἐάν γάρ καί πορευθῶ ἐν μέςῳ σκιᾶς θανάτου, οὐ φοβηθήσομαι κακά, ὅτι σύ μετ᾿ ἐμοῦ εἶ»; Περί δέ ἀκηδίας, «ἐάν πνεῦμα τοῦ ἐξουσιάζοντος ἀναβῇ ἐπί σέ, τόπον σου μή ἀφῇς»; Οὐ θέλεις δόκιμος γενέσθαι; Ἀνήρ γάρ ἄπειρος ἀδόκιμος˙ οἱ πόλεμοι ποιοῦσι τόν ἄνθρωπον δόκιμον εἶναι. Αὕτη ἐστίν ἡ ἐργασία τοῦ μοναχοῦ, τό ὑπομεῖναι πολέμους καί ἀντιστῆναι μετά ἀνδρειότητος καρδίας. Ἐπεί δέ ἀγνοεῖς τάς μεθόδους αὐτῶν, ἐπιχορηγεῖ σοι λογισμούς δειλίας καί παραλύει σου τήν καρδίαν. Μαθεῖν δέ ὀφείλεις, ὅτι οὐ συγχωρεῖ ὁ Θεός ἐπάνω σου πόλεμον καί πειρασμόν περισσότερον τῆς δυνάμεώς σου. Καί διδάσκει σε ὁ Ἀπόστολος λέγων˙ «πιστός ὁ Θεός, ὅς οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπέρ ὅ δύνασθε».
Πολλάκις κἀγώ, ἀδελφέ, ἐν τῇ νεότητί μου ἐπειράσθην σφοδρῶς ὑπό τοῦ δαίμονος τῆς πορνείας καί ἐκοπίων πυκτεύων πρός τούς λογισμούς καί ἀντιλέγων καί τούτοις μή συγκατατιθέμενος, ἀλλά προτιθείς τάς αἰωνίους κολάσεις πρό ὀφθαλμῶν μου. Καί οὕτω καθ᾿ ἑκάστην ποιοῦντά με, διά πέντε ἐνιαυτῶν, ἐκούφισέ με ὁ Θεός ἀπ᾿ αὐτῶν. Τό πρᾶγμα δέ τοῦτο καταργεῖ εὐχή ἀδιάλειπτος μετά κλαυθμοῦ.
Τό δέ πνίξαι σε, ἀπό φθόνου ποιοῦσιν οἱ δαίμονες˙ καί εἰ δυνατόν ἦν αὐτοῖς καί τοῦ κελλίου σου ἀπεδίωκον, ἀλλ᾿ οὐ συγχωρεῖ αὐτοῖς ὁ Θεός, ἵνα κυριεύσωσί σου˙ οὐδέ γάρ ἔχουσιν ἐξουσίαν. Ἠδύνατο γάρ ὁ Θεός κουφίσαι σε διά τάχους, ἀλλ᾿ οὐχ ἵστασο οὐδέ πρός ἄλλο πάθος. Σύ οὖν μή χαυνωθῇς ὑπό τῶν δαιμόνων προσέχειν αὐτῷ ἤ λαλεῖν μετ᾿ αὐτοῦ˙ ἀλλά κἄν φθάσῃς μή θέλων ἀπαντῆσαι αὐτῷ, ἕλκυσον τό βλέμμα σου ἀπ᾿ αὐτοῦ μετά φόβου καί καταστάσεως καί μή ἀπολύσῃς τήν ἀκοήν σου πρός τήν ἐκείνου φωνήν. Εἰ δέ καί ὁ αὐτός ἀδελφός ἀφ᾿ ἑαυτοῦ ἀγνοῶν λαλήσοι σοι ἤ καθίσοι παρά σοί, μετά τέχνης ἀπόστα σεμνῶς μή ἀποπηδῶν. Καί εἰπέ σου τῷ λογισμῷ, μνήσθητι τῆς κρίσεως τοῦ Θεοῦ τῆς φοβερᾶς καί τῆς αἰσχύνης τῶν πραττόντων τά ἄτοπα, καί πύκτευσόν σου τόν λογισμόν καί εὑρίσκεις βοήθειαν εὐχαῖς ἁγίων καί ἐλεεῖ σε ὁ Θεός. Μή παιδίον ἔσο ταῖς φρεσί, «ἀλλά τῇ κακίᾳ νηπίαζε, ταῖς δέ φρεσί τέλειος ἔσο».
Ἀδελφέ, πρόσεχε σεαυτῷ, πῶς μέλλεις ἀπαντήσειν τῷ Θεῷ.
σνθ’
Ὁ αὐτός παρεκάλεσε τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα λέγων.
Εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, Πάτερ, ὅτι ταλαίπωρός εἰμι ἐν πᾶσι καί χρῄζω πολλῆς φιλανθρωπίας˙ καί λογισμοί ἐν ἐμοί σπείρονται, λέγοντες˙ ἄπελθε ἐπί ξένης κἀκεῖ σώζῃ˙ καί ἵνα ὁ Θεός διά τῶν εὐχῶν ὑμῶν μή ἐάσῃ αὐτούς κατακυριεῦσαι μου.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ, ἐπικατάρατός ἐστιν ὁ σπείρας ἐπί τήν καρδίαν σου τούς τοιούτους λογισμούς, ἕνεκα τῆς παραβάσεως τῶν ἐντολῶν τῆς ἀπό τοῦ τόπου τούτου, ὅστις ἐστίν ὁ διάβολος˙ διά γάρ δικαιώματος ἐργάζεταί σου ταῦτα, ἵνα, χλευάσας, ποιήσῃ σε σκάνδαλον πολλῶν˙ ὥστε βαστάσαι τούτων τό κρῖμα. Ταῦτα δέ πάσχεις ἀπό ἀμελείας καί κενοδοξίας. Ἰδού λέγεις, ἐπί ξένης ἀπέλθω, βαστάζω ἀτιμίαν˙ καί πῶς μόνον ἀκούσαντός σου, ὅτι εἶπεν ὁ ἀδελφός σου κατά σοῦ λόγον ταράττεται ἡ καρδία σου καί οὐ θέλεις, ἵνα τις μάθῃ ὅτι ἐσφάλῃς; Ἀλλά σύν τῇ ἀμελείᾳ καί κενοδοξίαν ἐνεργοῦντές εἰσιν οἱ δαίμονες πρός τό ἐξολοθρεῦσαί σου τήν ψυχήν. Πληροφορήθητι ἐν Κυρίῳ, ὅτι, εἰ μή ἡ χείρ τοῦ Θεοῦ ἦν καί αἱ εὐχαί τῶν ἐνταῦθα γνησίων δούλων τοῦ Θεοῦ, ἐπιμεῖναι ἐν τῷ μοναστηρίῳ ἐνιαυτόν ὁλόκληρον οὐκ ἠδύνῳ˙ ἀλλ᾿ ὡς τυφλός μή βλέπων, οὕτως σύ βλέπεις τήν εὐεργεσίαν τοῦ Θεοῦ, ἥν ἐποίησέ σοι καί ποιεῖ δι᾿ εὐχῶν τῶν ἁγίων καί τοῦ μακαρίου Ἀβραμίου, τοῦ εἰπόντος σοί καί τῷ ἀδελφῷ σου, ὅτι, ἐάν ἐπιμείνητε ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ, ἔχετέ μοι πρεσβευτήν.
Ἀδελφέ, πρόσεχε σεαυτῷ μετά ἀσφαλείας καί πύκτευσον μετά τῶν λογισμῶν μή ἀμελῆσαι, μηδέ κενοδοξῆσαι, μηδέ τό θέλημά σου στῆσαι ἕν τινι˙ καί μή δέξασθαι τούς σπειρομένους λογισμούς διά δικαιωμάτων, ἐπεί εἰς πτῶσιν πίπτεις μεγάλην. Πληροφορήθητι δέ, ὅτι ἔνθα ἄν ἀπέλθῃς, ἀπό τῶν περάτων τῆς γῆς μέχρι τῶν περάτων αὐτῆς, οὐ μή ὠφεληθῇς ἴσα τῶν ὧδε, καί ὡς ἄγκυρα τῷ πλοίῳ, οὕτως ἔσται σοι ἡ εὐχή τῶν ἐνταῦθα Πατέρων, Κτῆσαι στυφότητα καί ἐξορίζει ἀπό σοῦ τήν παρρησίαν τήν φέρουσαν πάντα τά κακά ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, καί ἀμερίμνησον ἀπό παντός ἀνθρώπου, καί αὕτη ἐστίν ἡ ξενιτεία. Καί κράτει τό ἀψήφιστον, καί εὑρίσκεις τόν λογισμόν σου ἀτάραχον. Καί μή ἔχε σεαυτόν τι ποιήσαντα ἀγαθόν, καί φυλάττεταί σοι σῶος ὁ μισθός. Καί ἐπί μετά παρρησίας ἐν τῷ ὥρᾳ ἐκείνῃ, «ἡτοιμάσθην, καί οὐκ ἐταράχθην».
Ἀδελφέ, ἄνευ κόπου οὐκ ἔνι ζῆσαι˙ καί ἄνευ ἀγῶνος οὐδείς στεφανοῦται˙ πύκτευσον, σωθῆναι ἀγωνιζόμενος, καί βοηθεῖ σοι ὁ Θεός, «ὁ θέλων πάντας ἀνθρώπους σωθῆναι, καί εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν».
Αὐτός ἐλεήσοι σε, τέκνον, μετά προθυμίας προσελθεῖν τῇ ἐργασίᾳ αὐτοῦ, ὅτι αὐτοῦ ἐστι τό ἔλεος καί ἡ δύναμις καί ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας, Ἀμήν.
σξα’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα.
Πάτερ, τί ἐστιν ὅ εἶπας, ὅτι, οὐκ ἠδύνω ἐνιαυτόν μεῖναι ἐν τῷ μοναστηρίῳ; Καί εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ διά τόν Κύριον, ὅτι, ὡς καθεύδω, ἐπιπίπτει μοι ὁ δαίμων πνίγων με, καί χρείαν ἔχω τῆς παρά σοῦ φιλανθρωπίας.
Ἀπόκρισις
Ὅτι εἶπόν σοι, εἰ μή ἦσαν αἱ εὐχαί τῶν Πατέρων, οὐκ ἐποίεις ἐν τῷ μοναστηρίῳ ἐνιαυτόν, περί μοναχῶν σοι εἶπον˙ οὐ γάρ πάντες οἱ ἐν τοῖς μοναστηρίοις εἰσί μοναχοί, ἀλλ᾿ ὁ ποιῶν τό ἔργον τοῦ μοναχοῦ. Φησί γάρ ὅτι˙ «οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε εἰσελεύσεται εἰς τήν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἀλλ᾿ ὁ ποιῶν τό θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς».
Τί χλευάζῃ, ἀδελφέ, ταλαιπωρῶν; Ἐρωτᾷς γάρ καί οὐκ ἐμμένεις˙ ἀλλά καί πάλιν ἐρωτῶν, ἄλλοις λέγεις κενοδοξίαν, ἀνθρωπαρεσκῶν, καί ἐμποδίζῃ διά τάχους προκόψαι. Καί διά τοῦτο πειράζῃ κοιμώμενος, καί ἐπιπίπτει ἐπάνω σου πνίγων σε ὁ δαίμων˙ καί συγχωρεῖ ὁ Θεός ἵνα παιδευθῇς, ὅπως μέμψῃ σεαυτόν ὡς μοναχός. Καί οὐ συνιεῖς, ἀδελφέ˙ ὁ καιρός ἡμῶν ἐστι τό ἐρευνῶν τά πάθη ἡμῶν, καί τό κλαῦσαι καί πενθῆσαι˙ καί ὡς κάθῃ εἰς τό κελλίον σου ρεμβόμενος, μέμψαι σεαυτόν ἐν πᾶσι καί ρίψον τήν ἀδυναμίαν σου ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, καί βοηθεῖ καί ἐνδυναμοῖ σε, ἵνα προκόψῃς ἐν αὐτῷ.
σξα’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ, καί αἴτησις εὐχῆς πρός τόν ἄλλον Γέροντα. Διά τόν Κύριον εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, παρακαλῶ, ἵνα κυτρωθῶ ἐκ τῶν παθῶν τῆς ἀτιμίας καί κενοδοξίας, ὅτι μολύνει με ἐν ἑκάστῳ πράγματι, ὅ δοκῶ καλόν ποιεῖν.
Καί ταῦτο δέ παρακαλῶ εἰπεῖν μοι˙ ποίῳ σκοπῷ ὀφείλει τις ποιεῖν τά μνημόσυνα τῶν ἁγίων; Καί πῶς τις ἐξεμεῖ ἥν ἔχει κακίαν;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Εἰ λυτρωθῆναι θέλεις ἀπό τῶν παθῶν τῆς ἀτιμίας, κόψον ἀπό σοῦ τήν παρρησίαν τήν πρός πάντα ἄνθρωπον, μάλιστα πρός οὕς βλέπεις τήν καρδίαν σου κλίνουσαν κατά πάθος ἐπιθυμίας˙ καί ἐν τούτῳ ἐλευθεροῦσαι καί ἀπό τῆς κενοδοξίας˙ κενοδοξία γάρ συμμέτοχός ἐστι τῆς ἀνθρωπαρεσκείας˙ καί ἀνθρωπαρέσκεια συμμέτοχος τῆς παρρησίας˙ ἡ δέ παρρησία μήτηρ ἐστί πάντων τῶν παθῶν.
Ὁ δέ τά μνημόσυνα ποιῶν τῶν ἁγίων ἄνευ κενοδοξίας, λογιζόμενος ὅτι ἀπό Θεοῦ ποιεῖ καί οὐκ ἐκ τῶν ἰδίων, συμμέτοχος αὐτῶν γίνεται, καί τόν μισθόν λαμβάνει παρά τοῦ Δεσπότου αὐτῶν. Ἡ φροντίς δέ τῆς σωτηρίας τῆς ψυχῆς καί ἡ ἀγάπη πρός τόν Θεόν ποιεῖ τινα ἐξεμέσαι ἥν ἔχει κακίαν, καί εἰλικρινῶς μετανοεῖν.
Ἄκουσον, τέκνον, καί ἐκ τῶν φαινομένων νόησον τά μή φαινόμενα˙ ὅταν τι πονῇς τοῦ σώματος, ἐγκρατεύῃ ἀπό τῶν βλαπτόντων σε πραγμάτων, καί τήν ψυχήν σου πονῶν, οὐ πυκτεύεις ἐγκρατεύεσθαι; κόπου καί πόνου χρεία πολλοῦ, ὡς ὁ Ἀπόστολος λέγει˙ «ὑποπιάζω μου τό σῶμα καί δουλαγωγῶ». Ποίησόν σου τήν δύναμιν, καί ὁ Θεός εὐχαῖς τῶν Πατέρων σου συναντιλαμβάνεταί σου˙ διψᾷ γάρ τήν σωτηρίαν ἡμῶν ἰδεῖν ὁ εἰς ἑαυτόν ὁμόσας, «μή θέλειν τόν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ ὡς τό ἐπιστρέψαι καί ζῆν αὐτόν».
Πολλή δύναμις ἀνέρχεται ἐκ τοῦ τόπου τούτου ἀπό τῶν εὐχῶν τῶν γνησίων δούλων τοῦ Θεοῦ ὑπέρ πάντων ἡμῶν, οὕς πιστεύω ὅτι οὐ καταισχύνει Κύριος. Συνεισένεγκε αὐτοῖς τά δύο σου λεπτά, καί χαροποιεῖς αὐτόν ὡς ἡ χήρα ἐκείνη, καί δῆσόν σου τήν ὁλκάδα τῷ πλοίῳ τῶν Πατέρων σου, καί κυβερνῶσί σε πρός τόν Ἰησοῦν, τόν δυνάμενόν σοι ταπείνωσιν χαρίσασθαι, δύναμιν, σύνεσιν, στέφανον, ἀγαλλίασιν. Ἀμήν.
σξβ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν μέγαν Γέροντα.
Ἐπειδή νεώτερός εἰμι καί ἄφρων καί ἔχω διακονίαν ὑπέρ ἐμέ, παρακαλῶ σε, Πάτερ, ἵνα αἰτήσῃς μοι σύνεσιν πρῶτον, ὥστε δύνασθαί με διδόναι πρᾶγμα κατά χρείαν αὐτοῦ, καί λόγον εἰπεῖν ἐν καιρῷ καί σιωπῆσαι˙ καί ἐν οἷς ἀμφιβάλλω, ἵνα ἐπικαλῶμαι τόν Θεόν καί τάς εὐχάς σου, καί παρίστανταί μοι καί μή πλανῶμαι.
Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου
Χαρά ἐστι μεγάλη τό αἰτεῖν τινα πρᾶμγα καί φόβον Θεοῦ. Ὁ τοιοῦτος θαρρήσει, ὅτι γενήσεται αὐτοῦ ἡ αἴτησις. Ἀλλ᾿ ἄκουσον, ἀδελφέ˙ εἰ σπέρμα αἰτεῖς τῷ ἀγρῷ σου, φιλοκάλησον αὐτόν πρός τήν ὑποδοχήν τοῦ σπέρματος. Περί γάρ τῆς καλλίστης καί φιλοκαλημένης γῆς εἴρηται ὅτι ἐποίησεν «ἀνά ἑκατόν». Τό μή κωλῦσαι τήν δύναμίν μου, ποιῆσαι καθώς δύναμαι, οὐ κωλύσω διά τήν τοῦ Θεοῦ ἐντολήν, ἀλλ᾿ ὁμολογῶ τήν ἀσθένειάν μου, ὅτι οὐ δύναμαί σοι χαρίσασθαι τοῦτο, ἀνάξιος γάρ εἰμι. Ἀλλ᾿, ἐάν σύ πιστεύσῃς, κατά τήν πίστιν σου λαμβάνεις, οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλά καί ὅσων χρῄζεις˙ οἶδε γάρ ὁ Θεός ὧν χρείαν ἔχεις πρό τοῦ αἰτῆσαί σε αὐτόν.
Μή διστάσῃς οὖν καί πιστεύω ὅτι ποιεῖ ὁ Θεός, οὐ δι᾿ ἐμέ, ἀλλά διά τήν σήν πίστιν. Πρό πάντων ταπεινώθητι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ – «ταπεινοῖς γάρ δίδωσιν χάριν» – ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
σξγ’
Ὁ αὐτός ἠρώτηστε τόν ἄλλον Γέροντα.
Πῶς χρήσομαι τῇ δυνάμει τῆς ἀποκρίσεως ταύτης τοῦ Γέροντος;
Ἀπόκρισις
Ἐάν πῶς σε δεῖ χρήσασθαι τῇ δυνάμει τῆς ἀποκρίσεως ταύτης τοῦ Γέροντος θέλῃς μαθεῖν, οὕτως ἐστίν. Ὅταν θέλῃς λαλῆσαι ἤ πρᾶγμα ποιῆσαι χρή ἤ πῶς λαλῆσαι˙ ἀλλά μετά ταπεινώσεως, ἵνα μή ἀπολέσῃς τήν χάριν ταύτην.
σξδ’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν μέγαν.
Ἐπεί ἐποίησας ἔλεος, Πάτερ, μετά τῆς ἀσθενείας μου καί ἔδωκάς μοι, ἵνα, ἐν οἷς ἄν λέγω ἤ πράττω, ἐπικαλῶμαι τό ὄνομα τοῦ Θεοῦ καί τάς εὐχάς σου καί κατευοδῶμαι, καί κατά τό θέλημα αὐτοῦ ποιεῖν ἐπείγομαι ἤ λέγειν, καί συμβαίνει δέ ὅτε ἐκ τῆς ἀμελείας μου ἐπιλανθάνομαι, παρακαλῶ, παρακαλῶ, ἵνα αἰτήςῃς μοι παρά τοῦ Θεοῦ νῆψιν καί μή ἐάςῃς πλανᾶσθαι κατά τό θέλημά μου. Ἔτι δέ παρακαλῶ ἐάν ἐπικαλεσάμενος εἰς πρᾶγμα τόν Θεόν καί τάς εὐχάς σου, ἔτι μείνω ἀμφιβάλλων ποιῆσαι ἤ μή ποιῆσαι, ἵνα εἴπῃς μοι πῶς ὀφείλω τελεῖν. Καί πάλιν, ἐάν συμβῇ ἐρωτηθῆναί με πρᾶγμα καί πρίν ἤ ἐπικαλέσωμαι τόν Θεόν ἤ ἐνθυμηθῶ τί εἴπω, ἤ ὁ ἐρωτήσας εὐθέως ζητεῖ τήν ἀπόκρισιν, οὕτως αἰφνιδιαζόμενος, τί ποιήσω;
Καί περί τῶν ὀφθαλμῶν παρακαλῶ εὖξαι ἐξουσιάσαι με αὐτῶν, ὅτι πολλά ρέμβονται.
Ἀπόκρισις
Ἐάν λάβῃ τις ἐντολήν ἤ γνώμην ἤ ἀπόκρισιν τῶν Πατέρων περί πράγματος, καί ἀπό λήθης ἤ ἀμελείας ληθαργήσῃ, εἰδώς ὅτι ἐσφάλη, μετανοησάτω καί συγχωρεῖ αὐτῷ ὁ Θεός. Τί δέ ἔγραψας, ἀδελφέ, περί τῆς νήψεως μόνης; Ἐγώ περί παντός δωρήματος ἀγαθοῦ δέομαι, ἵνα χαρίσηταί σοι ὁ Θεός, καί ἵνα μετά σου <μείνῃ> εἰς τόν αἰῶνα. Ἐάν συμβῇ σοι πρᾶγμα ποιεῖν ἐπικαλεσαμένῳ τόν Θεόν καί τάς εὐχάς τῶν ἁγίων καί ἀμφιβάλλῃς ἀκμήν, ποίησον αὐτό, θέλημα γάρ Θεοῦ ἐστι, δι᾿ ὅ προεπεκαλέσω αὐτόν.
Περί δέ τοῦ αἰφνιδιασθῆναι ἀποκρίνεσθαι ἐρωτώμενον, οὐδέν ὀξύτερον τοῦ νοῦ˙ πέμψον αὐτόν πρός τόν Θεόν καί δίδωσί σοι τί ἀποκρίνῃ ἀταράχως.
Ἡ ταπείνωσις φυλάττει ἀπό ρεμβασμοῦ τούς ὀφθαλμούς καί ὅλον τόν ἄνθρωπον ἀπό παντός κακοῦ καί ἔστι τῶν μεγάλων δωρημάτων, ὧν εἶπόν σοι, αἰτῶ σοι, ἐάν καί σύ ποιῇς τήν δύναμίν σου. Πρόσεχε σεαυτῷ καί οὐ μόνον οἱ ἅγιοι, ἀλλά καί αὐτός ὁ Θεός δώσει σοι τήν χεῖρα καί ποιεῖ τό ἔλεος αὑτοῦ μετά σοῦ.
σηε’
Αἴτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα.
Δέομαί σου, Πάτερ εὐσπλαγχνικώτατε, βλέπεις τήν τυφλότητα τῆς ψυχῆς μου˙ πάλιν παρακαλῶ σε αἴτησαί μοι φωτισμόν ἐν τῇ καρδίᾳ μου, δύνασθαι διακρίνειν τόν ὀρθόν λογισμόν ἀπό τοῦ κεκρυμμένου σκολιοῦ, ὅτι φοβοῦμαι πιστεῦσαι αὐτῷ. Οἶδα γάρ πολλάκις ὅτι οὐ βλέπω τό πρᾶγμα κατά πάθος δοῦναί τινι˙ καί ἐδοκίμαζον τόν λογισμόν, εἰ ἡδέως ἔχει τό πρᾶγμα δοθῆναι δι᾿ ἄλλου καί μή γνωσθῆναι, ὅτι ἐγώ ἔδωκα αὐτῷ καί οὐχ ἡδέως εἶχε.
Συμβαίνει δέ πάλιν, ὅτι κατά μέν πάθος οὐ δοκῶ ἄρξασθαι τάδε ποιεῖν ἤ λέγειν ˙ ἐν δέ τῷ μεταξύ ὡς δίδωμι ἤ λέγω συνήδεται ὁ λογισμός μου. Τί οὖν ποιήσω ὁ ταλαίπωρος; Καί ἄλλῳ δέ τρόπῳ θλίβει με ἡ ἐνέργεια αὕτη, μᾶλλον δέ ἡ καρδία μου ἡ φιλόδοξος˙ συμβαίνει γάρ ὅτι λαλοῦσί μοί τινες περί πράγματος, καί πρίν αὐτό πληρώσωσιν, συντίθεται αὐτοῖς καί συνήδεται ὡς νοήμων ὁ λογισμός μου. Δέομαί σου, Πάτερ εὖξαι δοθῆναί μοι δύναμιν τοῦ σιωπᾶν. Θαυμάζω γάρ, πῶς οἶδεν ἡ καρδία μου ὅτι οὐδέν εἰσι ταῦτα, ἀλλά κενοποιοῦσι τόν ἄνθρωπον ἀπό παντός ἀγαθοῦ, καί συνήδεται αὐτοῖς.
Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου.
Ἄνευ κόπου καρδίαν οὐκ ἔρχεταί τινι διακρῖναι τούς λογισμούς. Ἐγώ οὖν δέομαι τοῦ Θεοῦ δοῦναί σοι τοῦτο˙ πονέσει καί ἡ καρδία σου μικρόν καί δώσει ὁ Θεός. Καί περί ὅλων τούτων τό ὅμοιόν ἐστι. Ὅταν χαρίσηταί σοι ὁ Θεός τό χάρισμα τοῦτο, ἀεί διακρίνεις διά τοῦ Πνεύματος αὐτοῦ εὐχαῖς ἁγίων καί πόνῳ τῆς καρδίας σου τούς λογισμούς ἀπ᾿ ἀλλήλων.
Ὅταν δέ βλέπῃς πρᾶγμα φέρον σοι νόημα, σιώπα, καθώς καί παρά τοῦ λογισμοῦ σου˙ οὐ γάρ ἀφ᾿ ἑαυτοῦ λαλεῖ σοι, ἀλλ᾿ εἴ τι χαρίζετραι αὐτῷ ὁ Θεός πρός ὠφέλειαν ἑκάστου.
Ὁ Θεός σκεπάσοι σε καί δώῃ σοι δύναμιν τοῦ σιωπᾶν ἐν πᾶσι, καί χάριν τοῦ εἰδέναι πότε χρεία ἔστι σοι λαλῆσαι ἄνευ πάθους˙ οὐ γάρ τελείως οἶδεν ἡ καρδία σου ὅτι κοινοῦσι (ἴσ. κενοῦσι) τόν ἄνθρωπον˙ ἐπεί οὐκ εἶχεν ἐᾶσαι ἡδυνθῆναί σε τούτοις.
σξς’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Τά σπλάγχνα τῶν οἰκτιρμῶν ὧν ἔχεις ἐπ᾿ ἐμοί τῷ ἁμαρτωλῷ, ποιοῦσί με πάλιν ἀναιδεύεσθαι καί ὀχλεῖν σοι. Φώτισόν με οὖν πῶς κοπιάσει ἡ καρδία μου, περί τοῦ ἐλθεῖν ἐν αὐτῇ τήν διάκρισιν.
Καί περί τῆς ἀδιαλείπτου μνήμης, ἐάν ἀξιώσῃς με ταύτης τῆς ἀδολεσχίας, σήμανόν μοι τοῦτο, κύριέ μου, καί ἐνδυνάμωσόν με ἐν αὐτῇ˙ ὅτι δειλαίνει μου ὁ λογισμός, ὡς ὅτι οὐ δύναμαι τοῦτο κρατῆσαι. Διά τοῦτο παρακαλῶ, εἰ ὅλως συμφέρει μοι τό πρᾶγμα τοῦτο δήλωσόν μοι, δέσποτα˙ πιστεύω γάρ ὅτι ὡς ἐξέρχεται ὁ λόγος ἐκ τοῦ στόματός σου, ποιεῖ ἐν τῇ καρδίᾳ μου δύναμιν.
Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου.
Τό κοπιάσαι τήν καρδίαν σού ἐστι τό δέχεσθαι τοῦ Θεοῦ διαπαντός μή ἐᾶσαί σε πλανηθῆναι ἤ πορευθῆναι τοῖς ἰδίοις σου θελήμασι˙ καί ἐκ τούτου ἔρχῃ εἰς τό διακρῖναι.
Περί δέ τῆς ἀδιαλείπτου μνήμης, ἤτοι ἀδολεσχίας, βάλε ἀρχήν καί μή φοβηθῇς˙ ἐνισχύει καί ἐνδυναμοῖ σε ὁ Θεός˙ ἀλλ᾿ ἐπ᾿ ἐλπίδι σπεῖρον, ἵνα θερίσῃς μή ἐκλυόμενος.
Εὐλογητός ὁ Θεός ὁ εὐλογῶν σε βαλεῖν ἀρχήν, ὅς καί τήν δύναμιν ἐπιχορηγήσοι σοι τοῦ κρατῆσαι κατά τό μέτρον σου.
σξε’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Ἐπειδή καί ἄλλοτέ μοι πολλάκις ἤρχετο θέρμη μικρά ἐπί ὀλίγας ἡμέρας, καί πάλιν ἀπήρχετο, καί ἄρτι δέ, ὡς μίαν ὥραν φυλάττω μετά προθυμίας τήν μνήμην, καί μίαν μετά βίας, φοβεῖ με ὁ λογισμός μή, ὥσπερ καί τό πρίν ἐπί ὀλίγας ἡμέραν, πάλιν ἐγκαταλείπει με ἡ μικρά θέρμη, καί τελείως ἀπολέσω μου τήν ψυχήν. Διό δέομαι, Πάτερ ἀγαθέ, μή με ἐγκαταλείπῃς, ἀλλά δήλωσόν μοι τί ἐστι τό φυγαδεῦον τήν μνήμην ταύτην καί τήν θέρμην. Αἴτησον δέ μοι καί φυλακήν τῶν αἰσθήσεων˙ ὅτι πολλά δι᾿ αὐτῶν αἰχμαλωτίζομαι καί μάλιστα ὅτι ἡ καρδία ἀφορμήν θέλει˙ αὕτη γάρ ἀφ᾿ ἑαυτῆς ἀπό τοῦ σκοποῦ βρύει μνήμας ἐμπαθεῖς ἤ μωράς ἤ λογισμούς οὐκ ἐν καιρῷ αὐτῶν. Διά τοῦτο δέομαί σου, δυνατέ ἐν Κυρίῳ Πάτερ, χάρισαί μοι τῷ δούλῳ σου νῆψιν, ἵνα κατανοῶ τούς εἰσερχομένους ἐν αὐτῇ, καί πῶς ὀφείλω ποιεῖν μετ᾿ αὐτῶν, ἵνα μή ἀποστήσωσί με ἀπό τῆς σῆς εὐλογίας.
Ἔτι δέ καί τοῦτο δήλωσόν μοι, ἐάν ποιήσω πρᾶγμα ἤ εἴπω καί σκεπασθῶ ἀπό ἁμαρτίας ἐν αὐτῷ, φαινομένῳ μοι λέγω ἀπό τοῦ Θεοῦ, ἆρα ὀφείλω μετά τήν ἔκβασιν εὐχαριστεῖν τῷ Θεῷ; Καί εἰ φέρει τοῦτο εἰς ἀγάπην Θεοῦ ἤ οὐ δεῖ ὅλως δέχεσθαι ὅτι ἐξέφυγον ἁμαρτίαν, ἀλλά μᾶλλον ἐρευνῆσαι σφάλμα ἐν τῷ γενομένῳ ἤ ἐν τοῖς λόγοις, καί οὕτως αἰτεῖν συγχώρησιν περί τούτου.
Ἀπόκρισις Βαρσανουφίου.
Κοπίασον ἐν πόνῳ καρδίας κτήσασθαι καί ὁ Θεός δίδωσί αὐτός διηνεκῶς, τήν θέρμην λέγω καί τήν εὐχήν˙ ἡ γάρ λήθη φυγαδεύει αὐτάς˙ αὕτη δέ ἀπό ἀμελείας γεννᾶται.
Περί δέ φυλακῆς τῶν αἰσθήσεων, πᾶν χάρισμα μετά πόνου καρδίας δίδοται, τό δέ χάρισμα τῆς νήψεως οὐκ ἀφίησιν ἵνα εἰσέλθωσιν οἱ λογισμοί˙ ἐάν δέ καί εἰσέλθωσιν οὐκ ἀφίησιν αὐτούς ἵνα βλάψωσιν˙ ὁ Θεός δώῃ σοι τό νήφειν καί τό γρηγορεῖν.
Ἐντολή γάρ ἐστι τό «ἐν παντί εὐχαριστεῖτε», μάλιστα δέ ἐν τούτῳ, ὅ ἐδήλωσάς μοι. Τό δέ ἐρευνᾶν σφάλματα καί αἰτεῖν συγχώρησιν, πάνυ ὠφελεῖ.
σξη’
Αἴτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα.
Δέομαί σου, Πάτερ ἅγιε, αἴτησόν μοι δύναμιν παρά Θεοῦ, ὅτι ὅ παραγγέλλω ἐμαυτῷ κατ᾿ ἰδίαν, ἐρχόμενος μετά τῶν ἀδελφῶν, ἀποβάλλω αὐτό καί φοβοῦμαι μήπως συνεθισθῶ ἁμαρτάνων καί μεταμελούμενος μόνον καί οὐ διορθούμενος˙ καί οὕτως ἐναπομείνω ταῖς ἁμαρτίαις μου καί ἀποθάνω.
Οἶδα γάρ ὅτι συμφέρουσί μοι αἱ θλίψεις τῶν παθῶν, ὅτι τάχα συντρίβουσι τήν σκληρότητα τῆς ψυχῆς μου˙ καί μή γένοιτό μοι τῷ ἄφρονι θελῆσαι ἄρτι ἄνεσιν ἀπ᾿ αὐτῶν. Ἀλλά τοῦτο, Πάτερ, παρακαλῶ διά τῶν πρεσβειῶν ὑμῶν, εἰ συμφέρει μοι, ἵνα μή συνεχῶς ἡττῶμαι καί ἵνα μή θλῖψιν ἔχῃ ἡ καρδία μου περί τούτου.
Ἀπόκρισις
Μηδείς λέγει τινί βαστάζω σου τήν μέριμναν καί ἀμεριμνεῖ, ἐπεί παραβάτης εὑρίσκεται˙ ἀλλ᾿ ὀφείλει καί ὁ βασταζόμενος συνεισενεγκεῖν μικράν σπουδήν καί ποιεῖν τήν δύναμιν αὑτοῦ νηφόντως φυλάξαι τάς ἐντολάς τῶν Πατέρων αὑτοῦ. Καί ἄν πέσῃ ἅπαξ, ἐγερθῇ πάλιν. Καί πιστεύω τῷ Θεῷ, κἄν συναρπαγῇ ἅπαξ καί σπουδάσῃ πάλιν, οὔτε συνήθεια αὐτῷ γίενται, οὔτε ἀμέλεια˙ ἀλλ᾿ ὁ Θεός διά τάχους φέρει αὐτόν εἰς τάξιν σπουδαίων καί οὐ λαμβάνει αὐτοῦ τήν ψυχήν, ἕως οὗ ἐνέγκῃ αὐτόν εἰς μέτρον ὑψηλόν, εἰς ἄνδρα τέλειον.
Μή οὖν χαυνωθῇς˙ ἀλλ᾿ ὡς πρόκειταί σοι ὁ καιρός ἔργασαι, ταπεινώθητι, ὑπάκουσον, ὑποτάγηθι καί συνέρχεταί σοι ὁ Θεός, ὁ τοῖς ταπεινοῖς διδούς χάριν, ὑπερηφάνοις δέ ἀντιτασσόμενος.
Συνεχῶς λέγε, Ἰησοῦ βοήθει μοι καί βοηθεῖ. Ὁ Θεός ἐλευθερώσοι σου τήν ψυχήν ἀπό τῶν παθῶν τῆς ἀτιμίας, τέκνον.
σξθ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν.
Προσκυνῶ σε, Πάτερ εὔσπλαγχνε, καί ἰατρέ, τῆς ἀσθενούσης μου ψυχῆς˙ οὐαί μοι τί ὑπέδειξάς μοι καί εἰς τί εἵλκυσάς με καί ποῦ εἰμι˙ ὡς [δεδεμένοος] διά τήν κακήν συνήθειαν, καί εἴ περ ἀπολυθῶ μικρόν, πάλιν ἀνακάμπτω διαδοῦναι καί λαβεῖν. Καί εἰ μή ὅτι αἰσχύνομαι τήν ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ καί τά σά σπλάγχνα, ὅτι οἶδα ἀπό ποίων κόπων ἤγαγέ με ὑπό τούς πόδας ὑμῶν, εἰς ἀπόγνωσιν εἶχον ἐλθεῖν˙ ὅτε γάρ σκεπάζομαι διά τῶν εὐχῶν ὑμῶν, παρέρχομαι μετ᾿ εἰρήνης ὅτι δέ ἀπογυμνωθῶ μικρόν, ἵνα δειχθῇ ἡ προαίρεσίς μου, εὐθέως ἡττῶμαι.
Ὡς κάθημαι εἰς τό κελλίον ἀπό πρωί, φθάνει λοιπόν ἀπόκρισις καί ἐξέρχομαι καί μετά τό ποιῆσαι αὐτήν, οὐκ ἔτι εὑρίσκω ἀνακάμψαι πάλιν, ἀλλά συρράπτει μοι προφάσεις ἀπό προφάσεων, δυναμένας καί χωρίς ἐμοῦ γενέσθαι, ἕως οὗ τραυματίσῃ με, καί οὕτως ἔρχομαι ὀψέ εἰς τό κελλίον μου μετά ἀηδίας πολλῆς καί σκοτώσεως καί ἀκηδίας, μή εἰδώς τί ποιήσω.
Διά τοῦτο, Πάτερ ἅγιε, ἰδού ἐνώπιον τῆς καρδίας σού εἰμι, τῆς πάντα βλεπούσης˙ ποίησον μετ᾿ ἐμοῦ κατά τά σπλάγχνα σου καί ὡς θέλεις καί οἶδας. Ἐγώ γάρ περί σοῦ οὐκ οἶδα τί εἴπω, ἀλλά συγχώρησόν μοι διά τόν Θεόν.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ, οὐκ ἔνι ἀπό τούτων ἀπογνῶναι σεαυτόν, οὐδέ γάρ ὁ κυβερνήτης, κρουομένου τοῦ πλοίου ὑπό τῶν κυμάτων, ἀπογινώσκει τῆς τόν λιμένα. Οὕτω καί σύ, εὑρίσκων ὅτι ἠχμαλωτίσθης καί ἐρεμβάσθῃς ἐν πράγματι, ἀνακάλεσαι σεαυτόν εἰς τήν ἀρχήν τῆς ὁδοῦ, λέγων μετά τοῦ Προφήτου˙ «καί εἶπα, νῦν ἠρξάμην» καί τά λοιπά.
Δοκίμασον τά πράγματα, εἰ διά τῶν ἀδελφῶν δύνανται γενέσθαι ἤ διά σοῦ˙ καί ἰδού οὐκ ἀπέστης τῆς ὁδοῦ. Καί γάρ ἡ κατά Θεόν φροντίς ἐργασία ἐστί πνευματική, τελουμένη καί ἀπαρτιζομένη εἰς σωτηρίαν ψυχῆς. Καί ποίησον κατά τήν δύναμίν σου, ἵνα μή τά εὐτελῆ πράγματα ἐκβάλῃ σε ἀκαίρως ἀπό τοῦ κελλίου σου˙ ἔστι γάρ δαιμόνων τέχνη.
Πρόσεχε σεαυτῷ συνετῶς καί βοηθεῖ σοι ὁ Θεός, εὐχαῖς ἁγίων. Ἀμήν.
σο’
Αἴτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν τοῦ βαστάσαι τάς ἁμαρτίας αὐτοῦ.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ, εἰ καί ὑπέρ ἐμέ αἰτεῖς με πρᾶγμα, ἀλλά δεικνύω σοι τά μέτρα τῆς ἀγάπης, ὅτι ἀναγκάζει ἑαυτήν καί εἰς τά ὑπέρμετρα. Ἰδού ἐθαύμασά σου τό πρόσωπον καί ἀναδέχομαι καί βαστάζω, ἀλλ᾿ ἐπί τῷ ὅρῳ τούτῳ, ἵνα σύ βαστάζῃς τό φυλάξεσθαί μου τούς λόγους καί τάς ἐντολάς μου˙ εἰσί γάρ σωτηριώδεις καί ζήσῃς ἀνεπαισχύντως.
σοα’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα, περί ὧν εἶπεν ἐντολῶν καί αἴτησις <τοῦ> δυναμωθῆναι φυλάξαι αὐτάς.
Ἀπόκρισις
Ὁ ἐνδυναμώσας τούς Πατέρας ἡμῶν, ἐνδυναμώσοι τήν σήν ἀγάπην, ἀδελφέ, καί δώῃ σοι σύνεσιν πνευματικήν συνιέναι ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις σου. Σύ οὖν φύλαξαι ἀπό ἀργολογίας τήν γλῶτταν, καί ἀπό ἡδονῆς τήν κοιλίαν, καί ἀπό παροξυσμῶν τόν πλησίον. Τό ἀπαρρησίαστον, τό ἀψήφιστον, τήν μετά πάντων ἀγάπην, καί τό πάντοτε ἔχειν τόν Θεόν ἐν τῷ νῷ, μνημονεύων πότε ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα ἔχε ἐν σεαυτῷ καί ποιεῖ ἡ γῆ σου ἀνά ἑκατόν καρπούς τῷ Θεῷ . ᾯ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
σοβ’
Ἐρώτησις
Τί ἐστι Πάτερ, τό ἀψήφιστον.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ, τό ἀψήφιστόν ἐστι, τό μή ἰσῶσαι ἑαυτόν τινι, καί τό μή εἰπεῖν περί καλοῦ ἔργου, ὅτι κἀγώ τοῦτο ἐποίησα.
σογ’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν μέγαν Γέροντα.
Αἴτησις ἐπί ταῖς παραβάσεσι τῶν τεθειςῶν αὐτῷ ἐντολῶν, συνεργίας τε εἰς μετάνοιαν˙ καί πῶς δεῖ μετανοεῖν, καί εἰ συμβῇ παράβασις, εἰ ἀκυροῦται ἡ διαθήκη.
(130) Ἀπόκρισις
Ἐν ὀνόματι Θεοῦ περί τῆς αἰτήσεώς σου, ἔσται σοι ὡς ᾔτησας. Λοιπόν φύλαξαι μή ὑψηλοφρονῆσαι, ἵνα μή ἀπολλέσῃς ὅλα˙ καί ὅταν παραβῇς ἐντολήν δράμε εἰς τήν μετάνοιαν˙ καί μή ὡς ἔχων μάλαγμα τῷ τραύματι καταφρονήσῃς, ἵνα μή πάλιν εἰς χείρονα ἔλθῃς. Ἔχοντός σου τήν χεῖρα μετ᾿ ἐμοῦ, στήκει βεβαίως ἡ πρός σέ ἀπ᾿ ἐμοῦ διαθήκη˙ εἰ δέ μή γε, πῶς ὁ Θεός ἐλεήσει σε, τοῦ ἀκοῦσαι καί φυλάξαι ἐν Χριαρῷ; Ἀμήν.
σοδ’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Αἴτησις εὐχῆς, τοῦ μή ἀποχωρισθῆναι τῆς σκέπης αὐτοῦ, μηδέ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι.
Ἀπόκρισις
Εἰ ἐνόεις, τέκνον, τάς πρός σέ παρ᾿ ἐμοῦ ρήσεις, μαθεῖν εἶχες, ὅτι ἀρραβῶνά σοι δέδωκα εἰς σωτηρίαν τῆς ψυχῆς σου. Καί μή οἴει με παραλογίσασθαι, μήτε χωρίσαι σε τῶν σωζομένων γνησίων μου τέκνων καί τῆς τοῦ Θεοῦ σκέπης˙ ἀλλά καί σύ σπούδασον μή ἀποχωρισθῆναι τῆς τοιαύτης ζωῆς. Ὁ γάρ Ἀπόστολος οὐκ ἀπεχώρησέ τινα, ἀλλ᾿ εἶπεν˙ «εἰ δέ ὁ ἄπιστος χωρίζεται, χωριζέσθω». Μή γένοιτο δέ ἵνα καί εἰς σέ πληρωθῇ τοῦτο. Ἀλλ᾿ ἐρρέθη σοι πρός ἀσφάλειαν τοῦ προσέχειν σεαυτῷ σπουδάζοντι μή ἐκπεσεῖν τῆς προσδοκίας ταύτης καί ἐλπίδος. Ἐνδυναμώθητι οὖν ἐν Κυρίῳ, τῷ εἰπόντι τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς λαβεῖν δύναμιν ἐξ ὕψους.
σοε’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν ἄλλον Γέροντα.
Ἐάν τις λογίζεται ἑαυτόν ὑποκάτω πάσης κτίσεως, μή συμφωνῇ δέ καί ἡ πρᾶξις, ἆρα τί ἐστι;
Ἀπόκρισις
Ὅσον οὐκ εὑρίσκεις τήν πρᾶξιν ἰσολογοῦσαν τῷ συνειδότι, οὐδέ ἐκείνη ἀληθινή ἐστιν, ἀλλά χλεύασμα δαιμόνων.
σος’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Οὐχ ὅτι, Πάτερ, ἔχω ἐμαυτόν ὅτι εἰμί ὑποκάτω πάσης κτίσεως, ἀλλ᾿ ὅτι ὅταν ἐρευνῶ τήν συνείδησιν, εὑρίσκω ἐμαυτόν ὑπεύθυνον τοῦ ὀφείλειν εἶναι ὑποκάτω πάσης κτίσεως˙ ἆρα οὖν καί τοῦτο χλεύη δαιμόνων ἐστίν;
Ἀπόκρισις
Ἄρτι ἀδελφέ, μικρόν ἔβαλες ὀρθοποδεῖν˙ αὕτη γάρ ἐστιν ἡ ἀλήθεια. Ὁ Θεός δέ ἐνέγκοι σε εἰς τό μέσον ἐκεῖνο τοῦ ἔχειν σεαυτόν ὑποκάτω πάσης κτίσεως. Ἔρρωσον ἐν Κυρίῳ.
σοζ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ.
Ποία ὁδός σώζει, ἡ διά τῶν κόπων ἤ ἡ διά ταπεινώσεως. Καί περί λήθης.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ὁ κόπος ὁ ἀληθινός, ἀδελφέ, οὐκ ἔστιν ἄνευ ταπεινώσεως˙ ὁ γάρ καθ᾿ ἑαυτόν κόπος, εἰς μάτην ἐστίν. Φησί γάρ, «ἴδε τήν ταπείνωσίν μου καί τόν κόπον μου, καί ἄφες πάσας τάς ἁμαρτίας μου». Ὁ οὖν ἔχων ταῦτα φθάνει διά τάχους. Καί ὁ ἔχων ταπείνωσιν μετ᾿ ἐξουδενώσεως, καί αὐτός τό ὅμοιον ἔχει˙ ἡ ἐξουδένωσις γάρ τόν τόπον ἐπέχει τοῦ κόπου. Ὁ δέ τήν ταπείνωσιν καθ᾿ ἑαυτήν μόνην ἔχων, εἰσέρχεται μέν, βραδυτέρως δέ. Εἴ τις δέ θελήσοι κρατῆσαι τήν ἀληθινήν ταπείνωσιν, μή ψηφίσῃ ἑαυτόν ἔν τινι˙ αὕτη γάρ ἐστιν ἡ ἀληθινή ταπείνωσις.
Ὁ δέ δεχόμενος τό πῦρ, ὅ ἦλθε βαλεῖν ὁ Κύριος ἐπί τήν γῆν, λήθην καί αἰχμαλωσίαν οὐκ οἶδεν, ἔχων πάντοτε τήν αἴσθησιν τοῦ πυρός. Ἀπό δέ τοῦ αἰσθητοῦ πυρός λάβε τό ὑπόδειγμα˙ ἐάν γάρ ρέγχῃ ὁ ἄνθρωπος εἰς τό ἀποθανεῖν καί προσεγγίσῃ αὐτῷ πῦρ, εὐθέως αἰσθάνεται τοῦ πόνου. Καί εἰς οἱανδήποτε πρᾶγμα, ἐάν αἰχμαλωτισθῇ ἄνθρωπος, πέσῃ δέ ἐπ᾿ αὐτόν ἄνθραξ πυρός, οὐδέ στιγμήν μένει ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ. Τό πῦρ ἀδελφέ, οὐ <σβέννυται>, ἐπεί οὐδέ πῦρ ἐστι. Λοιπόν, εἰ ἀπαλλαγῆναι θέλεις τῆς λήθης καί τῆς αἰχμαλωσίας, ἄλλως οὐ δύνασαι, ἐάν μή κτήσῃ ἐν σεαυτῷ τό πνευματικόν πῦρ˙ ἀπό γάρ τῆς τούτου θερμότητος ἐκεῖνα ἀναλίσκονται. Κτᾶται δέ τις τοῦτο τό πῦρ, τῷ κατά Θεόν πόθῳ.
Ἀδελφέ, ἐάν μή εἰς πάντα πονέσῃ ἡ καρδία σου ζητῆσαι τόν Κύριον, προκόψαι οὐ δύνασαι. Ἐάν σχολάσῃς γάρ ἐν τούτοις, ἔρχῃ εἰς ταῦτα˙ φησί γάρ, «σχολάσατε καί γνῶτε» καί τά λοιπά.
Δώῃ σοι Κύριος συνιέναι ταῦτα καί πονεῖς ἐν αὐτοῖς.
σοη’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Τί ἐστι, Πάτερ, ταπείνωσις, καί τί ἐστιν ἐξουδένωσις, καί τί ἐστι συντριβή καρδίας; Καί εἰ κτᾶταί τις ταπείνωσιν αὐτός ἑαυτόν ἐξουδενῶν ἐν τῇ καρδίᾳ, ἤ χρεία καί τῶν ἔξωθεν ἀπό τῶν ἀνθρώπων ὀνειδισμῶν καί ὕβρεων; Καί εἰ δεῖ τόν ταπεινόφρονα καί ταπεινολογεῖν καί πράγματα ἐπιτηδεύειν ταπεινά;
Ἀπόκρισις
Ταπείνωσίς ἐστι τό ἀψήφιστον ἐν παντί πράγματι καί τό κόψαι ἐν πᾶσι τό ἴδιον θέλημα καί τό φέρειν ἀταράχως τά ἔξωθεν ἐπερχόμενα˙ αὕτη ἐστίν ἡ ἀληθινή ταπείνωσις, εἰς ἥν οὐχ εὑρίσκει χώραν ἡ κενοδοξία. Οὐ χρή δέ τόν ταπεινόφρονα ἐπιτηδεύειν τό ταπεινολογεῖν, ἀλλ᾿ ἀρκεῖ λέγειν, συγχώρησόν μοι, ἤ εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ˙ οὐδέ προστρέχειν πράγμασι ταπεινοῖς ἀφ᾿ ἑαυτοῦ. Ἀμφότερα γάρ κενοδοξίαν ποιεῖ καί οὐκ ἐᾷ προκόψαι τινά˙ ἀλλά τό κελευσθῆναι καί μή ἀντιλέξαι, τοῦτο φέρει εἰς προκοπήν.
σοθ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Ἐάν τις ἐπαινῆται παρά τινος, οὐκ ὀφείλει ἀποκρίνεσθαι ὡς μετριοφρονῶν;
Ἀπόκρισις
Τό σιωπᾶν μᾶλλον ὠφελεῖ˙ ἐάν γάρ ἀποκρίνηται ὡς καταδεχόμενος τόν ἔπαινον εὑρίσκεται, καί τοῦτο κενοδοξία ἐστίν. Ὁμοίως κἀκεῖνο, ὅπερ δοκεῖ μετριάζειν ἐν τῇ ἀποκρίσει, κενοδοξία ἐστί˙ ταῦτα γάρ ἅπερ δοκεῖ λέγειν αὐτός περί ἑαυτόῦ, ἄν παρ᾿ ἄλλου ἀκούσῃ οὐ δύναται βαστάξαι.
σπ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Ἀλλά συμβαίνει ἐκεῖνον νομίζοντα ἐκ τῆς σιωπῆς ὅτι κατεδέξατο τόν ἔπαινον, σκανδαλισθῆναι˙ τί οὖν δεῖ ποιεῖν;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Περί τῶν ἀδήλων ὀφείλει ὁ ἀγωνιζόμενος ἐᾶσαι τόν Θεόν πληροφορῆσαι τόν ἀκούοντα. Πόθεν γάρ οἶδεν ὅτι οὐ μᾶλλον ᾠδοδομήθη ἐπί τῇ σιωπῇ αὐτοῦ ὡς μή καταδεξαμένου τόν ἔπαινον, καί αὐτός νομίζει ὅτι ἐσκανδαλίσθη; Ἐάν δέ αὐτός φανερώσῃ τοῦτο, τότε μετά ταπεινοφροσύνης, ὀφείλει πληροοφορῆσαι λέγων˙ συγχώρησόν μοι, ἀδελφέ, ὅτι οὐδέν ἀγαθόν ἐμαυτῷ σύνοιδα˙ καί διά τοῦτο οὐχ εὗρον τί σοι ἀποκρίνασθαι˙ ἀλλά διά τόν Κύριον, εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ.
σπα’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Συμβαίνει δέ τινα ἁμαρτωλόν ὄντα ἐν ταπεινοφροσύνῃ εἰπεῖν τήν ἀλήθειαν καί οὐ κατά κενοδοξίαν˙ ἆρα οὐδέ [οὕτως] ὀφείλει ἀποκρίνασθαι;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Οὐδέ οὕτως ὀφείλει ἀποκρίνασθαι˙ κἄν γάρ αὐτός πρός ὥραν ταπεινοφρονῇ, ἀλλ᾿ ὁ ἀκούων ἔχει αὐτόν ταπεινόφρονα, καί βάρος αὐτῷ ἐστιν˙ ὁ γάρ Κύριος εἰπών, «οὐαί ὑμῖν, ὅταν καλῶς ὑμᾶς εἴπωσιν οἱ ἄνθρωποι», περί τῶν ἁμαρτωλῶν λέγει τῶν ἐπαινουμένων, καί τό ἔργον οὐκ ἐχόντων.
σπβ’
Ἐρώτησις
Καί πῶςα εὑρίσκομέν τινας τῶν ἁγίων ἡνίκα ἐπαινοῦνται ἀποκρινομένους ἐν μετριότητι;
Ἀπόκρισις
Οἱ Πατέρες φθάσαντες τό μέτρον, ὅ εἶπεν ὁ Κύριος, ὅτι «ὅταν ποιήσητε ταῦτα πάντα, εἴπατε ὅτι ἀχρεῖοι δοῦλοί ἐσμεν», καί μετά ἀληθείας οὕτως ἔχοντες ἑαυτούς, ὡς ἔχουσιν ἀποκρίνονται˙ κἄν παρ᾿ ἄλλου ταῦτα ἀκούσωσιν, οὐ δεσχεραίνουσιν˙ ἀλλά καί εὐλογοῦσιν αὐτόν, ὡς λέγοντα τήν ἀλήθειαν.
σπγ’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Ἐάν τις εὐεργετηθῇ παρά τινος καί ὑπερεύχεται αὐτοῦ καταλέγων αὐτοῦ τάς εὐεργσίας, ἆρα κἄν οὐδέ οὕτως ὀφείλει αὐτῷ ἀποκρίνασθαι;
Ἀπόκρισις
Ἡ σιωπή καλή μέν ἐστιν ἐν πᾶσιν˙ ἀλλ᾿ ἵνα μή δόξῃ ὡς ἀποβάλλει τήν εὐχήν, ὀφείλει μετά ταπεινώσεως εἰπεῖν, συγχώρησόν μοι, Ἀββᾶ, καί εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ διά τόν Κύριον, ἔχων ἐν τῇ καρδίᾳ αὑτοῦ ὅτι οὐδέν αὐτός ἐποίησεν. Ὁ εὐεργετῶν γάρ πάντα ὁ Κύριος ἐστι, καί ἵνα δέηται τοῦ Θεοῦ μή κατακριθῆναι ἐν τοῖς λεγομένοις.
σπδ’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, Πάτερ, ἵνα ρυσθῶ ἀπό τῆς γλώσσης καί ἀπό τῆς παρρησίας καί τοῖς κοιλίας.
Ἀπόκρισις
Περί τῆς γλώσσης καί τῆς κοιλίας καί τῆς παρρησίας, ὡς παρεκάλεσας εὖξασθαι, οὕτω καί σύ ποίησον τήν δύναμίν σου ἐγκρατεύσασθαι˙ ἄνευ γάρ καρδίας, κόπου καί νήψεως καί πένθους, οὐ δουλαγωγοῦνται˙ μνημονεύων ὅτι «πολλά ἰσχύει δέησις δικαίου ἐνεργουμένη». Πάντων δέ τῶν παθῶν κατακυριεύει ἡ ταπείνωσις, καί διά κόπου τις κτᾶται αὐτήν.
Ὁ Θεός δώῃ σοι δύναμιν, ἀδελφέ, μετά διακρίσεως καί φόβου Θεοῦ.
σπε’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Εἰ διά τοῦ πένθους κτᾶταί τις ταῦτα, καθώς εἶπας, πῶς εἰσερχόμενος καί ἐξερχόμενος μεταξύ τῶν ἀνθρώπων καί φροντίζων διακονίας καί ὑπερετῶν δύναμαι φυλάξαι τό πένθος καί εἰ ἔστι πένθος ἄνευ δακρίων.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου
Οὐ τό πένθος διά τῶν δακρύων ἀλλά τά δάκρυα διά τοῦ πένθους γίνεται. Ὁ μεταξύ δέ τῶν ἀνθρώπων, ἐάν κόπτῃ τό ἴδιον θέλημα καί μή προσέχῃ πταίσμασιν ἀλλοτρίοις, οὗτος κτᾶται τό πένθος. Ἐκ τούτου γάρ συνάγονται οἱ λογισμοί αὐτοῦ˙ καί οὗτοι συναγόμενοι γεννῶσι τήν κατά Θεόν λύπην καί ἡ λύπη τά δάκρυα.
σπς’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Ἐπειδή βάλλω τόν λογισμόν μου εἰς τόν Ἀββᾶν, αἰσθάνομαι τινας θλιβομένους ἐπί τούτῳ. Τί οὖν ποιήσω; Μή βλάπτωμαι καθήμενος καί χλευάζει με ὁ λογισμός δῆθεν τῷ σκοπῷ προσέχων; Εἶτα κἄν ὁ σκοπός μου διά τῆς σκέπης ὑμῶν μή ᾖ κατά πάθος, ἆρα δύναμαι ὅλον τό πρᾶγμα ἀβλαβῶς παρελθεῖν, ἐγώ ὁ ἀσθενής μή μισῶν τά πάθη μου; Διά τοῦτο, παρακαλῶ, εἰ δοκιμάζεις, μή μεσάζειν ἔξωθεν τοῦ νοσοκομείου, μήπως ἕνεκεν τούτου καί εἰς ζῆλον προκόψῃ τό πρᾶγμα καί σαλεύσῃ με. Εἰ δέ οὕτως ὠφελοῦμαι, εἰς τάς χεῖράς σού ἐστιν ἡ ψυχή μου, ὡς κελεύεις, δήλωσόν μοι, Πάτερ.
Ἀπόκρισις
Ἐάν καθαρᾷ καρδίᾳ καί διά ὠφέλειαν ἄνευ πάθους καί κενοδοξίας λέγῃς, μή ψήφιζε ρήματα ἀνθρώπων˙ ἀγώνισαι συμβοηθουσῶν τῶν εὐχῶν τῶν ἁγίων, ἕως οὗ φθάσῃς ἀβλαβῶς ὅλον ποιῆσαι τό πρᾶγμα. Τό μεσάσαι ἄνευ πάθους, ὡς εἶπον, καλόν ἐστιν˙ οὐ πᾶσι γάρ δίδοται τό λαλῆσαι τῷ Ἀββᾶ, οὐδέ συμφέρει. Ἐάν κατά Θεόν λαλῇς, ἀπό σαυτοῦ οὐ λαλεῖς, οὔτε ποιεῖς τό ἀγαθόν, ἀλλ᾿ ὁ Θεός ἐστιν ἐν πᾶσι, καί τό ἀγαθόν τοῦ Θεοῦ ζῆλον οὐ γεννᾷ, ἀλλ᾿ εἰ καί φαίνεται πρός μικρόν, ταχύ σβέννυται.
Εἰς τάς χεῖρας τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἡ ψυχή πάντων ἡμῶν˙ καί αὐτός ἐστιν ὁ σκέπων ἡμᾶς καί ἐνδυναμῶν τοῦ ποιῆσαι τό συμφέρον ἡμῖν.
σπζ’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Ἐάν οὖν νομίσω τί συμφέρειν τισί, ἆρα κἄν μή ἐρωτηθῶ ὀφείλει μοι λέγειν; Ἐάν δέ καί μείζων μου ᾖ ἤ κληρικός, εἴπω τῷ Ἀββᾷ ἤ σιωπήσω; Ἐάν δέ καί ἐρωτηθῶ, τί ἆρα λέγω; Ἐάν δέ καί συμφέρῃ τό ἀπ᾿ ἐμαυτοῦ λέγειν, πῶς λαλήσω, ἵνα < μήτε> ὡς μετά σχήματος εὑρεθῶ δῆθεν ταπεινολογῶν, μήτε ὡς μετά αὐθεντίας διδάσκων.
Ἀπόκρισις
Εἶπον οἱ Πατέρες, ὅτι τό λαλεῖν διά τόν Θεόν καλόν ἐστι καί τό σιωπᾶν διά τόν Θεόν καλόν ἐστιν. Ὁ λόγος δέ τῶν Πατέρων τοῦτό ἐστιν. Ὁ λαλῶν, ὡς εἶπόν σοι, ἄνευ πάθους, καλόν ἐστιν, ὅτι διά τόν Θεόν λαλεῖ, καί ὁ βλέπων ὅτι κατά πάθος μέλλει λέγειν καί σιωπῶν, καλόν ἐστιν, ὅτι διά τόν Θεόν ἐσιώπησεν. Ἐάν κατά Θεόν μέλλῃς λέγειν, μή μερίμνα τί λαλήσεις, ἐπεί καταργεῖς τήν ἐντολήν, ἀλλά ρίψον εἰς τόν Θεόν τό πρᾶγμα καί δίδωσιν εἰς τό στόμα σου τί λαλῆσαι πρός τό συμφέρον. Οἶδεν ὁ Θεός περιζῶσαι ἡμᾶς τούς ἀσθενεῖς δύναμιν καί αὐτός ἐνδυναμώσοι σέ, ἀδελφέ.
σπη’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Εἰ ἐν τοῖς καλοῖς, εἰ καί μέσοις δεῖ κόπτειν τό θέλημα τῷ Ἀββᾷ καί ἐν οἷς παράβασις δοκεῖ φθάνειν ἐντολῆς Θεοῦ˙ καί ὑπέρ τήν κατάστασίν μου δέ εἰ εὑρεθῇ ἐπιταγή, εἰ ὀφείλω παρατήσασθαι, ἵνα μή <λύπη> καί ταραχή ἔλθῃ μοι.
Ἔτι δέ, ἐάν τις χρείαν ἔχων πρός τόν Ἀββᾶν αἰτήσασθαί με συμβαλέσθαι αὐτῷ εἰς τό πρᾶγμα καί ἀνάσχωμαι, μή φέρει μοι τιμήν, ὡς ὅτι ὅλως ψηφίζομαι;
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ, ὁ θέλων μοναχός εἶναι, οὐκ ὀφείλει ὅλως θέλημα ἔχειν ἔν τινι πράγματι. Καί τοῦτο διδάσκων ἡμῶν ὁ Χριστός εἶπεν˙ «ἦλθον εἰς τόν κόσμον οὐ τό ἐμόν θέλημα ποιῆσαι». Ὁ θέλων γάρ τόδε ποεῖν καί τόδε παραιτεῖσθαι, ἤ διακριτικώτερον ἑαυτόν δεικνύει τοῦ ἐπιτάσσοντος αὐτῷ, ἤ ὑπό δαιμόνων χλευάζεται. Ὥστε οὖν ἐν πᾶσιν ὀφείλεις ὑπακούειν, κἄν δόξῃ σοι τό πρᾶγμα ἁμαρτίαν ἔχειν˙ ὁ γάρ ἐπιτάσσων σοι Ἀββᾶς σου, αὐτός βαστάζει σου τό κρῖμα, ὡς ἀπαιτούμενος λόγον ὑπέρ σοῦ. Ἐάν δέ φαίνηταί σοι βαρύ τό ἐπιτασσόμενον, ἐρώτησον αὐτόν, καί τῇ διακρίσει αὐτοῦ ἄφες τό πρᾶγμα. Ἐάν δέ ἀδελφοί ὦσιν οἱ ἐπιτάξαντές σοι καί βλέπεις ὅτι βλάβην ἔχει τό πρᾶγμα ἤ ὑπέρ τήν δύναμίν σού ἐστι, πάλιν ἐρώτησον τόν Ἀββᾶν καί ὅ λέγει σοι ποίησον. Ἐάν γάρ θέλῃς τά πράγματα διακρίνειν, θλίψεις σεαυτῷ ἐπισπᾶσαι˙ ἀνάθου πάντα τῷ Ἀββᾷ σου, καί ὅ διακρίνει ποίησον. Αὐτός γάρ οἶδε τί ποιεῖ καί πῶς φροντίζει σου τῆς ψυχῆς καί ἀναπαύῃ, πιστεύων, ὅτι εἴ τι λέγει σοι, κατά Θεόν ἐστι, καί λύπην κατά χάριν οὐ φέρει˙ «πᾶν γάρ δένδρον καλόν καλούς καρπούς ποιεῖν».
Περί δέ τοῦ δεηθῆναί σού τινας πρός τόν Ἀββᾶν, ἐάν ᾖ χρεία, ποίησον ὡς ἐντολήν πληρῶν, ἥν ἤκουσας ποιῆσαι. Ἐάν γάρ καθίσῃ σε ὁ Ἀββᾶς εἰς τό θυρωρεῖον λέγων, μήνυσόν μοι πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον, μή ἀπό σαυτοῦ ψηφίζῃς, ἤ κέλευσιν πληροῖς τοῦ ἐπιτάσσοντός σοι; Ἐάν εἴπῃ σοι ὁ Ἀββᾶς λέγειν αὐτῷ ἤ μή λέγειν, σύ πρᾶγμα οὐκ ἔχεις.
κπθ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Ἐάν ἀδελφός ἐρωτήσῃ με περί λόγου ἤ πράγματος οἱουδήποτε καί οὐκ οἶδα αὐτό, ἀποκριθῶ ἤ οὔ; Ἐάν δέ μή ἐρωτηθῶ, ἴδω δέ πρᾶγμα μή καλῶς γινόμενον, ἆρα ἀναμνήσω τόν ποιοῦντα ἤ οὔ;
Ἀπόκρισις
Ὅλα τά ρήματα τῆς ἐρωτήσεως ταύτης μίαν ἔχουσι δύναμιν ἀποκρίσεως. Φύλαξον τοῦ μή εἰπεῖν κατά κενοδοξίαν, ἀλλά μετά ταπεινώσεως καί φόβου Θεοῦ. Καί περί πάντων ὧν ἠρώτησας, εἰπέ, χρείας γενομένης, καί ὑπόμνησον˙ ἐν τῷ κοινοβίῳ σου μέν τοι καί οὐκ ἄλλου, ἵνα μή εὑρεθῇς ὡς διδάσκαλος˙ καί γάρ οἱ τοῦ κοινοβίου ἕν σῶμά εἰσι. Ἐάν δέ ἀλλαχοῦ εὑρεθῇς, ἀπό σαυτοῦ μηδέν εἴπῃς˙ εἰ δέ ἐρωτηθῇς, εἰπέ μετά ταπεινώσεως.
Ὁ Θεός συνετίσοι σε, ἀδελφέ.
σ
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Ἐπειδή ἐδήλωσάς μοι, ἐάν ἐρωτηθῶ περί πράγματος ἤ καί ἴδω, ἵνα μετά ταπεινώσεως λέγω˙ καί ἐάν ἴδω τήν καρδίαν μου ἡδυνομένην τῇ κενοδοξίᾳ ἐν τῷ λέγειν, ἤ εἴ καί μή τότε ἡδύνομαι, προκατανοῶ δέ ὅτι μέλλει μοι γίνεσθαι ὕστερον, ἆρα σιωπήσω ἤ οὔ;
Ἀπόκρισις
Τό εἰπεῖν τίποτε μετά ταπεινώσεώς ἐστι, τό μή λέγειν ὡς διδάσκοντα, ἀλλ᾿ ὡς ἀκούσαντα παρά τοῦ Ἀββᾶ ἤ τῶν Πατέρων. Ἐάν δέ ἔχῃ ὠφέλειαν τό πρᾶγμα τῷ εἰπεῖν τῷ ἀδελφῷ καί πολεμεῖ ἡ κενοδοξία τοῦ ἡδυνθῆναι, πρόσεχε σεαυτῷ, ὅτι ἐμποδίσαι θέλει ὠφεληθῆναι τόν ἀδελφόν. Καί ἐάν ἀκούσῃς αὐτῆς, οὐδέποτε ὠφελεῖται διά σοῦ ὁ ἀδελφός˙ ἀλλ᾿ ἐπιτίμησον τῇ κενοδοξίᾳ καί καταφρόνησον αὐτῆς˙ καί μεθ᾿ ὅ λέγεις μετανόησον τῷ Θεῷ˙ λέγε, συγχώρησόν μοι, ὅτι κενοδόξως ἐλάλησα. Καί περί τοῦ ὑστέρου ὁμοίως.
σα’
Τοῦ αὐτοῦ.
Πῶς, Πάτερ, ἐπέτρεψάς μοι, ἐάν ἴδω πρᾶγμα καί πρίν ἐρωτηθῶ, ἵνα λέγω, τῶν Πατέρων λεγόντων, πρό ἐρωτήσεως μή ἀποκρίνεσθαι καί τοῦ ἀββᾶ Νισθερώ διά τοῦτο θαυμασθέντος, ὅτι, ἐν κοινοβίῳ ὤν, εἶπεν, ἐγώ καί ὁ ὄνος ἕν ἐσμεν; Εἰπέ δέ μοι, Πάτερ, καί τό προσέχειν τοῖς λογισμοῖς τί ἐστι καί εἰ καιρῷ δεῖ τακτῷ τοῦτο ποιεῖν καί ποίῳ τούτῳ;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου
Ἀδελφέ, πρός τό μέτρον τοῦ ἀνθρώπου λέγουσιν οἱ Γέροντες˙ Ἔστιν οὖν καιρός, ἐν ᾧ δύναται ἄνθρωπος ὑπηρετῆσαι καί ἐν τούτῳ ἔργα ὀφείλει δεῖξαι διακονίας˙ καί ἔσται καιρός ὅταν ὁ αὐτός ἔρχηται εἰς τό ὑπηρετηθεῖναι, καί ἄλλα ἐστί τά μέτρα τούτου. Τά γάρ τέλεια τοῖς τελείοις εἴρηται, τά δέ ἄλλα, τοῖς ὑπό τόν νόμον οὖσιν˙ ὑπό παιδαγωγόν γάρ ἀκμήν ἐξετάζονται. Ὅταν γάρ νεκροῦσαι ἀπό τοῦ κόσμου, κατά τόν ἀββᾶν Νισθερώ, δύνασαι εἰπεῖν ὅτι ὄνος εἰμί˙ μή ὑψηλοφρονήσῃς, ἐπεί βλάπτῃ εἰς τοῦτο.
Ἔταξαν οἱ Πατέρες καιρούς προσέχειν τοῖς λογισμοῖς, ἐν τῷ λέγειν ἑαυτοῖς κατά πρωί˙ ποίησον λόγον πρός ἑαυτόν, πῶς παρῆλθες τήν νύκτα καί κατά ὀψέ πῶς παρῆλθες τήν ἡμέραν˙ καί ἐν τῷ μεταξύ δέ ὅτε ὁ λογισμός βαρεῖται πρόσχες.
ΣΧΟΛΙΟΝ
Διά τούτων ἐμφαίνει οὑτοσίν ὁ θεοφόρος Πατήρ, ὅτι οὐ τοῦ τυχόντος ἐστίν εἰπεῖν ὅτι ὄνος εἰμί, ταπεινοφρονοῦντος δῆθεν καί ἑαυτόν εὐτελίζοντος˙ οὐ γάρ ἐστι τοῦτο ἀτιμία τό εἰπεῖν ὄνος εἰμί, ἀλλά μεγίστη τιμή ˙ὅθεν φησίν ὁ Πατήρ μή ὑψηλοφρονήσῃς. Ὅταν γάρ τις εἰς τά τοῦ ὄνου ἔλθῃ μέτρα, δερόμενος κατ᾿ ἐκεῖνον, ὀνειδιζόμενος, βαρούμενος, ἀγόμενος, δεσμούμενος καί πᾶν ὅ,τιοῦν πάσχων, οἷα εἰκός τοῦτον πάσχειν, καί οὐ μόνον οὐκ ἀντιλέγων ἤ μνησικακῶν ἤ ὅλως τινά κίνησιν ἔχων ἐν καρδίᾳ κατ᾿ αὐτόν ἐκεῖνον, ἀλλ᾿ ὡς ἀναισθητῶν εἰς πάντα διακείμενος˙ ὅπερ σημαίνει τήν ζητουμένην διττήν νέκρωσιν, ἤ καί τριττήν, τότε ἴσως θαρρήσει εἰπεῖν ὅτι ὄνος εἰμί. Καί τοῦτο δέ μετά πολλῆς αἰδοῦς, ἐννοῶν τό ὕψος τοῦ κατορθώματος˙ οἶμαι δέ οὐδέ τότε˙ ἀλλά καί μᾶλλον τότε κατά πολύ ὁρῶν τῆς τοιαύτης ἀπολειπόμενον καταστάσεως ἑαυτόν, οὐξ ἄν θαρρήσῃ οὐ μόνον εἰπεῖν ὅτι ὄνος εἰμί, ἀλλ᾿ οὐδέ ἐννοῆσαι, εἰδώς τοῦτο <ὄν> ὑψηλοφροσύνην, ἐν ᾗ ἐστιν ἡ τῆς ψυχῆς πτῶσις καί ἀληθῶς παντελής ἀπώλεια.
σβ’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Ἐάν τις τῶν Γερόντων ὑπέρ ἐμέ ἐρωτήσῃ με περί πράγματος ὀφείλω λέγειν ὅπερ νομίζω συμφέρειν;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου
Σόν οὐκ ἔστι τίποτε˙ οὐκ οἶδας γάρ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ, εἰ οὕτω συμφέρει ἀλλ᾿, ἐάν ἐρωτήσῃ σε τις αὐτῶν, εἰπέ αὐτῷ μετά ταπεινώσεως˙ συγχώρησον ὅτι κἀγώ οὐκ οἶδα.
σγ’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Ἐάν ἀδελφός ποιῇ πρᾶγμα μέσον, ἐγώ δέ διά θέλημα ἐμόν θλίβωμαι ἐν αὐτῷ, τί ποιήσω; Σιωπήσω καί μή ἀναπαύσω τήν καρδίαν μου, ἤ εἴπω ὡς μετά ἀγάπης καί μή μείνω ταρασσόμενος; Ἐάν δέ ἄλλους θλίβῃ τό πρᾶγμα καί οὐκ ἐμέ, εἴπω διά τούς ἄλλους; Ἤ μήπως δοκεῖ τοῦτο ἐργολάβημα;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου
Ἐάν ᾖ πρᾶγμα μή ἔχον ἁμαρτίαν, ἀλλά μέσον καί λαλήσῃς διά τό ἀναπαῦσοι σου τήν καρδίαν, ἥττοιμά σοί ἐστιν˙ ὅτι ἀπό ἀσθενείας οὐκ ἠδυνήθης βαστάσαι. Μέμψαι οὐν σεαυτόν καί σιώπα˙ ἐάν δέ ἄλλους θλίβῃ, εἰπέ τῷ Ἀββᾷ σου καί ἤ αὐτός λέγει αὐτῷ ἤ λέγει σοι τί εἰπεῖν καί σύ ἀμεριμνῇς.
σδ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ.
Ἐάν διά μέν τούς ἄλλους λέγω τῷ Ἀββᾶ, ὑπονοῶ δέ ὅτι ταράσσεται ὁ ἀδελφός, τί ποιήσω; Ἐάν δέ καί τούς ἄλλους κἀμέ θλίβῃ, εἴπω διά τούς ἄλλους ἤ σιωπήσω, διά τό μή πληροφορῆσαι ἐμαυτόν; Ἐάν δέ ὑπονοῶ ὅτι οὐ λυπεῖται, εἴπω καί δι᾿ ἐμαυτόν, ἤ βιάσομαι τοῦτο;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου
Περί τῆς ταραχῆς τοῦ ἀδελφοῦ ἐάν εἴπῃς τῷ Ἀββᾷ σύ πρᾶγμα οὐκ ἔχεις. Ὅταν χρεία ᾖ εἰπεῖν δι᾿ ἄλλους καί μέλει σοι, εἰπέ δι᾿ αὐτούς διά σεαυτόν δέ μόνον βιάσαι μή εἰπεῖν.
σε’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ
Ἀλλ᾿ ὁ λογισμός λέγει μοι, ὅτι, ἐάν ταραχθῇ ὁ ἀδελφός κατ᾿ ἐμοῦ, ἐχθρός μου γίνεται, ἔχων ὅτι κατελάλησα αὐτοῦ πρός τόν Ἀββᾶν.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου
Οὗτος ὁ λογισμός πονηρός ἐστι, θέλων ἐμποδίσαι τῇ διορθώσει τοῦ ἀδελφοῦ. Μή οὖν κωλύσῃς τό εἰπεῖν κατά Θεόν μέντοι˙ καί γάρ κατά τῶν ἰατρῶν οἱ θεραπευόμενοι ἄρρωστοι φθέγγονται˙ ἀλλ᾿ ἐκεῖνοι οὐ φροντίζουσιν, εἰδότες ὅτι ὕστερον εὐχαριστοῦσιν αὐτοῖς.
σς’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ
Εάν οὖν βλέπω τόν λογισμόν μου, ὅτι οὐ διά τήν ὠφέλειαν τοῦ ἀδελφοῦ θέλω εἰπεῖν, ἀλλά σκοπῶ τοῦ διαβάλλειν αὐτόν, εἴπω ἤ σιωπήσω;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Νουθέτησον τόν λογισμόν κατά Θεόν εἰπεῖν, ἀλλά μή κατά πάθος. Ἐάν δέ [νικᾷ] τῇ καταλαλιᾷ, καί οὕτως εἰπέ, ὁμολογῶν τῷ Ἀββᾷ τήν σήν καταλαλιάν, ἵνα ἀμφότερα θεραπευθῆτε˙ ὁ μέν τό πταῖσμα, σύ δέ τήν καταλαλιάν.
σζ’
Ἐρώτησις
Ἐάν μή συγχωρῇ μοι ὁ λογισμός ὁμολογῆσαι τῷ Ἀββᾷ, ὅτι <σκοπῷ> τοῦ καταλαλῆσαι τοῦ ἀδελφοῦ λέγω, τί ποιήσω, εἴπω ἤ οὔ;
Ἀπόκρισις
Μηδέν εἴπῃς αὐτῷ, καί ὁ Κύριος φροντίζει˙ οὐ χρείαν γάρ σε μετά βλάβῃς ψυχῆς εἰπεῖν, καί ὁ Θεός ὡς θέλει φροντίζει τῆς διορθώσεως τοῦ ἀδελφοῦ.
ση’
Ἐρώτησις
Ἐπεί συμβαίνει ὅτι ποιῶ πρᾶγμα ὡς νομίζω μετά λόγου, καί διορθοῦται μέν τις αὐτό˙ ἐγώ δέ ὅσα ἄν εἴπω ἀπολογούμενος, λέγω ἀπό κενοδοξίαν. Τί ὀφείλω ποιεῖν;
Ἀπόκρισις
Ἐάν οὐκ ἔχῃ ἀνάγκην ἡ ἀπολογία, σιώπα˙ ἐάν δέ <ἔχῃ> λογισμόν τό πρᾶγμα τοῦ ἀδελφοῦ σου, ἀντίλεξον τῇ κενοδοξίᾳ καί θεράπευσον αὐτόν.
σθ’
Ἐρώτησις
Ἐάν πρᾶγμα ποιῶ τῶν μέσων καί οἶδα ὅτι, ἄν καταλάβῃ με ἀδελφός ποιοῦντα αὐτό, σκανδαλίζεται εἰς ἐμέ, πολεμοῦμαι δέ ὑπό κενοδοξίας κρύψαι αὐτό, αἰσχύνομαι γάρ ἐάν ἴδῃ με, ἆρα ὀφείλω διά τήν κενοδοξίαν μή κρύψαι, ἤ κρύψαι διά τό σκάνδαλον; Εἰ δέ καί μή οἶδα ἀκριβῶς εἰ σκανδαλίζεται, ἀλλ᾿ ὑπονοῶ, τί ποιήσω;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ἐάν καταγινώσκῃ σου ἡ καρδία, ὅτι σκανδαλίζεται ὁ ἀδελφός, σου, σκέπασον καί μή δῷς αὐτῷ λογισμόν. Ἐάν δέ ἀκριβῶς οὐκ οἶδας, ἀλλ᾿ ὑπονοεῖς, μή φροντίσῃς τούτου.
Αἴτησις τοῦ αὐτοῦ.
Ἐάν εἴπω τινί ρῆμα κεντοῦν αὐτόν, καί μή νοήσῃ τόν λόγον, ἆρα ὀφείλω μετανοῆσαι αὐτῷ, ἤ σιωπῆσαι καί μή δοῦναι αὐτῷ λογισμόν;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ἐάν μή νοήσῃ ὁ ἀδελφός ὅτι ἐκέντησας αὐτόν, σιώπα, καί οὐ ταράσσεις αὐτόν˙ ἀλλά σπούδασον τῷ Θεῷ βαλεῖν μετάνοιαν ὑπέρ τούτου.
τα’
Ἐρώτησις
Ἐάν τις ἴδῃ ἀδελφόν σφαλέντα, καί εἴπῃ τῷ Ἀββᾷ, αὐτός καθ᾿ οὗ ἐρρέθη, πῶς ὀφείλει διακεῖσθαι πρός τόν εἰπόντα κατ᾿ αὐτοῦ.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ἐάν πιστός καί κατά Θεόν ζῶν ᾖ, εἰ καί κατά ἔχθραν εἶπεν ὁ εἰπών κατ᾿ αὐτοῦ, ὀφείλει λογίσασθαι ὅτι θέλων ὁ ἀδελφός ὠφελῆσαί με ταῦτα εἶπε˙ καί πληροῦται εἰς αὐτόν τό εἰρημένον, ὅτι «ὁ ἀγαθός ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ αὑτοῦ ἐκβάλλει τά ἀγαθά». Καί ταῦτα ἐνθυμούμενος πλεῖον ὀφείλει αὐτόν ἀγαπᾶν, ἤπερ μισεῖν˙ καί ὁ ἐν τούτοις ἀναστρεφόμενος, εὑρίσκεται προκόπτων ἐν Θεῷ.
τβ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ.
Ἐπειδή αἰσθάνομαι ἀπό κενοδοξίας, ὅτι, ὅταν βάλλω μετάνοιαν ἐπί τινων ἐρυθριῶ μικρόν, ἆρα ὀφείλω ἐπιτηδεύειν ἐπί τινων βαλεῖν μετάνοιαν ἤ ὡς ἄν φθάσῃ;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου
Τό ἐπί τινων, ἤ κατ᾿ ἰδίαν βάλλειν μετάνοιαν, οὐκ ὀφείλεις ἐπιτηδεύειν, ἀλλ᾿ ὡς ἄν φθάσῃ ποίησον.
τγ’
Ἐρώτησις
Ἆρα δέ καί τοῖς μικροτέροις μου ὀφείλω βαλεῖν μετάνοιαν, ἤ λόγῳ θεραπεύειν αὐτούς, ἵνα μή ἐκ τοῦ ἐναντίου κενοδοξία ἐπεισέλθῃ;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Καθώς εὑρίσκονται ἄνθρωποι μετάλοι καί ἔντιμοι, χρεωστοῦντες μηδαμινοῖς καί ἐλαχίστοις καί ἀνάγκην ἔχουσιν ἀποδοῦναι τό χρέος μή κενοδοξοῦντες, ἐχρεώστου γάρ, οὕτω καί σύ˙ ἐάν χρεωστῇς τινι μικροτέρα, βάλε αὐτῷ μετάνοιναν ἀκενοδόξως, εἰδώς ὅτι χρεωστεῖς.
ιδ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ.
Ἐάν εἰσέλθῃ ἐμπαθής λογισμός εἰς τήν καρδίαν μου, διά τίνος ὀφείλω αὐτόν ἀποκρούσασθαι; Ἆρα διά τοῦ ἀντιλέξαι, ἤ διά τοῦ ἐπιτιμῆσαι, καί ὥσπερ ὀργισθῆναι αὐτῷ. Ἤ διά τοῦ προσδραμεῖν καί ρίψαι τήν ἀδυναμίαν μου ἐνώπιον αὐτοῦ;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ἀδελφέ, τά πάθη θλίψεις εἰσί καί οὐκ ἀφώρισεν ὁ Κύριος, ἀλλ᾿ εἶπε˙ «καί ἐπικαλέσαί με ἐν ἡμέρᾳ θλίψεώς σου καί ἐξελοῦμαί σε καί δοξάσει με»˙ ὥστε περί παντός πάθους, οὐκ ἔστιν ἄλλο ὠφελιμώτερον εἰ μή τό ἐπικαλεῖσθαι τό ὄνομα τοῦ Θεοῦ˙ τό δέ ἀντιλέξαι οὐκ ἔστι παντός ἀνθρώπου, ἀλλά τῶν δυνατῶν κατά Θεόν, οἷς ὑποτάσσονται οἱ δαίμονες, ὡς ὄντα ὑπ᾿ αὐτούς καί ἀντιλέγοντα αὐτοῖς˙ ὁμοίως καί τό ἐπιτιμῆσαι τῶν μεγάλων ἐστί καί τῶν ἐχόντων ἐξουσίαν. Τίνα δέ εἰς τούς ἁγίους εὑρίσκεις, κατά τόν ἅγιον Μιχαήλ, ἐπιτιμήσαντα τῷ διαβόλῳ; Καί τοῦτο ὅτι εἶχε τήν ἐξουσίαν. Οὐκ δαίμονες γάρ εἰσι τά πάθη, κατά τήν Γραφήν, καί ἐξέρχονται˙ καί τί θέλεις πλεῖον τούτου;
Ὁ Θεός ἐνισχύσαι καί ἐνδυναμώσαι σε εἰς τόν φόβον αὐτοῦ.
τε’
Αἴτησις τοῦ αὐτοῦ.
Αἰτῶ σε, Πάτερ, δοῦναί μοι λόγον, ὅτι εὔχῃ ὑπέρ ἐμοῦ, καθώς καί ὁ ἅγιος Γέρων ἔδωκε˙ καί ἐπειδή μίαν ἐάν ἡττηθῶ εἰς πρᾶγμα, λέγει μοι ὁ λογισμός, ἐπειδή ὑπερηφανίαν ἔχεις, οὐ κατευοδοῖ σε ὁ Θεός κρατῆσαι τοῦ πάθους, ἵνα μή ἐμπέσῃς εἰς κενοδοξίαν κρατήσας˙ ἤ ὅτι, ἐάν εὐχερῶς λάβῃς, εὐχερῶς <ἀπόλλυς>˙ ἤ ἵνα, ποθῶν τό λαβεῖν, συνεχῶς προστρέχῃς τῷ Θεῷ˙ ἤ δι᾿ ἄλλο τι, ἤ μᾶλλον ἐκ τῆς χαυνότητός μού ἐστι˙ τί οὖν δεῖ ποιῆσαί με;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Εἰ ἕν ἐσμεν οἱ πάντες τολμῶ λέγειν, ὁ Γέρων ἐν τῷ Θεῷ, κἀγώ <ἐν> αὐτῷ, εἰ αὐτός ἔδωκέ σοι λόγον κἀγώ δι᾿ αὐτοῦ. Οἶδα ὅτι ἐγώ ἀσθενής εἰμι καί ἐλάχιστος˙ ἀλλ᾿ ἀποστῆναι τοῦ Γέροντος οὐ δύναμαι, ἔλεος γάρ ποιεῖ μετ᾿ ἐμοῦ, τοῦ εἶναι τούς δύο ἕν. Τοίνυν, ἀδελφέ, πρόσεχε σεαυτῷ˙ σπούδασον κοπιᾶν εἰς τό φυλάξαι τάς ἐντολάς. Κἄν ἡττηθῇς ἐν πράγματι, μή χαυνωθῇς μηδέ ἀπελπίσῃς, ἀλλ᾿ ἐγείρου πάλιν καί βοηθεῖ σοι ὁ Θεός.
Ἔστι μέν διά τά πρῶτα ἅ εἶπας παθεῖν, καί διά τοῦτο τό μή κρατῆσαι τοῦ πάθους˙ ἔστι δέ καί διά χαυνότητα παθεῖν αὐτό. Τό ἐλευθερωθῆναι δέ ἐξ ἀμφοτέρων, ἐστί τό ρίπτειν ἑαυτόν ἐνώπιον τῆς ἀγαθότητος τοῦ Κυρίου κλαίοντα, ἵνα σε ἐλευθερώσῃ ἀπ᾿ αὐτῶν καί τῶν ἄλλων παθῶν, εὐχαῖς ἁγίων. Ἀμήν.
ις’
Τοῦ αὐτοῦ πρός τόν αὐτόν.
Αἴτησις συνεργείας εἰς ἅ ἐνετείλατο ὁ μέγας Γέρων.
Ἀπόκρισις
Ἀδελφέ, ἐν οὐδενί ἀφῆκεν ὁ Γέρων ἀπόκρισίν τινα ἐν ταῖς πρός σέ ἀποκρίσεσιν αὐτοῦ, ἀλλ᾿ ἐπεστόμισε πάντας. Μετά γάρ τό εἰπεῖν σοι, φύλαξόν μου τούς λόγους καί φυλάττεται ἡ πρός σέ μου διαθήκη, τί ἔτι θέλεις; Ποίησον τήν δύναμίν σου ὅπως φυλαχθῇ σοι ἡ διαθήκη, αὐτοῦ˙ ἐν αὐτῇ γάρ κεῖται ἡ κληρονομία τῆς βασιλείας μετά τοῦ παραδείσου τῆς τρυφῆς «καί ἅ ὀφθαλμός οὐκ εἶδε καί οὖς οὐκ ἤκουσε καί ἐπί καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἅ ἡτοίμασεν ὁ Θεός τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν».
Ὀφείλεις οὖν καί σύ συνεισενέγκοι σου τήν δύναμιν καί τήν σπουδήν καί τοῦ Θεοῦ ἐστι τό ἔλεος καί ἡ σκέπη καί ἡ χορηγία τῆς δυνάμεως.
Αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας. Ἀμήν.
ιζ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ.
Τί ποιήσω ὅτι φοβοῦμαι τήν αἰσχύνην τῆς ἀτιμίας; Καί εἰς συντυχίαν δέ ἐάν ἐμπέσω μετά τινων πάνυ ἕλκομαι εἰς αὐτήν καί αἰχμαλωτίζομαι, ὡς ἐπιλανθάνεσθαι ἐμαυτοῦ˙ καί ἐάν ἔλθω εἰς ἐμαυτόν, αἰσχύνομαι ἀφεῖναι τούς συντυγχάνοντας καί ἀπελθεῖν.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ἵνα μή εἰς ταῦτα ἐμπέσῃ ὁ ἀσθενῶν καί εἰς τήν φιλοδοξίαν, ὀξέως ὀφείλει φεύγειν ἀπό τῆς μακρολογίας καί κόψαι τήν συντυχίαν, προφασισάμενος τόν Ἀββᾶν, ὡς ὅτι ἐνέταξεν αὐτῷ τί ποτε καί σπυδάζει.
Τό δέ μή βαστάσαι ἀτιμασθῆναι, ἀπιστίας ἐστίν. Ὁ Ἰησοῦς ἄνθρωπος ἐγένετο καί ἠτιμάσθη, ὦ ἀδελφέ, μή περισσότερος εἶ τοῦ Ἰησοῦ; Ἀπιστία ἐστίν αὕτη καί πλάνη δαιμόνων. Εἴ τις θέλει ταπείνωσιν, ὡς λέγει ὅτι θέλω, ἐάν μή βαστάσῃ ἀτιμίας, λαβεῖν αὐτήν οὐ δύναται.
Ἰδού ἤκουσας, μή καταφρονήσῃς, ἐπεί καταφρονηθῆναι ἔχεις ἀπό τοῦ ἔργου.
ιη’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ.
Ὅτε παραβάλλουσί τινες ἐν τῷ κοινοβίῳ, εἴτε κοσμικοί εἴτε Πατέρες, λέγειν μοι ὁ λογισμός περί ὠφελείας ψυχῆς ἐρωτῆσαι ἤ περί πράγματος. Τί δοκιμάζεις;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ἀδελφέ, ὁ μετά ἀληθείας Χριστῷ μαθητευόμενος, ἐξουσίαν οὐδεμίαν ἔχει εἰς ἑαυτόν πρός τό ποιεῖν ὅ,τι δήποτε ἀφ᾿ ἑαυτοῦ. Κἄν γάρ δοκῇ ὠφελεῖσθαι ἀπό τῆς συντυχίας τῶν παραβαλλόντων, ἀλλ᾿ ἐκπίπτει τῆς ἐντολῆς τῆς λεγούσης, «πάντα μετά βουλῆς ποίει». Τί δέ περισσότερον θέλεις ἀκοῦσαι οὗ οἱ Πατέρες εἶπον, ὅτι ἐάν ὦσί τινες καί λαλῶσι τόν λόγον τοῦ Θεοῦ, ἐρώτησον τόν Ἀββᾶν σου μετά ταπεινώσεως. Ἀββᾶ, θέλεις μείνω καί ἀκούσω ἤ ἀπέλθω; Καί ὅ λέγει σοι ποίησον μετά ἀναπαύσεως.
Ἐάν δέ καί διά χρείαν θέλῃς ἐρωτῆσαί τινα, ἤ μοναχόν ἤ κοσμικόν, λέγεις τῷ Ἀββᾶ, κἄν δοκιμάσῃ, αὐτός ἐρωτᾷ ὅ θέλεις. Ἐάν δέ εἴπῃ σοι˙ ἐρώτησον σύ, τότε ἐρωτᾷς.
τθ’
Ἐρώτησις
Ἐάν δέ μή θέλω ἐρωτῆσαι καί συμβῇ μέ τινι αὐτῶν ἀπαντῆσαι, ἤ καί αὐτός ἐρωτήσῃ με περί πράγματος, πῶς κελεύεις χρῄσομαι;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου
Ἐν τῇ ἀπαντήσει τῇ πρός τινα, ἕως ἀσπασμοῦ ἔστω ὁ λόγος σου. Καί λοιπόν λέγε, εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ ὅτι εἰς ἀπόκρισιν ὑπάγω, καί ὕπαγε. Ἐάν δέ ἐρωτήσῃ σε περί πράγματος, ἐάν οἶδας, εἰπέ καί πάρελθε˙ ἐάν δέ οὐκ οἶδας, εἰπέ, οὐκ οἶδα, καί πάρελθε.
τι’
Ἐρώτησις
Ἐάν δέ εὕρῃ με καθήμενον ἤ καί ἐργαζόμενον καί συγκαθίσῃ, ἤ καί συντυχεῖν μοι βουληθῇ, τί ποιήσω;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ἐάν εὕρῃ σε πούποτε καθήμενον καί ἔλθῃ, εὐλογήθητι παρ᾿ αὐτοῦ, καί τό αὐτό ποίησον. Καί εἰπέ αὐτῷ, εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ˙ καί σχεδόν χερσίν ἐάν κρατήσῃ σε εἰπέ αὐτῷ˙ συγχώρησόν μοι, ὅτι ἐντολήν ἔχω μή λαλῆσαί τινι ἄνευ γνώμης τοῦ Ἀββᾶ˙ ἀλλά λέγω αὐτῷ, καί εἴ τι λέγει μοι ποιῶ. Ἐάν δέ καί ἐργαζομένου σου ἔλθῃ τις καί καθίσῃ, ὡς ἔχων ἐντολήν, φέρε σεαυτῷ πρόφασιν καί ἀνάστα.
τια’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ.
Καί τί ἐστιν ὅ λέγει ὁ Ἀββὰς Ἠσαΐας ὅτι, μετά τόν ἀσπασμόν τοῦ ξένου ἐρώτησον αὐτόν, πῶς ἔχεις, καί οὕτω σιώπα μετ᾿ αὐτοῦ καθήμενος.
Ἀπόκρισις
Τό δέξασθαι ξένον καί μετά τόν ἀσπασμόν ἐρωτῆσαι αὐτόν πῶς ἔχεις, καί τοῦ λοιποῦ καθίσαι μετ᾿ αὐτοῦ σιωπῶντα, ἔγραψας ὅτι ὁ ἀββᾶς Ἠσαΐας εἶπε τοῦτο˙ ἀλλά γέροντι ἐρρέθη προβεβηκότι καί τῇ ἡλικίᾳ καί τῷ μέτρῳ˙ ὀ δέ ἀκριβής μαθητής, καί ἐπιποθῶν γενέσθαι μοναχός, φυλάττει ἑαυτόν ἀπό τῶν τοιούτων συντυχιὼν. Γεννῶνται γάρ ἐξ αὐτῶν καταφρονήσεις, χαυνότης, ἀνυποταξία καί ἡ δεινή παρρησία. Φησί δέ που ὅτι Ἰώννης εἰς ταῦτα οὐ σχολάζει˙ καί τοῦτό ἐστι τό ἀμεριμνῆσαι ἀπό παντός ἀνθρώπου.
τιβ’
Ἐρώτησις
Ὁ λογισμός λέγει μοι˙ κόψον ἐφάπαξ τάς συντυχίας καί ἀπαλλάσσῃ. Καί πάλιν λέγει μοι˙ κατά μικρόν κόψον διά τό μή ξενισθῆναι τούς εἰδότας σε. Είπέ οὖν μοι ποῖον βέλτιον;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Περί τοῦ ἐφάπαξ κόψαι καί κατά μικρόν μικρόν, διά τό μή ξενισθῆναι τούς εἰδότας σε. Ἐάν ἐφάπαξ κόψῃς, ἀμεριμνεῖς ἐπεί πρόφασιν παρέχεις καί λογισμούς˙ πρόφασιν μέν τοῦ λέγειν, ὁπότε ἐλάλησέ μοι τό πρῶτον λαλῶ αὐτῷ˙ λογισμούς δέ, ὅτι ἆρα τίποτε ἔχει κατ᾿ ἐμοῦ ὁ ἀδελφός οὗτος ὅτι πρῶτον ἐλάλησε μετ᾿ ἐμοῦ καί ἄρτι οὐ λαλεῖ;
Θέλησον τό πρᾶγμα καί κατευοδοῖ ὁ Θεός.
τιγ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ.
Καί ἐπειδή ἐσθ᾿ ὅτε τινές ἀσθενεῖς ἔρχονται εἰς τό κοινόβιον, δεόμενοί τινος ἐκ τοῦ Νοσοκομείου, καί ἐπετράπην ἐκ τοῦ Ἀββᾶ διαδοῦναι αὐτοῖς, καί ἐκ τούτου ἀναγκάζομαι αὐτοῖς συντυχεῖν, μή δοκῶ ἰδίῳ θελήματι ταῦτα ποιεῖν ; Δήλωσόν μοι, Πάτερ, καί εὖξαι ὑπέρ ἐμοῦ, ἵνα εὕρω ἐν αὐτοῖς ἀνάπαυσιν.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Περί τῶν ἐρχομένων ἀσθενῶν καί δεομένων τινός τοῦ Νοσοκομείου, ἐάν ἐπίσης δώσῃς σύ πρᾶγμα οὐκ ἔχεις˙ ἐκελεύσθης γάρ. Ὀφείλεις δέ σφόδρα προσέχειν˙ μή ταύτῃ τῇ προφάσει ἐκχύσῃς μετά τινος τήν ὁμιλίαν ἤ πλατύνεις τήν συντυχίαν ἐκ τῆς χρείας, εἰ μή ὅτε χρεία ἐρωτῆσαι αὐτόν περί πράγματος ἤ ἀγορασίας. Καί τοῦτο πάλιν μέχρι τούτου προσέχων μή εὑρεῖν πρόφασιν τό κακόν θέλημα.
Ταῦτα φύλαξον καί εὑρήσεις ἀνάπαυσιν.
τιδ’
Ἐρώτησις
Ὁ λογισμός λέγει μοι ὅτι ἡ ἡσυχία πάντων ἐστίν ἀναγκαιοτέρα, καί ὅτι συμφέρει σοι. Ἆρα καλῶς λέγει;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ἡ ἡσυχία τί ἐστιν, ἀλλ᾿ ἤ τό συντεῖλαί τινα τήν καρδίαν αὑτοῦ ἀπό δόσεως καί λήψεως καί ἀνθρωπαρεσκείας καί τῶν λοιπῶν ἐνεργειῶν; Καί ὅτε δέ ὁ Κύρις ἤλεγξε τόν γραμματέα διά τόν ἐμπεσόντα εἰς τούς ληστάς, καί ἐπηρώτησεν αὐτόν, τίς ἐγένετο πλησίον; λέγει˙ «ὁ ποιήσας τό ἔλεος μετ᾿ αὐτοῦ». Πάλιν εἴρηκεν˙ «ἔλεον θέλω καί οὐ θυσίαν». Εἰ οὖν ἔχεις ἅπαξ ὅτι τό ἔλεος πλεῖόν ἐστι τῆς θυσίας, εἰς τό ἔλεος κλῖνον τήν καρδίαν σου˙ καί γάρ ἡ πρόφασις τῆς ἡσυχίας φέρει εἰς ὑψηλοφροσύνην, πρινή ὁ ἄνθρωπος κερδάνῃ ἑαυτόν, τοῦτ᾿ ἔστιν ἄμωμος γένηται˙ τότε γάρ ἡσυχία ἐστίν, ὅτι ἐβάστασε τόν σταυρόν. Ἐάν οὖν συμπαθήσῃς, εὑρίσκεις βοήθειαν˙ ἐάν δέ κρατήσῃς σεαυτόν, ὡς δῆθεν ὑπεραναβῆναι τό μέτρον, τοῦτο μάθε, ὅτι καί ὅ ἔχεςις ἀπώλεσας. Μάθε οὖν ἔσω μήτε ἔξω, ἀλλά <μέσως> πορεύθητι, συνιών τί τό θέλημα τοῦ Κυρίου, ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσιν.
τιε’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ.
Σαφήνισόν μοι, δέσποτα, πῶς μήτε ἔσω μήτε ἔξω, ἀλλά μέσως; Ἆρα μή φανεράς ἡμέρας διορίζειν τῇ ἡσυχίᾳ καί φανεράς τῇ φροντίδι;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Τό μήτε εἰς τήν ἡσυχίαν θαρρεῖν, μήτε καταφρονεῖν ἐν τῷ περισπασμῷ, αὕτη ἐστίν ἡ μέση ὁδός ἡ μή πίπτουσα, ἀλλ᾿ ἔχειν ἐν τῇ ἡσυχίᾳ τήν ταπείνωσιν καί ἐν τῷ περισπασμῷ τήν νῆψιν. Καί συστέλλων (ἴσ. ἐν τῷ συστέλλειν) τόν λογισμόν οὐκ ἔστιν ὅρος ὥρας, πόςῳ μᾶλλον ἡμέρας. Ἀλλ᾿ ὀφείλει τις φέρειν μετ᾿ εὐχαριστίας τά ἐπερχόμενα˙ συμπάσχειν δέ χρή πᾶσι τοῖς ἐν τῷ κοινοβίῳ. Καί γάρ ἐντολήν τοῦ Ἀποστόλου πληροῖ ˙ τοῦτ᾿ ἔστιν, ἐάν τις θλίβηται, ἵνα συνθλιβῇ αὐτῷ, ἵνα παρακαλέσῃ αὐτόν, ἵνα παραμυθήσηται αὐτόν˙ αὕτη γάρ ἐστιν ἡ συμπάθεια, καί τό τοῖς ἀσθενέσι συμπάσχειν καί ταῖς θεραπείαις αὐτῶν συνεργεῖν, καλόν. Εἰ γάρ ὁ ἰατρός μισθόν ἔχει φροντίζων τοῦ ἀσθενοῦς, πόσῳ μᾶλλον ὁ συμπάσχων εἰς πάντα τῷ πλησίον κατά τήν δύναμιν αὑτοῦ; Ἐάν γάρ μή τις εἰς πάντα συμπαθήσῃ, καί εἰς αὐτό ὅ συμπάσχει θέλημα οἰκεῖον πληρῶν εὑρίσκεται.
τις’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ.
Ἐπειδή ἐκέλευσάς μοι περί τοῦ μέσως παρελθεῖν, καί ὅτε συμβαίνει με σχολάσαι καί εὑρεῖν εὐκαιρίαν τοῦ μικρόν καθίσαι ἐν τῷ κελλίῳ μου, ὄχλησιν πολλήν ὑπομένω ἀπό τῶν ἐξ ἔθνους ἐρχομένων ἀγαπητῶν μοναχῶν, ἤ καί κοσμικῶν˙ καί ἐάν φανῶ αὐτοῖς, θλίβομαι, καί ἐάν μή θελήσω φανῆναι, ἀνάγκη ἐστί μεῖναι ἐν τῷ κελλίῳ μου καί ἐμποδίζεται ἤ χρεία τοῦΝοσοκομείου. Μή κελεύεις εἴπω ἑνί τῶν ἀδελφῶν τῶν ἐκεῖ μετ᾿ ἐμοῦ, ἵνα, ὅτε μή φθάνω, ἔλθῃ αὐτός καί φροντίσῃ, ἤ πάντως ἀπέλθω;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ὅσον ὁ ἄνθρωπος κατάγεται εἰς ταπείνωσιν, προκόπτει. Τό μεῖναί σε ἐν τῷ κελλίῳ σου ἄπρακτόν σε ποιεῖ, ὅτι γίνῃ ἄθλιβος˙ καί ἐν τῷ ἀμεριμνῆσαι πρό καιροῦ, ὁ ἐχθρός ἑτοιμάζει σοι ταραχήν πλείω τῆς ἀναπαύσεως, ἵνα ἐνέγκῃ σε εἰπεῖν, εἴθε οὐκ ἐγεννήθην.
Περί δέ τῆς ὀχλήσεως τῶν ἀνθρώπων, εἶπον οἱ Πατέρες ἔστιν ἄνθρωπος ρέγχων εἰς τό ἀποθανεῖν καί προσέχων φιλίαις τοῦ κόσμου τούτου. Καί σύ οὖν μή δῷς οὔτε λάβῃς μετ᾿ αὐτῶν˙ καί οὕτως ἀλλοτριοῦνται σου.
Καί περί τῆς διακονίας τοῦ ἀδελφοῦ˙ ἐάν ποιῇς διά σαυτοῦ, σαυτῷ βοηθεῖς˙ ἐάν δέ δι᾿ ἐκείνου, τό περισσόν τοῦ κόπου σου καί τῆς εὐχῆς σου ἐκεῖνος λαμβάνει. Προεῖπόν σοι εἰς τήν ἄλλην ἀπόκρισιν περί συμπαθείας, καί ἀγώνισαι εἰ πιστεύεις τῷ Ἀποστόλῳ λέγοντι˙ «τίς ἀσθενεῖ, καί οὐκ ἀσθενῶ, τίς σκανδαλίζεται, καί οὐκ ἐγώ πυροῦμαι»; Τοῖς κακουχουμένοις συγκακουχούμενοι, ὡς καί αὐτοί ὄντες ἐν σώματι.
τιζ’
Ἐρώτησις
Πῶς δύναμαι, Πάτερ, αἰτηθείς πρᾶγμα παρά τινος, μετά ἱλαρότητος παρασχεῖν αὐτῷ τήν ἀρχήν ἀμφιβάλλων; Ὡς γάρ μετά βίας παρέχω εὐρίσκεται ἡ ψυχή μου σκληρά καί ἀπίαντος.
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ἐάν μάθῃς ὅτι ὁ αἰτῶν κατά χρείαν αἰτεῖ, δός αὐτῷ χαίρων, ὡς ἐκ τοῦ Θεοῦ παρέχων˙ καί αὕτη ἐστίν ἡ ἱλαρότης. Ἐάν δέ μάθῃς ὅτι οὐ χρείαν ἔχει, μή δῷς αὐτῷ, ἀλλ᾿ εἰπέ, ἐντολήν ἔχω ἐκ τοῦ Ἀββᾶ μή δοῦναι τίποτε τῷ μή χρείαν ἔχοντι, καί οὐκ ἔστι τοῦτο σκληρότης.
Ὁ Κύριος συνετίσοι σε.
τιη’
Ἐρώτησις
Ἐπειδή ἀνέγνων εἰς τό Ἀσκητικόν τοῦ ἁγίου Βασιλείου καί εὗρον, ὅτι πᾶς ὅς ἀν ἔχη τι καί δώσῃ τινί, ἑαυτόν μᾶλλον καί οὐχί ἐκεῖνον εὐηργέτησε κατά τήν ἐντολήν τοῦ Κυρίου, πῶς δύναται φυλάξαι αὐτήν;
Ἀπόκρισις
Τοῦτο τό κεφάλαιον, τῷ κατά μόνας εἴρηται καί δυναμένῳ ἑαυτόν κυβερνῆσαι μετά διακρίσεως˙ ὁ γάρ ἐν τῷ κοινοβίῳ ὑπό Πατέρα ἐστί, καί οὐκ ἔχει ἐντολήν˙ καί οὐδεμίαν ἐξουσίαν ἔχει ποιῆσαι τό ἴδιον θέλημα.
τιθ’
Ἐρώτησις
Ἐπειδή καί τοῦτο εὗρον ἐν τῷ Ἀσκητικῷ τοῦ ἁγίου Βασιλείου, ὅτι ἀδύνατον μαθητήν τοῦ Κυρίου γενέσθαι τόν προσπαθῶς ἔχοντα πρός τι τῶν παρόντων ἤ ἀνεχόμενόν τινος τῶν καί ἐπ᾿ ὀλίγον ἀφελκόντων αὐτόν τῆς ἐντολῆς τοῦ Θεοῦ˙ χρεωστοῦσι δέ μοι οἱ συγγενεῖς μου μικρόν λογάριον, καί θέλω [αὐτό] δοῦναι πτωχοῖς, καί τάχα οὐ θέλουσιν αὐτό παρασχεῖν, τί ποιήσω;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Ἐάν μή κόψῃς τό σαρκικόν φρόνημα καί λάβῃς μικράν ἀναίδειαν κατά Θεόν, ἐμπίπτεις καί εἰς ἀνθρωπαρέσκειαν. Ὁ Θεός παράσχοι σοι δύναμιν ποιεῖν τό θέλημα αὐτοῦ κατά πάντα. Ἀμήν.
ικ’
Ἐρώτησις τοῦ αὐτοῦ.
Τί ἐστιν ὅ λέγουσιν οἱ Πατέρες ἀσιώπητον, καί πῶς κατορθοῦται;
Ἀπόκρισις
Ὡς νομίζω, τό μή σιωπᾶν περί τῶν ἰδίων λογισμῶν˙ ὁ γάρ σιωπῶν εἰπεῖν αὑτοῦ τούς λογισμούς, μένει ἀθεράπευτος˙ κατορθοῦται δέ ἐν τῷ ἐπερωτᾶν περί αὐτῶν τούς πνευματικούς Πατέρας.
Ὡς λογίζομαι εἶπον τῷ ἀδελφῷ μου˙ εἰ δέ σύ κάλλιον αὐτό νοεῖς, ὁ κύριος δώῃ σοι σύνεσιν τήν παρ᾿ αὐτοῦ, κἀμοί τῷ ἐλαχίστῳ δούλῳ αὐτοῦ.
τκα’
Ἐρώτησις
Τί ἐστιν ὅ ἐδήλωσάς μοι, Πάτερ, ὅτι τόν νήφοντα οὐδέν βλάπτει ὁ ὕπνος;
Ἀπόκρισις Ἰωάννου.
Τοῦ φυλάσσοντος τό ποίμνιον αὑτοῦ, κατά τόν Ἰακώβ, ἀφίσταται ἀπ᾿ αὐτοῦ ὁ ὕπνος˙ καί ὅταν ἁρπάζει ὀλίγον, ὡς γρήγορσις ἄλλου εὑρίσκεται ὁ ὕπνος˙ τό πῦρ γάρ τῆς καύσεως τῆς καρδίας οὐκ ἀφίησιν κατενεχθεῖναι εἰς ὕπνον. Συμψάλλει γάρ τῷ Δαβίδ μελῳδῶν, «φώτισον τούς ὀφθαλμούς μου, μήποτε ὑπνώσω εἰς θάνατον». Ὁ φθάνων τό μέτρον τοῦτο καί γευσάμενος τῆς γκλυκύτητος αὐτοῦ, νοεῖ τά λεγόμανα˙ οὐ μεμέθυσται γάρ ὁ τοιοῦτος τῷ ὑλικῷ ὕπνῳ, ἀλλά χρῆται τῷ φυσικῷ.
τκβ’
Ἐρώτησις
Ἐάν αἰτήσῃ μέ τις εἰσελθεῖν εἰς τό κελλίον αὐτοῦ ποιῆσαι εὐχήν ἤ ἐγώ ἐν τῷ κελλίῳ μου, ἤ θελήσω βαλεῖν χεῖρα βοηθῆσαί τινι εἰς ἔργον, μέχρι τίνος δεῖ παραιτεῖσθαι ἤ φιλονεικεῖν; Ἔνθα δηλονότι οὐκ ἔστι παράβασις ἐντολῆς.
Ἀπόκρισις
Ἐάν εἰσέλθῃς εἰς κελλίον ἀδελφοῦ ἤ αὐτός εἰς τό κελλίον σου καί εἴπῃ σοι εὖξαι, ἕως τρίτου εἰπέ, συγχώρησον.